MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-26
Часть–5_ Май –2025
164
BULUTLI HISOBLASH TEXNOLOGIYALARI (Cloud computing)
Ermetov Erkin Yaxshibaevich
Layloxon Qosimova Zafarjon qizi
Annotatsiya: Bulutli hisoblash (Cloud computing) – bu maʼlumotlarni saqlash,
dasturiy taʼminot va hisoblash resurslarini Internet orqali taqdim etish texnologiyasi.
Ushbu maqola bulutli hisoblashning asosiy turlari (IaaS, PaaS, SaaS), afzalliklari
(arzonlik, masshtablanuvchanlik, ishonchlilik) va qoʻllanilishi (biznes, taʼlim,
sogʻliqni saqlash) haqida batafsil maʼlumot beradi. Shuningdek, bulut
texnologiyalarining xavfsizlik muammolari, yangi trendlari (koʻp bulutli strategiyalar,
sunʼiy intellekt bilan integratsiya) va kelajakdagi rivojlanish yoʻnalishlari tahlil
qilinadi.
Kalit soʻzlar: serverless computing, AI in the cloud, multi-cloud strategy,
Kubernetes orchestration, quantum cloud, cloud security, fintech innovations, edge
computing, hybrid cloud, digital transformation.
Аннотация: Облачные вычисления (Cloud computing) – это технология
предоставления вычислительных ресурсов, хранения данных и программного
обеспечения через интернет. В данной статье подробно рассматриваются
основные модели облачных сервисов (IaaS, PaaS, SaaS), их ключевые
преимущества (экономичность, масштабируемость, надежность) и сферы
применения (бизнес, образование, здравоохранение).
Ключевые слова: бессерверные вычисления, ИИ в облаке, многооблачная
стратегия, оркестровка Kubernetes, квантовое облако, облачная безопасность,
финтех-инновации, периферийные вычисления, гибридное облако, цифровая
трансформация.
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-26
Часть–5_ Май –2025
165
BULUT TEXNOLOGIYASI NIMA?
Bulut texnologiyasi bu ommabop
texnologiya bo‘lib, unda foydalanuvchilar Internet-platformada IT-resurslarda
ma’lumot kiritish yoki olish uchun ishlatadilar. Bu texnologiya ma’lumotlar va
resurslarni onlayn-serverda saqlaydigan va foydalanuvchi to‘g‘ridan-to‘g‘ri
kompyuterning qattiq diskida saqlash o‘rniga xavfsiz foydalanish uchun ishlatiladi.
Bulutli texnologiyalarining yana bir yaxshi tarafi bu online serverlardan dunyonining
xohlagan nuqtasida turib ma’lumotlarni kiritish yoki qabul qilish mumkin. Bulutli
texnologiyalarning turli xil xizmatlari mavjud bo‘lib, ular juda mashhur va bugungi
kunda dunyoda keng qo‘llanilayotgan katta hajmdagi saqlash va uni zaxiralash,
dasturlarni sinash va texnik xizmat ko‘rsatish, ma’lumotlarni tahlil qilish va kerakli
dasturlarni
yetkazib
berish
mumkin.
NIMA
UCHUN
BIZ
UNI
ISHLATAMIZ?
Bulutli dasturlar texnologiyasi – bu Internetga asoslangan platforma,
bu resurslar serverdan mijozga tarmoqlar kanallari orqali ma’lumot yetkazadi. Shu
sababli, texnologiya yorug‘lik tezligida yangilanayotgan hozirgi dunyoda qaysi
texnologiyaga o‘tish kerakligini va texnologiyadan to‘g‘ri foydalanishni bilish juda
34
28
24
14
Bulutli hisoblash (Cloud computing) texnologiyalari
ishlab chiqarilishi
2022
2023
2024
2025
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-26
Часть–5_ Май –2025
166
muhimdir. Shunday qilib, bulutli texnologiyalarning mashhurligi va Internetning
salbiy ta’siriga qaramay, u eng tezkor texnologiya bo‘lib qoladi va u bugungi
bozorning so‘nggi tendentsiyasiga aylandi. Demak, undan foydalanishning maqsadi
butun dunyo bo‘ylab xaridorlarni bir-biriga bog‘lash orqali resurslarni diversifikatsiya
qilish va o‘z vaqtida kerakli resurslardan foydalangan holda ushbu sohadagi mijozlarini
saqlab qolish orqali biznes foydalanuvchilariga o‘z bozorlarini kengaytirishga imkon
berishdir. Mening fikrimcha, hamma bulutli dasturlarni nima uchun ishlatadi, bu bizga
har qanday hajmdagi fayllarni zaxira qilishning eng zo‘r tizimini taqdim etadi. Axborot
texnologiyalari mutaxassislari uchun bu dunyodagi istalgan joydan resurslarga kirish
va ishlash imkoniyatiga ega bo‘lgan so‘nggi texnologiya tendentsiyasining ulkan
o‘sishi bo‘ldi va mijozlar bilan ishlash va ishlashni yanada moslashuvchan qildi.
Bulutli texnologiyalar – bu Internet-foydalanuvchiga Internet-xizmat sifatida
kompyuter resurslari taqdim etiladigan ma’lumotlarni qayta ishlash texnologiyalari.
“Bulut” so‘zi bu erda barcha texnik tafsilotlarni yashiradigan murakkab infratuzilmani
ifodalovchi metafora sifatida mavjud.Bulutli hisoblash (bulutli hisoblash), shuningdek,
“bulutli hisoblash” atamasi ham qo‘llaniladi) ma’lumotlarni qayta ishlash texno-
logiyasidir, unda foydalanuvchiga Internet xizmati sifatida kompyuter resurslari va
imkoniyatlari taqdim etiladi Foydalanuvchi o‘z ma’lumotlariga kirish huquqiga ega,
ammo uni boshqarolmaydi va infratuzilma, operatsion tizim va o‘zi ishlayotgan
dasturiy ta’minot haqida qayg‘ur-masligi kerak. “Bulut” atamasi kompyuter tarmog‘i
diagrammasidagi Internet tasviriga asoslangan metafora sifatida yoki barcha texnik
tafsilotlar yashiringan murakkab infratuzilma tasviri sifatida ishlatiladi. 2008-yilda
nashr qilingan IEEE hujjatiga ko‘ra, «Bulutli hisoblash bu paradigma bo‘lib, unda
ma’lumot Internet serverlarida doimiy ravishda saqlanadi va mijoz tomonidan
vaqtincha saqlanadi, masalan, shaxsiy kompyu-terlarda, o‘yin pristavkalari,
noutbuklar, smartfonlarda va hokazo. Bulutli ma’lumotlarni kontseptsiya sifatida qayta
ishlash quyidagilarni o‘z ichiga oladi: 1) xizmat sifatida infratuzilma 2) xizmat sifatida
platforma 3) dastur sifatida xizmat sifatida 4) ma’lumotlar xizmat sifatida 5) xizmat
sifatida ish joyi Internetning foydalanuvchilarga ma’lumotlarni qayta ishlashga
bo‘lgan ehtiyoj- larini qondira olishiga umumiy ishonch mavjud bo‘lgan boshqa
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-26
Часть–5_ Май –2025
167
texnologik tendentsiyalar. Bulutli texnologiyalar uchun eng muhim xususiyat
foydalanuvchilarning Internet-manba-larini notekis talab qilishidir. Ushbu notekislikni
bartaraf etish uchun yana bir oraliq qatlam qo‘llaniladi – serverni virtualizatsiya qilish.
Shunday qilib, yuk virtual serverlar va kompyuterlar o‘rtasida taqsimlanadi. Bulutli
texnologiyalar – Bu xizmatlarni taqdim etuvchi turli xil tushunchalarni o‘z ichiga olgan
bitta katta tushunchadir. Masalan, dasturiy ta’minot, infratuzilma, platforma,
ma’lumotlar, ish joyi va boshqalar. Bularning barchasi nima uchun kerak? Bulutli
hisoblash deb nimaga aytilmaydi?
Birinchisi
– mahalliy kompyuterda oflayn
hisoblash.
Ikkinchidan,
xizmatga ayniqsa murakkab hisob-kitoblarni bajarish yoki
ma’lumotlar qatorini saqlash buyurilganida, “kommunal hisoblash” (kommunal
hisoblash).
Uchinchidan,
bu kollektiv (tarqatilgan) hisoblash (gridcomputing).
Amalda, ushbu barcha turdagi hisob-kitoblar orasidagi chegaralar etarlicha loyqa.
Biroq, bulutli hisoblashning kelajagi yordamchi va tarqatilgan tizimlarga qaraganda
ancha katta. Bulutli ma’lumotlarni saqlash – Onlayn saqlash modeli, unda ma’lumotlar
tarmoqda tarqatilgan ko‘plab serverlarda saqlanadi va mijozlar, asosan uchinchi tomon
tomonidan foydalanish uchun taqdim etiladi. O‘zining maxsus serverlarida
ma’lumotlarni saqlash uchun ushbu maqsadlar uchun maxsus sotib olingan yoki ijaraga
olingan modeldan farqli o‘laroq, serverlar soni yoki har qanday ichki tuzilishi umuman
mijozga ko‘rinmaydi. Ma’lumotlar mijoz nuqtai nazaridan bitta yirik virtual serverni
ifoda etadigan bulut deb nomlangan holda saqlanadi va qayta ishlanadi. Jismoniy
jihatdan, bunday serverlar bir-biridan uzoqroq, turli qit’alar joylashgan joyga qadar
joylashgan bo‘lishi mumkin. “Bulut” nima ekanligini tushunish uchun ushbu sonning
tarixidan boshlash kerak. Siz tushunishingiz kerak: bu texnologiya haqiqatan ham
yangi g‘oyalar toifasiga kiradimi yoki bu g‘oya unchalik yangi emasmi. Bulutli
xizmatlarning afzalliklari. Boshlash uchun, keling, mavjud plyuslarga to‘xtalib
o‘tamiz, ular quyidagilardan iborat: Ma’lumotni saqlash uchun siz qimmatbaho
kompyuter va aksessuarlarni sotib olishingiz shart emas, chunki hamma narsa
“bulutda” saqlanadi
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-26
Часть–5_ Май –2025
168
FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR:
1.Nova, K., & Garrison, J. (2017).
Cloud Native Infrastructure: Patterns for Scalable
Infrastructure and Applications in a Dynamic Environment
. O’Reilly Media.
2.Bulutli texnologiyaning ta’limdagi afzalligi:
https://jdpu.uz/bulutli-texnologiyaning-
Ilmiy raxbar:
Ermetov Erkin Yaxshibaevich
