MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-20
Часть–1_ Февраль –2025
227
MAKTABGACHA TA’LIM TASHKILOTLARIDA MULTEMEDIA
VOSITALARIDAN FOYDALANISHNING PEDAGOGIK-PSIXOLOGIK
IMKONIYATLARI VA DOLZARBLIGI
Ko‘chkinova Mahliyo Norbutayevna
Denov tadbirkorlik va pedagogika instituti
“Pedagogika va psixologiya” kafedrasi o‘qituvchisi
Tel: (99) 711-17-68
Abdullayeva Dilnoza Farxodovna
Azizova Zarnigor Ismatullo Qizi
Babashova Nazira Pulatovna
“Maktabgacha ta’lim yo‘nalishi talabalari
Annotatsiya: Mazkur maqolada maktabgacha ta’lim tashkilotlarida ta’lim va
tarbiyani amalga oshirishda multimedia vositalaridan foydalanishning pedagogik va
psixologik imkoniyatlari hamda o‘ziga xos xususiyatlari haqida so‘z boradi.
Kalit so‘zlar: faoliyat, multimedia, savodxonlik, natija, axborot, innovatsiya,
texnologiya, kompyuter, zamonaviy yondashuv,
animatsiya.
Kirish.
Hozirgi kunda barkamol avlodni tarbiyalash, yosh avlodning
intellektual salohiyatini ro‘yobga chiqarish, ularni har tomonlama rivojlangan shaxs
etib voyaga yetkazish hozirgi kunning dolzarb masalalaridandir. Asosan maktabgacha
ta’lim
yoshidagi bolalarning yuksak bilim egalashida multimedia ta’limi ham muhim
o‘rinda turadi. Multimedia ta’limi orqali biz bolalarda milliy qadiryatlarni video rolik
shaklida jonlantirishimiz ham mumkun.
Ta’lim sohasida ham yangi axborot
texnologiyalaridan keng foydalanish, an’anaviy o‘qitish usullariga nisbatan samarali
va yuqori natijalarga olib kelmoqda.
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-20
Часть–1_ Февраль –2025
228
Hozirda
ta’lim
tizimida
zamonaviy
axborot
texnologiyalari,
kompyuterlashtirish va kompyuter tarmoqlari ta’lim jarayonining muhim negizi
bo‘lib, yoshlarning yangi axborotlarga bo‘lgan talablarini qondirishga xizmat
qilmoqda. Maktabgacha ta’lim tashkilotlarida ta’lim-tarbiya olayotgan katta va
maktabga tayyorlov guruhlarida aynan 5–7 yoshli bolalar tarbiyalanadi. Ulardagi
intellektual salohiyatni shakllantirishning boshlang‘ich davri ham xuddi shu yoshdan
boshlanadi.
Aynan shu sababli hozirgi kunda maktabgacha ta’limda multimedia ta’limiga
alohida e’tibor qaratilmoqda. Barkamol avlodni voyaga yetkazishda zamonaviy
o‘qitish metodlari, innovatsion
texnologiyalar, multimedia vositalarining o‘rni va roli
benihoya kattadir. Pedagogik texnologiya va pedagog mahorati va pedagog tajriba
bilan bir qatorda, interfaol
metodlar, multimedia vositalari barkamol avlodni bilimli,
yetuk malakaga ega
bo‘lishlarini ta’minlaydi.
Asosiy qism.
Zamonaviy maktabgacha ta’lim tashkilotlarida ta’lim-tarbiya
jarayonini
multimedia vositalari asosida tashkil etishga alohida ahamiyat berilyapti.
Multimedia
vositalariga, birinchi navbatda, elektron darsliklar, kompakt disklar,
video-audio
tasmalar, turli taqdimotlar kiradi. MTTda multimedia texnologiyasidan
foydalanishdagi masalalardan yana biri ta’lim-tarbiya jarayoni samaradorligini
oshirish metodikasini ishlab chiqish, unga mos ishlanmalar yaratish hamda
amaliyotga joriy qilish zarurligidir.
Multimedia ta’lim vostitasining afzaliklari
qanday va biz multimedia ta’limni
qanday qilib maktabgacha ta’lim tashkilotlarida
qo‘llashimiz mumkin degan savol paydo bo‘lishi tabiiydir. Maktabgacha ta’lim
tashkilotlarida multimediani turli xil
mashg’ulotlarda qo‘lash mumkin. Masalan,
tabiat bilan tanishtirishda, elementar matematik ta’savurlarini shakilantirishda hamda
xorijiy tilda mashg’ulotlarini tashkil etishda multimedia vositalari yuqori natijalar
beradi. Mashg’ulot jarayoni bolalarni zeriktirib qo‘ymaydi va ularni mashg’ulotga
bo‘lgan qiziqishlarini yanada ham ko‘proq oshirishda keng imkoniyatlarni yaratib
beradi. Maktabgacha ta’lim tashkilotlarida multimediani qo‘llashdan ko‘zlangan
maqsad bolalarga qisqa vaqt ichida ko‘proq va samarali ta’lim berishdan iboratdir.
1
1
Atamurodova Q. G. Factors and means of individual spiritual development //ACADEMICIA: An International
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-20
Часть–1_ Февраль –2025
229
Hozirgi vaqtda bolalarning kompyuter va gadjetlarga qiziqishlari juda yuqori.
Shu tufayli pedagoglar ulardan to‘g’ri va unumli foydalanib, bolalarni yo‘naltirish,
qiziqishlaridan kelib chiqan holda ta’lim tashkil etilsa, bolalarning qiziqishlari yanada
ham ortadi. Masalan, bolalarga multimedia ta’limidan foydalanib ularga til o‘rgatish
mashg’ulotlarni qiziqarli qilib tashkil etish mumkun. Ayniqsa, turli ranglardan
foydalangan holda bolalarning ta’savuri kengaytirib, ularning diqqatini tortish,
ularning tilga bo‘lgan qiziqishlarini yanada ortirish mumkin. Jumladan, bolalarda
fasllar to‘grisida tasavvurlarini shakllantirishda qo‘l keladi. Bolalarda bahor fasli
haqidagi tushunchalarni shakllantirishda bahor faslinini ko‘rsatish bilan birgalikda
undagi yashilik, daraxtlar va gularning rangi, bahor faslida nishonlanadigan
bayramlarni havola qilish imkoniyati mavjud.
Maktabgacha ta’lim tashkilotkarida
tayyorlov guruhida multimediali mashg’ulotlarni olib borish maktabga tayyorlash
jarayonida tasavvurlarini boyitadi,
ularning talim faoliyati to‘g’risidagi tasavvurlarini
shakilantiradi natijada ta’lim
jarayonidagi qiyinchiliklarni yengib o‘tishlari uchun
zamin tayyorlaydi, shu bilan birga
bolalarning inovatsion texnologiyalar bilan ishlash
ko‘nikmasi multimedia ta’limini tashkil qilish orqali shakilantirib boriladi.
Shunungdek, multimedia ta’limidan zamonaviy, inovatsion ta’limning bir
shakli sifatida mashg’ulotlar jarayonida to‘g’ri foydalanish maktabgacha ta’limda
faoliyat olib borayotgan tarbiyachilarning ham inovatsion texnologyalardan
foydalanish bo‘yicha ko‘nikma va malakalarini shakilantirishga xizmat qiladi.
Multimedia va gipermedia texnologiyalari kuchli taqsimlangan ta'lim
resurslarini birlashtiradi, ular bolani idroki shakllanishi va namoyon bo‘lishi uchun
muhitni ta'minlaydi. Multimedia va telekommunikatsiya texnologiyalari tizimda
prinsipial jihatdan yangi uslubiy yondashuvlarni ochadi. Multimedia - zamonaviy
texnik va dasturiy vositalardan foydalangan holda interaktiv dasturiy ta'minot nazorati
ostida vizual va audio effektlarning o‘zaro ta'siri, ular matn, ovoz, grafik, fotosuratlar,
videolarni bitta raqamli tasvirda birlashtiradi.
2
Multidisciplinary Research Journal. – 2021. – Т. 11. – №. 6. – С. 771-774
2
Achilov, O. M., Kochkinova, M. N., & Kamolova, O. M. Q. (2021). THE IMPORTANCE OF ECONOMIC EDUCATION IN
PRESCHOOL CHILDREN. CURRENT RESEARCH JOURNAL OF PEDAGOGICS, 2(06), 137-140
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-20
Часть–1_ Февраль –2025
230
Kompyuter
o‘yinlari
tarbiyalanuvchilarning
ushbu
qiziquvchanlik
xususiyatini
oshiradi. Natijada, ularning aqliy rivojlanishi shakllana boradi. Multimediali
kompyuter o‘yinlari tarbiyalanuvchilarning qiziquvchanlik xususiyatini
oshirishi quyidagilar asosida namoyon bo‘ladi:
1) ekranda ko‘rsatiladigan o‘yin obyektiga animasiya samarasi berilgan
bo‘lishi
va ular doimiy ravishda harakatlanib, jilolanib turishida;
2) tovushda;
3) musiqada;
4) animatsiyada;
5) multifikasiyada;
O‘yin davomidagi ushbu "kompyuterli" psixologik-pedagogik ta’sirlar yosh
bolalarning faqat qiziquvchanlik xususiyatini oshiribgina qolmasdan, balki
bilim olishga bo‘lgan ishtiyoqini ham oshiradi. Yuqorida keltirilgan ma’lumotlardan
ma’lum bo‘ldiki, maktabgacha ta’lim yoshidagi bolalarni tarbiyasini shakllanishida
axborot texnologiyalari ya’ni, multimedialardan foydalanishningb pedagogic
imkoniyatlari bolaning rivojlanish taraqqiyotidagi asosiy masalalaridan biri
hisoblanadi.
Multimedia vositalarini ta'limda qo‘llash orqali quyidagi pedagogik -
psixologik imkoniyatlar tizimi yaratiladi.
3
• ta'limning gumanizatsiyalashuvini ta'minlash;
• o‘quv jarayonining samaradorligini oshirish;
• tarbiyalanuvchilarning shaxsiy fazilatlarini rivojlantirish
(o‘zlashtirganlik, bilimga chanqoqlik, mustaqil ta'lim olish, o‘zini o‘zi
tarbiyalash,
o‘zini o‘zi kamol toptirishga qaratilgan qobiliyatlilik, ijodiy qobiliyatlari,
3
Ko’chkinova Makhliyo Norbutayevna, & Ravshanov Muhammad G‘afur o‘g‘li. (2021). THE ROLE OF
INCLUSIVE EDUCATION IN THE LIVES OF CHILDREN WITH DISABILITIES. European Scholar Journal,
2(6), 193-194. Retrieved from https://scholarzest.com/index.php/esj/articl.
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-20
Часть–1_ Февраль –2025
231
olgan bilimlarini amaliyotga qo‘llay olishi, o‘rganishga bo‘lgan qiziqishi,
mehnatga bo‘lgan munosabati);
• tarbiyalanuvchilarning kommunikativ va ijtimoiy qobiliyatlarini
rivojlantirish;
• kompyuter vositalari va axborot elektron ta'lim resurslari yordamida har bir
shaxsning alohida (individual) ta'lim olishi hisobiga ochiq va masofaviy ta'limni
individuallashtirish va differensiyalash imkoniyatlari sezilarli darajada kengayadi;
• tarbiyalanuvchiga faol bilim oluvchi sub'yekt sifatida qarash, uning qadr-
qimmatini tan olish;
• tarbiyalanuvchilarning individual xususiyatlarini hisobga olish;
Xulosa.
Axborot-kommunikatsiya texnologiyalari hayotimizga, ta’lim
tizimiga, jumladan, maktabgacha ta’lim tashkilotlariga ham faol kirib kelmoqda.
Pedagog va maktabgacha ta’lim muassasalari mutaxassislarining ushbu
texnologiyalarga qiziqishi ortib bormoqda va ulardan o‘z kasbiy faoliyatida
foydalanish imkoniyatlari kengaymoqda. Zamonaviy bola tug'ilgandan boshlab boy
media muhiti bilan o‘ralgan. Elektron o‘yinchoqlar, o‘yin pristavkalari, kompyuterlar
maktabgacha yoshdagi bolalarning bo‘sh vaqtlarida tobora ortib borayotgan o‘rinni
egallab, ularning psixofizik fazilatlarini shakllantirish va shaxsiyat rivojlanishida
muhim ahamiyat kasb etmoqda.
FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR
1.
O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining Maktabgacha ta'lim muassasasining
faoliyatini takomillashtirish to‘g‘risida "gi PQ528-sonli qarori.
2.
Z.T.Nishonova,G.Kalimova,A.Gʻ.Turg‘unboyeva,M.X.Asranboyeva “Bolalar
psixologiyasi va psixodiagnostikasi” Toshkent 2017-yil 80-82 bet
3.
Jalilova S.X. “Maktabgacha yoshdagi bolalar psixologiyasi” «Faylasuflar»
nashriyoti Toshkent – 2017 138-167 bet
4.
Qodirova.F, Toshpolatovna. Sh, Kayumova. N, A’zamova. M – “Maktabgacha
pedagigika” Toshkent- 2019
5.
A
tayeva. N, Salayeva.M, Hasanov. S – “Umumiy Pedagogika”- Toshkent -2013
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-20
Часть–1_ Февраль –2025
232
6.
K
o‘chkinova M. N., qizi Rahmonova D. I., qizi Rahmonova M. S. BO ‘LAJAK
O‘QITUVCHI KASBIY TAYYORGARLIGIGA DOIR ETIKET QOIDALARINI
TARKIB TOPTIRISHDA MULOQOTNING O ‘RNI //Educational Research in
Universal Sciences. – 2023. – Т. 2. – №. 14. – С. 778-783
7.
A
tamurodova Q. G. Factors and means of individual spiritual development
//ACADEMICIA: An International Multidisciplinary Research Journal. – 2021. – Т.
11. – №. 6. – С. 771-774
8.
Achilov, O. M., Kochkinova, M. N., & Kamolova, O. M. Q. (2021). THE
IMPORTANCE OF ECONOMIC EDUCATION IN PRESCHOOL CHILDREN.
CURRENT RESEARCH JOURNAL OF PEDAGOGICS, 2(06), 137-140
9.
Achilov O. M., Kochkinova M. N., Kamolova O. M. Q. THE IMPORTANCE
OF ECONOMIC EDUCATION IN PRESCHOOL CHILDREN //CURRENT
RESEARCH JOURNAL OF PEDAGOGICS. – 2021. – Т. 2. – №. 06. – С. 137-140
10.
Ismatov S. et al. O’QUVCHI YOSHLAR TARBIYASIDA DINIY
EKSTRIMIZM VA TERRORIZM TAHDIDI VA ULARNI BARTARAF
ETISHNING MAVJUD SHAROITLARI //PEDAGOG. – 2023. – Т. 6. – №. 2. – С.
443-447
11.
Ismatov S. et al. O’QUVCHI YOSHLAR TARBIYASIDA DINIY
EKSTRIMIZM VA TERRORIZM TAHDIDI VA ULARNI BARTARAF
ETISHNING MAVJUD SHAROITLARI //PEDAGOG. – 2023. – Т. 6. – №. 2. – С.
443-447
12.
Ko‘chkinova
M.
KASBIY
ETIKET
QOIDALARINING
TAKOMILLASHUVIDA PEDAGOGIK MAHORAT VA O ‘QITUVCHI
KOMPETENSIYALARINING AHAMIYATI //" Science Shine" International
scientific journal. – 2024. – Т. 16. – №. 1
13.
Ko‘charova D., Ko‘chkinova M. XURSHID DO ‘STMUHAMMAD
NASRIDA DIDAKTIK TAMOYILLAR //Journal of Integrated Education and
Research. – 2022. – Т. 1. – №. 4. – С. 703-707
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-20
Часть–1_ Февраль –2025
233
14.
Ko‘charova D., Ko‘chkinova M. ABDULLA QODIRIYNING OBRAZ
YARATISH MAHORATI //Journal of Integrated Education and Research. – 2022. –
Т. 1. – №. 4. – С. 714-716
15.
Ko’chkinova Makhliyo Norbutayevna, & Ravshanov Muhammad G‘afur
o‘g‘li. (2021). THE ROLE OF INCLUSIVE EDUCATION IN THE LIVES OF
CHILDREN WITH DISABILITIES. European Scholar Journal, 2(6), 193-194.
Retrieved from https://scholarzest.com/index.php/esj/articl.
16.
F.Qodirova, Sh.Toshpo'latova, M.A'zamova “Maktabgacha pedagogika - T.:
Ma'naviyat 2019 y.
17.
Kayumova N. “Maktabgacha pedagogika”. TDPU nashriyoti T:. 2013 y. 14b
18.
Qayumova N.M. “Maktabgacha pedagogika” TDPU nashriyoti -T.: 2017 y.
