MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-19
Часть–2_ Февраль –2025
30
ADOLF DISTERVERGNING ILMIY FAOLIYATI VA TA’LIMGA
QO‘SHGAN HISSASI
Raxmonova Shirinm - ‘Unversitiy of Managmet and Future Technologies’
unversiteti S550-guruh talabasi
Annotatsiya: Ushbu maqolada nemis pedagogi va metodisti Adolf
Distervergning ilmiy faoliyati, ta’lim tizimiga qo‘shgan hissasi hamda uning
g‘oyalari ta’lim nazariyasi va amaliyotida qanday qo‘llanilgani tahlil qilinadi. U
o‘qituvchilarning malakasini oshirish, pedagogik erkinlik va shaxsiy yondashuv kabi
tushunchalarni ilgari surgan. Uning ilmiy merosi zamonaviy pedagogika rivojida
ham muhim o‘rin egallaydi.
Kalit so‘zlar: Adolf Disterverg, pedagogika, ta’lim metodikasi, didaktika,
o‘qituvchi tayyorlash, ta’lim islohoti --- Kirish Adolf Disterverg (1790–1866) XIX
asrning yirik pedagoglaridan biri bo‘lib, u o‘qituvchilar tayyorlash tizimini isloh
qilish, ta’limni insonparvarlashtirish va mustaqil fikrlashga asoslangan o‘qitish
uslublarini rivojlantirish bilan mashhur bo‘lgan. U Johann Genrix Pestalozzi
g‘oyalarini davom ettirib, ta’lim jarayonida amaliy bilim va tarbiyaning ahamiyatini
ta’kidlagan. Distervergning ta’lim sohasidagi ilmiy ishlari zamonaviy pedagogika va
didaktikaning shakllanishida katta rol o‘ynagan.
Asosiy qism
Adolf Distervergning ilmiy faoliyati va pedagogik qarashlari Adolf
Disterverg o‘z faoliyatida ta’lim jarayonini takomillashtirish, o‘qituvchilarning
malakasini oshirish va ta’limni demokratlashtirish masalalariga e’tibor qaratgan. U
o‘qituvchilarning mustaqil fikrlashi va ijodiy yondashuvini qo‘llab-quvvatlagan.
Uning asosiy pedagogik tamoyillari quyidagilardan iborat: Tabiiy pedagogika – o‘quv
jarayonida bolaning tabiiy rivojlanish xususiyatlarini hisobga olish. Erkin ta’lim –
ta’limni ezgulik, axloq va mustaqil fikrlash tamoyillariga asoslash. Amaliy va nazariy
bilimlarning uyg‘unligi – faqat nazariy bilim emas, balki hayotga tatbiq qilinadigan
ko‘nikmalarni rivojlantirish. Distervergning “O‘qituvchining pedagogik tafakkuri”
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-19
Часть–2_ Февраль –2025
31
va “Nemis maktablarining rivojlanishi” kabi asarlari pedagogik nazariyaning
shakllanishiga katta ta’sir ko‘rsatgan.
O‘qituvchi tayyorlash tizimiga qo‘shgan hissasi Distervergning eng muhim
hissalaridan biri – o‘qituvchilar tayyorlash tizimini isloh qilishdir. U o‘qituvchi
shunchaki bilim beruvchi emas, balki o‘quvchilarga yo‘l-yo‘riq ko‘rsatuvchi shaxs
bo‘lishi kerakligini ta’kidlagan. Uning fikriga ko‘ra, yaxshi o‘qituvchi quyidagi
fazilatlarga ega bo‘lishi kerak: Doimiy o‘z ustida ishlash va o‘z bilimlarini oshirish.
O‘quvchilarning individual xususiyatlarini hisobga olish. O‘quv jarayonida faqatgina
darslikka tayanib qolmay, turli metodlardan foydalanish. Uning g‘oyalari Germaniya
va boshqa Yevropa mamlakatlarida o‘qituvchi tayyorlash tizimiga ijobiy ta’sir
ko‘rsatgan.
Disterverg va ta’lim metodikasi Disterverg didaktikani rivojlantirishga katta
e’tibor bergan. U o‘qitish jarayonining samarali bo‘lishi uchun quyidagi tamoyillarni
ishlab chiqqan: O‘quvchini faollikka undash – bolalar mustaqil fikrlashga o‘rgatilishi
kerak. Bosqichma-bosqich ta’lim – murakkab tushunchalar oddiyroq bilimlarga
asoslangan holda o‘rgatilishi lozim. Hayot bilan bog‘liqlik – ta’lim berishda hayotiy
misollar va amaliy mashg‘ulotlardan foydalanish zarur. Uning didaktik tamoyillari
keyinchalik zamonaviy pedagogika nazariyalarining shakllanishiga ta’sir ko‘rsatgan.
Disterverg g‘oyalarining zamonaviy ta’limga ta’siri Bugungi kunda
Disterverg ilgari surgan pedagogik yondashuvlar hanuzgacha dolzarbdir:
O‘qituvchilarning malakasini oshirish bo‘yicha tizimli dasturlar mavjud. Ta’lim
jarayonida talaba faolligiga asoslangan uslublar keng qo‘llanilmoqda. Ta’lim
insonparvarlik tamoyillariga asoslangan holda tashkil qilinmoqda. Disterverg
g‘oyalari XXI asr ta’lim tizimida ham o‘z aksini topib, zamonaviy ta’lim islohotlariga
ta’sir ko‘rsatmoqda.
Xulosa
Adolf Distervergning ilmiy faoliyati pedagogika va ta’lim nazariyasining
rivojlanishiga katta hissa qo‘shgan. U o‘qituvchi kasbining ahamiyatini oshirish,
ta’lim metodikasini takomillashtirish va mustaqil fikrlaydigan shaxslarni tarbiyalash
g‘oyalarini ilgari surgan. Uning ta’lim tizimiga oid qarashlari bugungi kunda ham
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-19
Часть–2_ Февраль –2025
32
muhim ahamiyatga ega bo‘lib, zamonaviy ta’lim islohotlarida o‘z aksini topmoqda.
Distervergning pedagogik merosi ta’lim sohasi mutaxassislari uchun muhim nazariy
asos bo‘lib xizmat qiladi. Uning ilmiy ishlari va didaktik yondashuvlari kelajak avlod
o‘qituvchilari uchun ham dolzarb bo‘lib qoladi.
FOYDALINILGAN ADABIYOTLAR
1. Sulaymon Amirqulovich Xaydarov. (2024). O’quvchilarni tarbiyashda ijtimoiy
fanlarni o’qitishni didaktik imkoniyatlari. SCIENCE AND EDUCATION
SCIENTIFIC JOURNAL. 5.1.B.271-275.
2. Хайдаров, С. (2023). Pedagogik faoliyatda oʼqituvchi oʼzida kompetentlik
sifatlarini shakillantirishi. Цифровизация современного образования: проблема и
решение, 1(1), 64–67.
3. Ҳайдаров, С. А. (2023). ТАРИХ ДАРСЛАРИДА САНЪАТ АСАРЛАРИДАН
ФОЙДАЛАНИШНИНГ УСУЛЛАРИ. Oriental renaissance: Innovative,
educational, natural and social sciences, 3(1/2), 92-96.
4. Xайдаров C. (2024). Spiritual influence on child education in families. Web of
Teachers: Inderscience Research. 2 (11). 203-205.
5. Xайдаров C. (2025). Oилаларда фарзанд тарбиясига руҳий таъсир ўтказиш.
Modern Education and Development. 3 (17). 23-27.
6. Khaydarov S.A. (2025). The role of the use of fine arts in teaching the history of
the country. Modern Education and Development. 3 (17). 28-33.
7. Xaydarov S.A. (2025). Ijtimoiy-gumanitar fanlarda raqamli metodlardan
foydalanish yo’llari. NEW RENAISSANCE international scientific journal. 2(1). 91-
94.
8. Xaydarov S.A. (2025). Yoshlarda vatanparvarlik hissini tarbiyalashda Boburnoma
asariga ishlangan miniatyuralarning ahamiyati. Til va adabiyot.uz. 2.11-12;
