MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-19
Часть–4_ Февраль –2025
251
ЧУВАЛЧАНГСИМОН ЎСИМТАНИНГ ЯЛЛИҒЛАНИШИ
(ЎТКИР АППЕНДИЦИТ). КЛИНИК КЕЧИШИ ВА ПАТОЛОГО-
АНАТОМИК МАНЗАРАСИ
Жалолов Бахром Зухриддинович
1
Болтаев Нодиржон Абдусаломович
2
Сайфиев Хуршиджон Тўйкул ўғли
3
1. Республика шошилинч тиббий ёрдам илмий маркази Навоий вилоят
филиали директори, Навоий давлат университети тиббиёт факультети,
“Клиник фанлар кафедраси” мудири, тиббиёт фанлари бўйича фалсафа
доктори (PhD). Узбекистан, Навоий. 210100
2. Республика шошилинч тиббий ёрдам илмий маркази Навоий вилоят
филиали патолого-анатом врачи, Тиббиёт факультети “Клиник фанлар
кафедраси” ўқитувчиси, тиббиёт фанлари бўйича фалсафа доктори (PhD).
Узбекистан, Навоий. 210100
3. Республика шошилинч тиббий ёрдам илмий маркази Навоий вилоят
филиали, умумий хирургия мутахассислиги бўйича 1-кур клиник ординатори.
Узбекистан, Навоий. 210100
Аннотация чувалчангсимон ўсимтанинг яллиғланиши-аппендицит
ҳозиргача ҳам эскирмайдиган муаммо бўлиб қолмоқда ва жарроҳлик хамда
патологик-анатомия йўналишидаги шифокорлар орасида клиник ва
патанатомик ташҳислаш борасидаги мунозаралар давом этмоқда. Мақолада
ўткир аппендицитнинг клиник кечиши ва патанатомик жихатдан макро ва
микроскопик манзараси тасвирланган. Aсосий шикоятлар ва симптомлар
(аломатлар) хамда патанатомик макро ва микроскопик манзараси кўриб
чиқилади.
Калит
сўзлар:
аппендицит,
клиник
кўриниш,
асоратлар,
чўвалчангсимон ўсимта патанатомияси, аппендектомия, аппендицит
микроскопияси.
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-19
Часть–4_ Февраль –2025
252
Ўткир аппендицит-кўр ичак чувалчангсимон ўсимтасининг яллиғланиш
касаллиги бўлиб, бу шошилинч жарроҳлик амалиётида қорин бўшлиғи
аъзоларининг энг кенг тарқалган касалликларидан биридир [3, 5-б.]. Ушбу
ташхис, айниқса, туғиш ёшидаги аёллар ва кекса ёшли беморлар учун қийин
бўлиб қолмоқда. Ташҳислаш ва даволашнинг кечикиши ўткир аппендицитда
даволашнинг самарасизлиги, натижада асоратларнинг оғирлашуви ва ўлимнинг
кўпайишига сабаб бўлмоқда [1, 10-15 б].
Таснифи:
- катарал (оддий, юзаки);
- флегмоноз;
- аппендикс емпиемаси;
- гангреноз.
Ўткир аппендицитнинг асоратлари:
- тешилиш;
- аппендикуляр инфильтрат (операциядан олдин ёки интроператив
аниқлаш);
- бўш;
- зич;
- периаппендикуляр абсцесс (операциядан олдин ёки интроператив
аниқлаш);
- перитонит;
- ретроперитонеал флегмона;
- пилефлебит [2, 25 б].
Амалиётда беморда ўткир аппендицитнинг клиник кечиши.
Бемор А, 20 ёш, касаллик бошланганидан 3 соат ўтиб, шошилинч
кўрсатмаларга асосланиб, ТТЁ орқали РШТЁИМ Навоий вилоят филиалига
олиб келинди. Кейинги текшириш, кузатув ва даволаш мақсадида жарроҳлик
бўлимига госпитализация қилинди. Қабул қилинганда бемор ўнг ёнбош
соҳасидаги оғриқдан шикоят қилади, нафас олиш ва овқатланиш билан
блғламайди. Оғриқ кўнгил айниши, қусиш, 38 даража тана ҳарорати ва оғиз
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-19
Часть–4_ Февраль –2025
253
қуриши билан бирга келган. Беморнинг сўзига кўра, эрталаб соат 05:00 ларда
оғриқ эпигастрал сохадан бошланиб, кўнгил айниши, қусиш пайдо бўлган,
ўзини ёмон ҳис қилиш, рангпарлик ва титроқ билан давом этган. Кейин оғриқ
ўнг ёнбош соҳасига ўтган. Беморнинг умумий ҳолат қониқарли, хуши аниқ,
холати фаол.
Овқат ҳазм қилиш тизимини текшириш. Иштаҳа сақланган. Таъм билиш
бузилмаган. Иштаҳаси яхши. Оғиз қуриши йўқ. Ичкарида шовқин бор, газлар
ўтиши эркин, кундалик дефекация ўзгаришсиз, ичак ҳаракатлари мустақил.
Қорин палпациясига кўра, қорин бўшлиғи мушаклари тонуси одатий, қорин
девори юмшоқ. Локал: маҳаллий зўриқиш ва оғриқ ўнг ёнбош соҳасида
аниқланади, шу соҳада Шчеткин-Блумберг симптоми, Ровринг ва Ситковский
симптомлари ижобий. Туртки (Пастернацкий) симптоми ҳар икки томонда ҳам
салбий. Қорин бўшлиғида киндик, мушаклар, қорин оқ чизиғи ҳолати
патологик ўзгаришларсиз. Aускултацияда перисталтика эшитилади. Киндик
атрофида шовқин, перитонеал ишқаланиш ва Cрувелиер-Баумгартен шовқини
аниқланмайди. Образцов- Стражеско бўйича чуқур топографик услубий
палпация билан текширганда: - сигмасимон ичак чап ёнбош соҳасида силлиқ
палпация қилинади, қалинлиги тахминан 3 см, зич, оғриқсиз, шовқинсиз; -
тушувчи йўғон ичак кўндаланг йўғон ичакнинг терминал қисмида
пайпасланади, пайпасланганда оғриқсиз силлиқ зич шаклда сигмасимон ичакка
ўтади; - ўнг ёнбош ичакдаги оғриқ туфайли кўричак пайпасланмайди; -
кўтарилувчи йўғон ичак кўндаланг йўғон ичакнинг бошланғич қисмида силлиқ
пайпасланади, оғриқсиз; - кўндаланг йўғон ичак ошқозон пастки чегарасидан 3
см пастда палпация қилинади, ўртача зичликда, 2,5 см қалинликдаги, юқорига
ва пастга осонгина силжийди, оғриқсиз, шовқинсиз; - чап томон ён ичакнинг
терминал сегменти ўнг ёнбош соҳасидаги оғриқ хисобига пайпасланмади.
Бемор шикоятлари, клиник маълумотлар, тахлиллар, лаборатория ва
махсус текширув усуллари билан клиник ташҳис қўйилиб, жарроҳлик амалиёти
ўтказилган. Клиник ташхис: ўткир флегмоноз аппендицит. Амалиёт вақтида
олинган чувалчангсимон ўсимта макропрепарат-биопсия материали сифатида
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-19
Часть–4_ Февраль –2025
254
текшириш учун йўлланма билан патологик-анатомия бўлимига юборилди.
Амалиётдан сўнг беморнинг аҳволи яхшиланди ва амбулатория назорати
остида шифохонадан чиқарилди.
Амалиёт вақтида бемордан олинган макропрепарат-чувалчангсимон
ўсимтанинг патанатомик текширув тахлили.
Макроскопик текширишда: макропрепарат елим идишда, формалинда.
Ўсимта ўлчамлари 12,0х0,8-1,0 см, кескин катталашганлиги, ташқи юзаси
гунгурт-қорамтир-кулрангли ва оч-яшил тусли. Фибриноз-йиринг парда билан
қопланган. Ўсимта деворининг кесим юзаси гунгурт-кул ранг бўлиб,
бўшлиғидан ахлат+йиринг чиқади.
Микроскопда: ўсимтада некроз ўчоқлари, микроблар тупланганлиги,
гиперемия, тромбоз, қонқуйилиш, лимфостаз, лимфоррагиялар аниқланади.
ўсимтанинг бошидан охиригача шиллиқ пардаси емирилган, яраланган. Тўқима
деворининг шишганлиги ва йирингли экссудат хужайралари билан қаватларга
бўлинганлиги куринади. Интрамурал нерв системаси нейронларининг
парчаланиш мавжуд. Ўсимтанинг дистал бўлимида некротик ўзгаришлар яққол.
Патанатомик ташҳис: ўткир деструктив аппендицит. Гангреноз
формаси.
Клиник ва патанатомик ташҳислар ўртасида морфологик жихатдан
фарқланиш мавжуд.
Хулоса: кўриниб турибдики, жарроҳлик бўлимига мурожаат қилиб,
стационарга госпитализация қилинган беморнинг клиник ва патанатомик
тахлиллар натижалари шуни кўрсатадики, клиник ва патологоанатом
шифокорлар ўртасида амалий ва назарий билимларни умумлаштирган холда,
тўлақонли текширувлар ва клинико-анатомик тахлилларни жонлантириш,
муассасада ташҳислаш ва даволаш ишларини самарадорлиги оширишга,
халқимизга кўрсатилаётган тиббий ёрдам сифатини яхшилашга хамда олинган
натижалар олиб борилаётган илмий ишлар салоҳиятига хам хизмат қилади.
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-19
Часть–4_ Февраль –2025
255
ФОЙДАЛАНИЛГАН АДАБИЁТЛАР
1. Колесов В.И. Ўткир аппендицит / В.И. Колесов. М.: "Талаб бўйича китоб",
2012 йил. 10-15-бетлар.
2. Осмонов З.Х. Aппендицит / З.Х. Осмонов. М.: Диля, 2001. 25-бет.
3. Пугаев A.В. Ўткир аппендицит / A.В. Пугаев, Е.Е. Aчкасов. М.: Триада-Х,
2011. С. 5.
4. Абдумаҳожжаева М. С. Акбарова М. Г. Касалликларнинг патологик
анатомияси. Тошкент: Тиббиёт, 1983.
