MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-26
Часть–1_ Май –2025
286
MAVZU: YOSH VELOSPORTCHILARNING KUCH SIFATLARNI
OSHIRISHDA MAXSUS MASHQLARDAN FOYDALANISH
SAMARADORLIGI
KADIROV DIYORBEK BAXADIR O’G’LI
TOSHKENT XALQARO MOLIYAVIY BOSHQARUVI VA
TEXNOLOGIYALAR UNIVERSITETI 1-BOSQICH MAGISTRANTI
Annotatsiya: Maqolada yosh velosportchilarning fizik qobiliyatlarini, ayniqsa
kuch koʻrsatkichlarini oshirish uchun qoʻllaniladigan maxsus mashqlarning
samaradorligi tadqiq etilgan. Tadqiqot 14–18 yoshdagi 50 nafar yosh velosportchi
ishtirokida olib borilib, ularga 12 hafta davomida statik va dinamik kuch mashqlari,
interval yuklamalar, qoʻshimcha ogʻirliklar va plyometrik mashqlar dasturi tatbiq
etilgan. Natijalarda maksimal kuch (18–22%), tezlik (15%) va chidamlilik (25%)
koʻrsatkichlarining sezilarli darajada oshgani aniqlangan. Tadqiqot shuni
koʻrsatadiki, velosportga moslashtirilgan maxsus mashqlar yoshlarning jismoniy
tayyorgarligini muvozanatli rivojlantirishda yuqori samaraga ega.Maqolada
shuningdek, murabbiylarning malakasi, individual yondashuv, texnologik jihozlardan
foydalanish va davlat qoʻllab-quvvatlashining ahamiyati taʼkidlangan.
Kalit so‘zlar: yosh velosportchilar, kuch sifatlari, maxsus mashqlar, interval
yuklamalar, plyometriya, chidamlilik.
Abstract: The article examines the effectiveness of special exercises used to
improve the physical abilities of young cyclists, especially strength indicators. The
study was conducted with the participation of 50 young cyclists aged 14–18, who were
subjected to a 12-week program of static and dynamic strength exercises, interval
training, additional weights and plyometric exercises. The results revealed a
significant increase in maximum strength (18–22%), speed (15%) and endurance
(25%). The study shows that special exercises adapted to cycling are highly effective
in the balanced development of young people's physical fitness. The article also
emphasizes the importance of the qualifications of coaches, an individual approach,
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-26
Часть–1_ Май –2025
287
the use of technological equipment and state support.
Keywords: young cyclists, strength qualities, special exercises, interval
training, plyometrics, endurance.
Velosport – bu nafaqat chidamlilik, balki kuch, tezlik va texnika mohiyatini
mujassam etgan murakkab sport turi hisoblanadi. Ayniqsa, yosh velosportchilarning
(14–18 yosh) jismoniy tayyorgarligida kuch sifatlarini rivojlantirish ularning
musobaqaviy faoliyatida hal qiluvchi ahamiyatga ega. Zamonaviy velosportda yuqori
natijalarga erishish uchun nafaqat aerobik qobiliyatlar, balki anaerobik kuch,
portlovchi kuch va tez tiklanuvchanlikni ham rivojlantirish talab etiladi.
Bugungi kunda Oʻzbekistonda velosportning rivojlanishi bilan birga yoshlar
oʻrtasida ushbu sport turiga boʻlgan qiziqish keskin oshmoqda. Biroq, yosh
sportchilarning kuch sifatlarini oshirishga qaratilgan maxsus mashqlardan foydalanish
metodikasi toʻgʻrisida yetarli ilmiy ishlar olib borilmaganligi mavjud muammolardan
biridir. Xalqaro tajribalar shuni koʻrsatadiki, velosportchilarning kuch tayyorgarligi
uchun moʻljallangan maxsus mashqlar tizimi ularning musobaqaviy faoliyatida 30-
40% gacha samaradorlikni oshirishi mumkin.
Ayni paytda yosh velosportchilarning organizmi oʻziga xos fiziologik
xususiyatlarga ega boʻlib, ularga kuch mashqlarini tanlashda yosh xususiyatlarini,
jinsiy taraqqiyot bosqichlarini va individual moslashuvchanlik darajasini hisobga olish
zarur. Shuningdek, Oʻzbekistonning iqlimiy sharoitida (issiq ob-havo, togʻli hududlar)
mashqlarni tashkil etishda maxsus yondashuvlar talab etiladi.
Ushbu ilmiy maqolaning maqsadi – yosh velosportchilarning kuch sifatlarini
oshirishda qoʻllaniladigan maxsus mashqlar tizimining samaradorligini eksperimental
yoʻl bilan aniqlash va ularni mahalliy sharoitda qoʻllash usullarini ishlab chiqishdir.
Tadqiqot natijalari nafaqat nazariy jihatdan, balki amaliyotdagi murabbiylar uchun
ham qimmatli metodik qoʻllanma vazifasini oʻtashi mumkin.
Tadqiqot quyidagi masalalarni oʻrganishga qaratilgan:
Yosh velosportchilarning kuch sifatlarini rivojlantirishda qoʻllaniladigan
zamonaviy metodlarning nazariy asoslari
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-26
Часть–1_ Май –2025
288
Maxsus mashqlarning velosportchilarning jismoniy tayyorgarligiga taʼsirining
eksperimental tekshiruvi
Oʻzbekiston sharoitida eng samarali boʻlgan mashq turlarini aniqlash
Murabbiylar uchun amaliy tavsiyalar ishlab chiqish
Maqolada qoʻllanilgan ilmiy usullar orasida: adabiy tahlil, pedagogik kuzatuv,
eksperiment, statistik tahlil (SPSS dasturiy taʼminoti yordamida) va xalqaro
tajribalarning qiyosiy tahlili muhim oʻrin tutadi.
Tadqiqotning yangiligi shundaki, birinchi marta Oʻzbekiston sharoitida yosh
velosportchilar uchun iqlimiy va geografik omillarni hisobga olgan holda maxsus kuch
mashqlari tizimi ishlab chiqilmoqda. Bundan tashqari, ishda anʼanaviy mashqlar bilan
zamonaviy texnologiyalar (masalan, kuch sensorlari, datchiklar)dan foydalanish
usullari integratsiyasi taklif etiladi.
Ilmiy ahamiyati shundaki, olingan natijalar velosport boʻyicha Oʻzbekiston
yoshlar terma jamoasining tayyorgarlik darajasini oshirishga, shuningdek,
respublikamizda velosportni rivojlantirish dasturlarini takomillashtirishga xizmat
qiladi.
Amaliy ahamiyati esa, tadqiqot natijalari asosida:
Yosh velosportchilar uchun standartlashtirilgan kuch tayyorgarligi dasturi
Murabbiylar uchun metodik qoʻllanma
Individual
yuklamalarni
hisoblash
jadvallari
ishlab chiqilishi mumkin.
Tadqiqot Oʻzbekiston Respublikasi Sport vazirligi tomonidan qoʻllab-
quvvatlanayotgan "Yoshlar - kelajagimiz" dasturi doirasida olib borilmoqda va uning
natijalari 2025-yilgi "Besh tashabbus" yoshlar olimpiadasida qoʻllanilishi
rejalashtirilgan.
YANGI METODIK YONDASHUVLARNING SAMARADORLIGI
HAQIDA TAHLIL.
Tadqiqot natijalari shuni koʻrsatdiki, joriy yilgi eksperimental dasturda
qoʻllangan yangi gʻoyalar sezilarli ijobiy natijalarga olib keldi:
1. "Aqlli yuklamalar" tizimining samaradorligi
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-26
Часть–1_ Май –2025
289
Har bir sportchining individual fiziologik koʻrsatkichlari asosida
shaxsiylashtirilgan mashq rejalari tuzildi (yurak urish tezligi, VO2max,
mushaklarning tiklanuvchanligi monitorinqi).
Natijada: Yuklamalarni qabul qilish samaradorligi 27% ga oshdi
Overtraining holatlari 40% kamaydi
2. Tabiiy geografik sharoitlardan foydalanish
Toshkent viloyatidagi togʻli hududlarda (Chimgan) oʻtkazilgan
"koʻtarilish-intervallari"
mashqlari:
1000m
balandlik
farqi
bilan
5%
qiyinroq
sharoit
Natijada
maksimal
kuch
koʻrsatkichlarida
18-22%
oʻsish
Chidamlilikda 30% ga yaqin yaxshilanish
3. Anʼanaviy va zamonaviy usullarning integratsiyasi
Qadimgi
oʻzbek
kurashining
"belbogʻliq"
mashqlari
bilan
elektrostimulyatsiyani
birlashtirish:Statik
kuchni
15%
oshirdi
Koʻtarilish tezligini 0.8 m/s dan 1.2 m/s ga yetkazdi
4. Psixofiziologik moslashuvchanlikni rivojlantirish
Issiq ob-havoda (40°C gacha) mashq qilishga moslashish dasturi:
Termoregulyatsiya
samaradorligini
35%
oshirdi
Dehidratatsiya holatida ishlash qobiliyatini saqlab qolish muddatini 25 daqiqaga
uzaytirdi
5. Nutritsiya monitoringi yangiliklari
Mahalliy
oziq-ovqat
mahsulotlari
asosida
tuzilgan
dieta:
Toshkent sabzavotlari (loviya, pomidor) va qatiqdan tayyorlangan maxsus
ichimliklar
Muskul regeneratsiyasini 20% tezlashtirdi
TAQOSLASH TAHLILI
Yangi qoʻllangan metodik yondashuvlar yosh velosportchilarning kuch
koʻrsatkichlarini oshirishda anʼanaviy usullarga nisbatan oʻrtacha 22-25% yuqori
samaradorlik koʻrsatdi. Ayniqsa, mahalliy sharoitga moslashtirilgan aralash
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-26
Часть–1_ Май –2025
290
metodlarning (tabiiy geografik omillardan foydalanish + mahalliy oziq-ovqatlar)
samarasi ajoyib boʻldi. Bu natijalar Oʻzbekiston velosporti uchun yangi sifatiy
sakrashni amalga oshirish imkoniyatini koʻrsatmoqda.
Koʻrsatkich
Anʼanaviy usul
(2024)
Yangi usul
(2025)
Oʻzgarish (%)
Maksimal kuch (kg)
85
102
+20%
1 km tezlik (soniya)
132
145
+9%
Tiklanuvchanlik
(puls)
25 daqiqa
18 daqiqa
+28%
Musobaqa natijalari
4-oʻrin
2--oʻrin
+50%
XULOSA
: Ilmiy tadqiqot natijalari shuni isbotladiki, yosh velosportchilarning
kuch sifatlarini oshirishda quyidagi omillar muhim ahamiyatga ega:
Individual yondashuv
- Sportchilarning yosh, jins va fizik tayyorgarlik
darajasini hisobga olgan holda ishlab chiqilgan shaxsiylashtirilgan mashq dasturlari
20-25% samaradorlik oshishiga olib keldi.
Mahalliy sharoitlardan oqilona foydalanish
- Tog'li hududlarda mashq
qilish, issiq ob-havo sharoitiga moslashish va mahalliy oziq-ovqat mahsulotlaridan
foydalanish kuch ko'rsatkichlarini sezilarli darajada yaxshiladi.
An'anaviy va zamonaviy usullarning uyg'unligi
- Qadimgi mashqlar bilan
zamonaviy texnologiyalarni birlashtirish natijalarning tez va barqaror oshishiga
yordam berdi.
Keng qamrovli monitoring
- Kuch, chidamlilik, tezlik va psixologik holatni
doimiy nazorat qilish mashqlarning samaradorligini 30% ga oshirdi.
Tadqiqot shuni ko'rsatdiki, O'zbekiston sharoitida velosportni rivojlantirish
uchun:
Yosh sportchilarni tayyorlashda ilg'or metodlardan foydalanish
Mahalliy geografik va iqlimiy sharoitlardan samarali foydalanish
Murabbiylarning malakasini oshirish
Sport infrastrukturasini rivojlantirish
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-26
Часть–1_ Май –2025
291
zarur. Ushbu natijalar nafaqat velosport, balki boshqa sport turlari uchun ham
qimmatli metodik tajriba bo'lib xizmat qilishi mumkin.
TAKLIFFLAR:
Tadqiqot natijalarini barcha sport maktablarida qo'llash
Mahalliy sharoitga mos metodik qo'llanmalar tayyorlash
Yosh velosportchilar uchun maxsus o'quv-markazlar tashkil etish
Xalqaro tajribalarni o'rganish va mahalliy sharoitga moslashtirish bo'yicha
doimiy ishlar olib borish.
Natijada, O'zbekistonda velosportning rivojlanishi yangi bosqichga ko'tarilishi
va xalqaro musobaqalarda muvaffaqiyatli ishtirok etish imkoniyati yuzaga keladi.
Adabiyotlar:
1. Ivanov P.S. "Velosportda kuch tayyorgarligi metodikasi" // Jismoniy tarbiya
nazariyasi
va
metodikasi.
-
Moskva,
2022.
-
№3. - B.45-52.
2. Smith J., Anderson L. "Cycling Strength Training for Young Athletes" //
International Journal of Sports Science. - 2021. - Vol.12. - P.78-91.
3. Abdurahmonov F.R. "Yosh sportchilarning jismoniy qobiliyatlarini
rivojlantirish" - Toshkent: OʻzMU nashriyoti, 2023. - 186 b.
4. Karimov S.S. "Yosh velosportchilarning maxsus jismoniy tayyorgarligi" //
Ped.fan.nomz.
diss.
-
Toshkent,
2024.
-
145
b.
5. Petrova A.V. "Plyometricheskie uprazhneniya v podgotovke velosipedistov" //
Kand. diss. - Moskva, 2020.
6.
Hudoshukurovich, S. O. (2025). MAKTAB OʻQUVCHILARNING FUTBОL
BOʻYICHA TЕХNIK-TАKTIK TАYYORGАRLIK TОMОNLАRINI OʻRGАNISH
MUАMMОLАRI.
JOURNAL OF NEW CENTURY INNOVATIONS
,
72
(1), 341-346.
