MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-22
Часть–4_ Март –2025
114
XOTIN-QIZLARGA YARATILAYOTGAN IMKONIYATLARNING
PSIXOLOGIK XUSUSIYATLARI
Andijоn davlat pedagоgika instituti
Pedagоgika va psixоlоgiya kafedrasi о’qituvchisi
Shukurоva Ilminur Bahtiyоrjоn qizi.
Andijon davlat pedagogika instituti
Tasviriy san’at va muhandislik grafikasi ta’limi yo’nalishi
Salohiddinova Mushtariybegim Jo‘raxon qizi
Annotatsiya: Mazkur maqolada O‘zbekiston Respublikasida xotin-qizlarga
yaratilayotgan ta’lim imkoniyatlari va ularni qo‘llab-quvvatlash maqsadida
ta’lim sohasida amalga oshirilayotgan keng ko‘lamli islohatlar, shunindek jamiyat
hayotida xotin-qizlarning nufuzi haqida qisqacha to‘xtalib o‘tilgan. Shuningdek,
mahalla tizimida xotin-qizlarni himoya qilish va ularga moddiy, ma’naviy yordam
ko‘rsatish bo‘yicha olib borilayotgan ishlar, tashabbuslar hamda ijtimoiy-ma’naviy
targ‘ibot ishlari yoritilgan.
Kalit so‘zlar: ayollar huquqlari, gender tenglik, ayollar daftari, himoya
orderi, mahalla tizimi, ijtimoiy qo‘llab-quvvatlash, ayollar tadbirkorligi, huquqiy
islohotlar
Hozirgi kunda dunyo miqyosida, Xotin-qizlar huquqlarining himoyasi va
ularga nisbatan zo‘ravonlikni bartaraf etish har qanday jamiyat rivoji uchun muhim
ahamiyatga ega. Afsuski, bugungi kunda zo‘ravonlik ko‘rinishlari hanuzgacha
dolzarb masalalardan biri bo‘lib qolmoqda. O‘zbekiston Respublikasida ushbu
muammoni hal qilish bo‘yicha qator chora-tadbirlar amalga oshirilmoqda. Ayniqsa,
Prezident Shavkat Mirziyoyev boshchiligida olib borilayotgan islohotlar xotin-
qizlarni himoya qilish va ularga moddiy-ma’naviy ko‘mak berish masalasini davlat
siyosati darajasiga olib chiqdi. Quyida ushbu yo‘nalishda amalga oshirilgan muhim
ishlarga batafsil to‘xtalib o‘tamiz.
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-22
Часть–4_ Март –2025
115
2019-yilda qabul qilingan "Xotin-qizlarni zo‘ravonlikdan himoya qilish
to‘g‘risida"gi
1
qonun mamlakatda ayollarga nisbatan har qanday zo‘ravonlik
holatlarini kamaytirishga qaratilgan muhim qadam bo‘ldi. Ushbu qonun
zo‘ravonlikdan jabrlangan ayollarga huquqiy yordam ko‘rsatish, ularga psixologik va
tibbiy yordam berish mexanizmlarini yaratdi. Shu jumladan, himoya orderlari
amaliyotga joriy qilindi. Bu hujjat zo‘ravonlik sodir etgan shaxslarga nisbatan
cheklov choralari qo‘llash imkoniyatini berdi. Ushbu yillarda zo‘ravonlik holatlarini
kuzatish va oldini olish maqsadida respublika miqyosida maxsus “Isyon markazlari”
tashkil etildi. 2023-yilda bunday markazlarning soni 200 dan oshdi. Ular orqali
minglab jabrlangan xotin-qizlar yordam olish imkoniyatiga ega bo‘lishdi. 2020-yilda
qabul qilingan "Gender tenglikni ta’minlash to‘g‘risida"gi
2
qonun ham xotin-qizlar
huquqlarini ta’minlashda muhim ahamiyat kasb etdi. Bu qonun orqali erkaklar va
ayollarning huquq va imkoniyatlari tengligi davlat siyosatining ustuvor yo‘nalishi
sifatida belgilandi. Shu asosda, ayollarning siyosiy, iqtisodiy va ijtimoiy hayotda
faolligini oshirishga oid dasturlar ishlab chiqildi. Prezident tashabbusi bilan 2021-
yilda joriy qilingan “Ayollar daftari” loyihasi og‘ir sharoitda yashayotgan, yordamga
muhtoj xotin-qizlarni qo‘llab-quvvatlashda muhim o‘rin egalladi. Ushbu dastur
doirasida mamlakat bo‘ylab yordamga muhtoj xotin-qizlar aniqlanib, ularga ijtimoiy,
psixologik va iqtisodiy yordam ko‘rsatildi. 2022-yilda mazkur loyihaga asosan 590
mingdan ziyod ayol kiritildi, ularning ko‘pchiligi doimiy ish bilan ta’minlandi yoki
kasb-hunarga o‘qitildi. Masalan, qishloq joylarida yashovchi xotin-qizlar tikuvchilik,
oshpazlik va boshqa kasblar bo‘yicha qisqa muddatli kurslarga jalb qilindi. 2023-
yilda tashkil qilingan "Mehribonlik qo‘llari" jamoasi mahalla va qishloq ayollariga
yordam beruvchi tashkilot sifatida faoliyat yuritib kelmoqda. Ushbu dastur orqali
ehtiyojmand oilalarga nafaqat moddiy yordam, balki maslahatlashuv va psixologik
qo‘llab-quvvatlash ham ko‘rsatilmoqda. 2023-yilda O‘zbekiston xotin-qizlar
huquqlarini himoya qilish bo‘yicha xalqaro Gender tenglik indeksida o‘z mavqeini
15 pog‘onaga yaxshiladi.
1
“Xotin-qizlarni zo‘ravonlikdan himoya qilish to‘g‘risida”gi Qonun, 2019-yil.
2
“Gender tenglikni ta’minlash to‘g‘risida”gi Qonun, 2020-yil.
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-22
Часть–4_ Март –2025
116
2023-yil oxirigacha 250 mingdan ziyod xotin-qizlarga psixologik va ijtimoiy
xizmatlar taqdim etildi. 2021-yilda tashkil etilgan “Ayollar akademiyasi” malakali
rahbar ayollarni tayyorlashga qaratilgan. Ushbu loyiha xotin-qizlarni siyosiy va
iqtisodiy boshqaruvda faol ishtirok etishga rag‘batlantiradi. Akademiya orqali 2023-
yilgacha 5 mingdan ortiq ayol rahbarlik malakasini oshirdi.
Mahalla instituti zo‘ravonlikni oldini olish va ayollarni qo‘llab-quvvatlashda
muhim o‘rin egallaydi. “Obod mahalla” dasturi doirasida mahallalarda maxsus
psixologik xizmatlar tashkil etildi. Ayollar va bolalar uchun xavfsiz muhit yaratish
maqsadida har bir mahallada ijtimoiy maslahatchi va psixologlar faoliyat olib
bormoqda. Shuningdek, ayollarga qarshi zo‘ravonlikni kamaytirishda huquqni
muhofaza
qiluvchi
organlar
va
fuqarolik
jamiyatlari
hamkorligi
mustahkamlanmoqda. Mamlakat bo‘ylab jamoatchilik nazorati kuchaytirilib, har
qanday zo‘ravonlik holati mahalliy organlar tomonidan zudlik bilan bartaraf
etilmoqda.
Hozirgi kunda O‘zbekistonda xotin-qizlarga nisbatan zo‘ravonlikni bartaraf
etish, ularning huquqlarini himoya qilish va jamiyatdagi mavqeini oshirish davlat
siyosatining asosiy yo‘nalishlaridan biridir. Bu borada qabul qilingan qonunlar,
amalga oshirilgan iqtisodiy va ijtimoiy dasturlar, Prezident tashabbuslari va xalqaro
hamkorlik samarasi o‘z natijalarini bermoqda. Ayniqsa, “Ayollar daftari”, himoya
orderlari, gender tenglikni ta’minlashga oid qonunlar va mahalliy tashabbuslar orqali
og‘ir sharoitda yashayotgan minglab xotin-qizlarga yordam berildi. Bularning
barchasi davlat rahbari tomonidan inson qadri masalasiga qaratilgan e’tiborning
natijasi bo‘lib, xotin-qizlarning huquqlari va erkinliklarini ta’minlashda muhim
bosqich bo‘lib xizmat qilmoqda. Bu yo‘nalishda amalga oshirilayotgan ishlar davom
ettirilib, xotin-qizlarning jamiyatdagi mavqei yanada mustahkamlanishiga ishonch
katta.
Jahonda shiddat bilan rivojlanayotgan raqamli texnologiyalar asrida ayollar
ham peshqadam bo’lmog’i kerak. Tadqiqotlarga ko’ra, ayollar boshchiligidagi
raqamli biznes, ya’ni ayollarning elektron tijorat va raqamli iqtisodiyotdagi
ishtirokini qanday oshirish va raqamli gender tafovutini kamaytirishni tushunish
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-22
Часть–4_ Март –2025
117
uchun, birinchi navbatda, ayollar tadbirkor sifatida duch keladigan o‘ziga xos ehtiyoj
va cheklovlarni, shuningdek, o‘sishni yanada qo‘llab-quvvatlovchi omillarni
tushunib olish kerak bo‘ladi.
Shu asosida ayollar psixologiyasi haqida fikr yuritilsa, ayollar psixologiyasi
biologik, ijtimoiy va madaniy ta'sirlar bilan shakllangan fikrlar, his-tuyg'ular va xatti-
harakatlarning keng doirasini o'z ichiga oladi. Haqiqiy chidamlilik asosiy rol
o'ynaydi, bu ayollar ko'pincha qiyinchiliklarga duch kelgach kuch va
moslashuvchanlikni aks ettiradi. Ayollar psixologiyasini tushunish ularning noyob
tajribalarini o'rganishni o'z ichiga oladi, masalan, ijtimoiy umidlarni boshqarish,
g'amxo'rlik qiluvchi rollarni boshqarish va shaxsiy maqsadlarga erishish. Hissiy aql,
empatiya va chuqur aloqa qobiliyati ko'pincha ayollarning psixologik xususiyatlarini
tavsiflaydi. Ayollarning psixologik chidamliligi, qiyinchiliklarga qaramay, bardosh
berish, o'sish va rivojlanish qobiliyatidan kelib chiqadi.
Bu orqali o’z qobiliyatlarini yanada rivojlantirish, namoyon qilishiga imkon
yaratish; -huquqiy ta’limda xotin-qizlar savodxonligini oshirish maqsadida
loyihalarni yo’lga qo’yish, siyosiy karyera, davlat boshqaruvida xotin-qizlar
ishtirokini oshirish, ularga mos ish o’rinlari ustida yangicha yondashuv davlat
jamiyat hamkorligini yanada kuchaytirish, ularni har tomonlama qo’llab-
quvvatlashning tizimli mexanizmini ishlab chiqish kabilar muhim hisoblanadi.
Shu boisdan e’tirof etish joizki, biz pedagoglarning asosiy vazifalari xotin-
qizlarga jamiyatda o’z o’rnini topishlari, berilayotgan imkoniyatlardan to‘g‘ri
foydalanishlari uchun qo‘limizdan kelgancha ijtimoiy, pedagogik va psixologik
yondashgan holda yordam berishdan iborat. Chunki, biz nafaqat hozirgi hayotimizga,
aksincha tarixga ham nazar tashlaydigan bo’lsak insoniyat taraqqiyotiga unutilmas
va beqiyos hissasini qo’shgan buyuk ajdodlarimizni dunyoga keltirib, mehr bilan
tarbiyalagan, ularni ulug’vor ishlarga ruhlantirib, kamarbasta bo’lgan oqila, fozila,
dono ayollarimiz, onalarimizni ko’rishimiz mumkin. Ma’lumki har qanday davlat va
jamiyatning qay darajada xalqparvar hamda adolatli davlat, jamiyat va xalq
ekanligini, uning ayollariga xotin-qizlariga bo’lgan munosabati va g’amxo’rligi bilan
belgilanadi.
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-22
Часть–4_ Март –2025
118
FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR RO‘YHATI:
1. “Xotin-qizlarni zo‘ravonlikdan himoya qilish to‘g‘risida”gi Qonun, 2019-yil.
2. “Gender tenglikni ta’minlash to‘g‘risida”gi Qonun, 2020-yil.
3. Prezident farmoni: “Ayollar va yoshlar daftari tizimini joriy etish to‘g‘risida”,
2021-yil.
4. O‘zbekiston Respublikasi Mahalla va oilani qo‘llab-quvvatlash vazirligi
materiallari (2022-2023).
5. BMT hisobotlari: “Gender tenglik va ayollarning huquqlarini himoya qilish
bo‘yicha O‘zbekiston tajribasi”.
6. Shukurova, I. (2023). CHILDREN WITH DEVIANT BEHAVIOR. International
journal of advanced research in education, technology and management, 2(12), 274-
279.
7. Shukurova, I. (2024). PSYCHOLOGICAL DEVELOPMENT OF SOCIAL
INTELLIGENCE IN ADOLESCENCE. Multidisciplinary and Multidimensional
Journal, 3(1), 65-69.
8. Shukurova, I., & Alimjonova, M. (2024). Maktabgacha ta’lim yoshidagi bolalar
rivojlanishida maktabgacha ta’lim tashkilotlarining o ‘rni. Universal xalqaro ilmiy
jurnal, 1(4), 322-324.
10.
