MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-19
Часть–2_ Февраль –2025
183
ABDULLA QODIRIY IJODIY MEROSINING TARBIYAVIY
AHAMIYATI
Shokirova Laziza Xojiakbar qizi - ‘Unversity of Management and Future
Technologies’ unversiteti, S 551-24 PDoʻ guruhi, 1-kurs talabasi
Annotatsiya: Abdulla Qodiriy ijodi o‘zbek adabiyotida milliy ong,
vatanparvarlik, jamiyat va adolat tushunchalarini chuqur yoritgan asarlar bilan
ajralib turadi. Yozuvchi o‘z davridagi ijtimoiy tengsizlik, poraxo‘rlik, adolatsizlik va
mustamlakachilik ta’sirini tasvirlash orqali xalqni o‘zligini anglashga undaydi.
Ushbu maqolada Qodiriyning asarlarida milliy ong va vatanparvarlik tarbiyasi,
jamiyat va adolat masalalari qanday aks etgani tahlil qilinadi. Shuningdek,
yozuvchining adolat va haqiqatni targ‘ib qiluvchi qahramonlari orqali bugungi
jamiyat uchun qimmatli saboqlar chiqariladi.
Kalit so’zlar: Abdulla Qodiriy, milliy ong, vatanparvarlik, adolat, jamiyat,
adolatsizlik, poraxo‘rlik, haqiqat, ijtimoiy tengsizlik, tarixiy xotira.
Kirish
O‘zbek adabiyotining yirik namoyandalaridan biri Abdulla Qodiriy nafaqat
o‘z davrining yetuk yozuvchisi, balki millatning ma'naviy yetakchisi ham edi. Uning
ijodi xalqning madaniy va ma’naviy yuksalishiga katta hissa qo‘shgan. Ayniqsa,
"O‘tkan kunlar" va "Mehrobdan chayon" kabi romanlari milliy tafakkur va tarbiya
manbai sifatida alohida ahamiyat kasb etadi. Ushbu maqolada Abdulla Qodiriyning
asarlaridagi tarbiyaviy jihatlar, ularning yosh avlodga ta’siri va bugungi kundagi
dolzarbligi tahlil qilinadi.
Abdulla Qodiriy o‘z asarlarida milliy ong va vatanparvarlikni shakllantirishga
alohida e’tibor qaratgan. Uning asarlari nafaqat o‘zbek xalqi tarixini yoritadi, balki
milliy qadriyatlarni anglash, xalq manfaatlarini himoya qilish va vatanparvarlik ruhini
kuchaytirish kabi g‘oyalarga boy. Xususan, yozuvchi o‘z qahramonlari orqali millat
taqdiri, mustaqillik, vatanparvarlik va milliy g‘urur kabi tushunchalarni keng ochib
bergan.
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-19
Часть–2_ Февраль –2025
184
Vatanparvarlik ruhi va tarixiy xotira
"O‘tkan kunlar" romanida asosiy e’tibor milliy ong va vatanparvarlikka
qaratilgan. Romanning bosh qahramoni Otabek o‘z yurti uchun qayg‘uradigan, milliy
manfaatlarni o‘z hayotidan ustun qo‘yadigan inson sifatida gavdalanadi. U
jamiyatdagi adolatsizlik, johillik va chet ellik hukmronlarning ta’siriga qarshi
kurashadi. Bu esa yosh avlodni Vatan taqdiri haqida o‘ylashga, millat manfaatini
himoya qilishga undaydi.
1
Shuningdek, yozuvchi o‘zbek xalqining XIX asr oxiri va XX asr boshlaridagi
ijtimoiy-siyosiy ahvolini tasvirlar ekan, millat o‘z taqdirini o‘zi belgilashi kerakligi
fikrini ilgari suradi. Bu g‘oya bugungi kunda ham dolzarb bo‘lib, yoshlarni milliy
mustaqillik va o‘zligini anglashga yo‘naltiradi.
Milliy g‘urur va an’analarni e’zozlash
Qodiriy o‘z asarlarida milliy g‘ururni shakllantirish va an’analarni saqlab
qolish muhimligini ko‘rsatadi. "O‘tkan kunlar" va "Mehrobdan chayon" romanlarida
qadimiy o‘zbek urf-odatlari, oilaviy qadriyatlar va milliy kiyimlar batafsil
tasvirlangan. Yozuvchi milliy merosga hurmat bilan yondashib, o‘zbek xalqining
madaniyati va an’analarini kelajak avlodga yetkazish g‘oyasini ilgari suradi.
2
Bu borada Otabek va Kumush obrazlari e’tiborga loyiq. Ular sharqona tarbiya
olgan, oilaviy qadriyatlarga hurmat bilan qaraydigan shaxslar sifatida gavdalanadi.
Aynan ularning o‘z an’analari va qadriyatlariga sodiqligi roman syujetining asosiy
qismini tashkil etadi. Abdulla Qodiriy asarlarida milliy ongni shakllantirish yo‘lidagi
eng katta to‘siqlardan biri bu johillik va yot g‘oyalarning ta’siridir. "Mehrobdan
chayon" romanida xalqning diniy mutaassiblik, adolatsizlik va poraxo‘rlik tufayli
qanchalik azob chekayotgani tasvirlanadi. Raufbek kabi salbiy qahramonlar jamiyatni
ich-ichidan yemiruvchi kuchlar sifatida berilgan bo‘lsa, Munis kabi qahramonlar esa
millatning ma’rifat sari intilishi zarurligini anglatadi.
Bu orqali yozuvchi yosh avlodni mustaqil fikrlashga, xalqning haq-huquqlari
haqida chuqur o‘ylashga va millat manfaatlarini himoya qilishga undaydi. Uning
1
Qodiriy, A. O‘tkan kunlar. Toshkent: G‘afur G‘ulom nomidagi nashriyot, 2019;
2
Qodiriy, A. Mehrobdan chayon. Toshkent: O‘zbekiston, 2020;
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-19
Часть–2_ Февраль –2025
185
asarlarida tarixiy voqealarga asoslangan holda, o‘zbek xalqining mustamlakachilik
davridagi ahvoli ham tasvirlanadi. Bu esa bugungi kunda milliy ongni shakllantirish
va mustaqillikni qadrlash borasida muhim saboq bo‘lib xizmat qiladi.
Jamiyat va adolat tushunchasi
Abdulla Qodiriy o‘z asarlarida jamiyatning turli muammolarini yoritish bilan
birga, adolat masalasiga ham alohida e’tibor qaratadi. U o‘z davridagi ijtimoiy
tartibsizliklar, adolatsizlik va korrupsiya kabi salbiy hodisalarni qattiq tanqid qiladi.
Ayniqsa, "O‘tkan kunlar" va "Mehrobdan chayon" romanlarida jamiyatdagi
tengsizlik, poraxo‘rlik va inson huquqlari toptalishi kabi muammolar teran yoritilgan.
Yozuvchi bu muammolarni faqat tasvirlab qolmay, balki ularga yechim sifatida
adolat, haqiqat va insoniylikni ilgari suradi. Qodiriy o‘z asarlarida jamiyatda mavjud
bo‘lgan adolatsizlikni hayotiy misollar orqali yoritadi. "O‘tkan kunlar" romanida
adolatsizlikning ikki ko‘rinishi tasvirlangan:
Ijtimoiy adolatsizlik – Bunday adolatsizlik qahramonlarning taqdiriga ta’sir
qiladi. Otabek va Kumushning sevgisi jamiyatdagi qoidalar tufayli murakkab
sinovlarga duch keladi. Ularning baxtsiz taqdiri o‘quvchini jamiyatdagi noto‘g‘ri urf-
odatlar haqida o‘ylashga undaydi.
3
Hokimiyatdagi adolatsizlik – Roman qahramonlaridan biri – Qutidor shaxsiy
manfaatlarini jamiyat manfaatlaridan ustun qo‘yadi. U Kumushning taqdiri bilan
o‘ynab, uni boshqa kishiga majburan turmushga berishga harakat qiladi. Bu esa
jamiyatdagi shaxsiy manfaatlar, poraxo‘rlik va adolatsizlikning natijasi sifatida
ko‘rsatiladi.
Shuningdek, romanda mahalliy hokimiyat vakillarining adolatsizligi, ularning
o‘z manfaatini himoya qilishi, odil sud tizimining yo‘qligi ham keskin tanqid
qilingan. Yozuvchi bu orqali haqiqat va adolat uchun kurashish lozimligini anglatadi.
Xulosa
Abdulla Qodiriyning ijodi milliy ong va vatanparvarlikni shakllantirish,
adolat va jamiyatdagi haqiqatni anglash uchun muhim ahamiyat kasb etadi. Uning
asarlari orqali o‘quvchi tarixiy xatolardan saboq olib, adolat va halollik yo‘lida
3
Rasulov, A. Abdulla Qodiriy hayoti va ijodi. Toshkent: Fan, 2015;
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-19
Часть–2_ Февраль –2025
186
harakat qilish lozimligini anglaydi. Qodiriy o‘z qahramonlari misolida jamiyatdagi
adolatsizlik, poraxo‘rlik va nohaqlikning zararli oqibatlarini ko‘rsatib, insonlarni haq-
huquqini himoya qilishga undaydi. Shu sababli, uning asarlari bugungi kunda ham
dolzarbligini yo‘qotmagan bo‘lib, yosh avlod uchun milliy g‘urur va vatanparvarlik
ruhini tarbiyalaydigan bebaho manba hisoblanadi.
FOYDALINILGAN ADABIYOTLAR
1. Sulaymon Amirqulovich Xaydarov. (2024). O’quvchilarni tarbiyashda ijtimoiy
fanlarni o’qitishni didaktik imkoniyatlari. SCIENCE AND EDUCATION
SCIENTIFIC JOURNAL. 5.1.B.271-275.
2. Хайдаров, С. (2023). Pedagogik faoliyatda oʼqituvchi oʼzida kompetentlik
sifatlarini shakillantirishi. Цифровизация современного образования: проблема и
решение, 1(1), 64–67.
3. Ҳайдаров, С. А. (2023). ТАРИХ ДАРСЛАРИДА САНЪАТ АСАРЛАРИДАН
ФОЙДАЛАНИШНИНГ УСУЛЛАРИ. Oriental renaissance: Innovative,
educational, natural and social sciences, 3(1/2), 92-96.
4. Xайдаров C. (2024). Spiritual influence on child education in families. Web of
Teachers: Inderscience Research. 2 (11). 203-205.
5. Xайдаров C. (2025). Oилаларда фарзанд тарбиясига руҳий таъсир ўтказиш.
Modern Education and Development. 3 (17). 23-27.
6. Khaydarov S.A. (2025). The role of the use of fine arts in teaching the history of
the country. Modern Education and Development. 3 (17). 28-33.
7. Xaydarov S.A. (2025). Ijtimoiy-gumanitar fanlarda raqamli metodlardan
foydalanish yo’llari. NEW RENAISSANCE international scientific journal. 2(1). 91-
94.
8. Xaydarov S.A. (2025). Yoshlarda vatanparvarlik hissini tarbiyalashda Boburnoma
asariga ishlangan miniatyuralarning ahamiyati. Til va adabiyot.uz. 2.11-12;
