Barcha maqolalar
“Буйрак тюбажини” сурункали дисметаболик пиелонефрити бўлган болаларда қўллаш
“Cistanche mongolica” ekstraktining antidepresant xususiyati
Ushbu ilmiy maqolada supurgi oilasiga tegishli o‘simlik turkumiga mansub Cistanche mongolica o‘simligining toksik farmakologik xususiyatlari ko‘rsatilgan. Hozirgi vaqtda mahalliy o‘simliklardan samarali dorivor moddalarni topish juda muhim sanaladi [1;3;5]. Cistanche o‘simligidan olingan an’anaviy xitoy tabobatida keng qo‘llaniladi. Cistanche tubuloza xorijda osteoporoz, Alsgeymer kasalligi va erkaklar jinsiy disfunksiyalarini davolashda keng qo‘llaniladi. Cistanche Herba buyrak еtishmovchiligi, impotensiya, ayollar bepushtligi, patologik ajralmalar, og‘riqli hayz ko‘rishda, qariyalarda qabziyatni davolashda qo‘llaniladi [2;4]. O‘zbekistonda Farg‘ona viloyatida o‘sadigan Cistanche mongolica turlarining ayrim farmakologik xususiyatlari va o‘tkir zaharliligi o‘rganilib tahlil qilindi.
Ҳомила ичи ривожланиши орқада қолган чақалоқларда ҳужайра энергоалмашуви баҳоланган ҳолда юрак-томир тизимининг ҳолати
Диссертация мавзусининг долзарблиги ва зарурияти. Ҳомиланинг она қорнида ривожланишдан орқада колиши (ОҚРОҚ) педиатриянинг долзарб муаммоларидан бири ҳисобланади. Жаҳон соғлиқни сақлаш ташкилоти маълумотларига кўра ОҚРОҚ чакалоқларнинг 5-20 фоизида неонатал даврдаги адаптация жараёнларидаги ва боланинг келгуси ҳаёти мобайнида ривожланишидаги носозликларни келтириб чиқармокда. Чақалоқларнинг она қорнида ривожланишдан оркада қолиши ҳозирги замон тиббиёти нуқтаи-назаридан жиддий дизэнергетик бузилишлар билан кечувчи касаллик сифатида баҳоланади.
Жаҳон, минтақа ва республикамиздаги ҳомила ичи ривожланиши оркада қолган чақалоқларда хужайра энергия алмашинувига оид холат бу борада чақалоқларда юрак-қон томир тизимининг мослашув имкониятлари ҳамда хомила ва чақалоқларда ривожланишдан оркада қолиш ҳолатига олиб келувчи хавф омилларининг улушини аниқлаш бўйича илмий-тадқиқотларни амалга оширишни таказо этади. Шунингдек, юрак ритми ва ўтказувчанлигининг бузилиши ҳамда дезадаптация синдромини ташхислашда суткалик электрокардиографии мониторинг асосида тегишли кўрсаткичларни ва болаларда ҳужайравий энергия алмашинуви ферментларининг фаоллик даражасини аниқлаш педиатрия соҳасидаги амалга оширилиши керак бўлган муҳим тадкикотлардан бири ҳисобланади.
Чакалоклар юрак-қон томир тизими дезадаптацияси синдроми она қорнидаги ёки интранатал гипоксия натижасида ушбу тизим фаолиятини бошкарувчи церебрал механизмларнинг издан чиқишига боғлиқ бўлиши шароитида перинатал давр доирасига алоқадор бўлмаган патологик ҳолатларнинг хавф-хатарлари ҳақида эса маълумотлар етарли эмас. Алоҳида таъкидлаш керакки, юрак-қон томир тизими дезадаптацияси ва митохондриал дисфункцияси диагностик мезонларини аниқлаш учун функционал ва цитокимёвий тадкикотлар натижаларини клиник симптоматика билан таққослаш асосида ташхислаш ва даволаш стандартларини такомиллаштириш юзасидан илмий асосланган тавсияларни ишлаб чиқиш тақозо этилади. Шунингдек, мавжуд тиббий ёндошувларнинг танқидий тахдили ва замонавий усулларни қўллаган ҳолда мазкур масалага коррекцияловчи комплекс даволаш ёндошувларини асослаб бериш зарур.
Юқорида келтирилган илмий изланишларни амалга ошириш хомила ичи ривожланиши орқада колган чақалоқларда хужайра энергия алмашинуви баҳоланган ҳолда юрак-кон томир тизими бўйича амалга оширилаётган тадкиқотнинг долзарблигини белгилаб беради. Бундан ташқари, тугилганда тана вазнининг камлиги сабабли юзага келган марказий нерв ва кардиоваскуляр тизимлардаги ўзаро боғлиқ ўзгаришларни баҳолаш усулларини ишлаб чикишга ва амалиётга татбиқ этишга йўналтирилган изланишларни олиб бориш катта прогностик аҳамиятга эга, бу эса диссертация мавзуси долзарб эканлигининг муҳим мезони ҳисобланади.
Ушбу диссертация Узбекистан Республикаси Президентининг 2009 йил 13 апрелдаги “Она ва бола саломатлигини сақлаш, соғлом авлодни шакллантириш бўйича қўшимча чора-тадбирлар тўғрисида”ги ПҚ-1096-сонли қарори, 2009 йил 1 июлдаги “2009-2013 йилларда Ахолининг репродуктив саломатлигини мустаҳкамлаш, соғлом бола туғилиши, жисмоний ва маьнавий баркамол авлодни вояга етказиш борасидаги ишларни янада кучайтириш ва самарадорлигини ошириш чора-тадбирлари дастури тўғрисида”ги ПҚ-П44-сонли қарорида белгиланган вазифаларни амалга оширишга қаратилган бўлиб, тадқикот натижасида олинган илмий натижалар республика бўйича она корнида ривожланишдан оркада колган чакалокларга кўрсатиладиган тиббий хизмат сифатини яхшилаш ва гўдаклар ўлимини камайтириш имконини беради.
Тадқиқот мақсади: ривожланишдан орқада қолган чақалоқларда юрак-қон томир тизими функционал ҳолати ва ҳужайравий энергия алмашинуви фаоллик даражасини баҳолаш ҳамда даволаш усулларини мутаносиблаштириш.
Диссертация тадқиқотининг илмий янгилиги куйидагилардан иборат:
илк бор гестация муддатларига боғлиқ ҳолда ҳомиланинг она қорнида ривожланишдан оркада қолишининг биокимёвий ва ультратовуш маркерлари аниқланган;
она - йўлдош тизимидаги гемодинамик бузилишларнинг биокимёвий маркерлар ўзгаришлари билан уйғунлашуви ҳомила ривожланишининг оркада колишининг илк белгилари ҳисобланиши аниқланган;
чакалоклардаги она қорнида ривожланишдан оркада колиши шаклига боғлик равишда перинатал гипоксиянинг марказий нерв тизими зарарланиши оғирлик даражасига таъсири аниқланган;
болаларда нерв тизимининг перинатал шикастланиш даражасига боғлиқ бўлган юрак-қон томир тизими адаптацияси бузилиши аниқланган. Юрак-қон томир тизим адаптив имкониятларини баҳолаш учун суткалик Холтер мониторингидан фойдаланилган холда юрак ритми вариабеллиги (ЮРВ) аникланган;
миокарднинг ишемик-гипоксик зарарланишининг клиник ва электрокардиографик (ЭКГ) белгилари билан бирга кечувчи юрак ритми ва ўтказувчанлиги бузилиши хусусиятлари кўрсатилган;
чакалокларда хужайравий энергия алмашинуви ҳолатини ўрганиш имконини берувчи ва митохондриал функцияларни акс эттирувчи тестларнинг юқори информативлиги кўрсатиб берилган, ривожланишдан оркада колишнинг турли шакллари билан огриган болаларда митохондриал етишмовчилик белгилари аникланган;
ривожланишдан оркада колган чакалокларда митохондриал етишмовчиликни метаболизмнинг турли даражаларига таъсир этувчи дори воситалари билан коррекциялаш зарурати патогенетик асослаб берилган;
«нишон» аъзоларга синергик таъсир кўрсатувчи дори воситаларидан фойдаланган ҳолда ўтказиладиган комплекс метаболик терапия самарадорлиги баҳоланган. Метаболик терапияни қўллаш замирида она корнида ривожланишдан оркада колган чакалокларда бўй-вазн кўрсаткичларининг ортишига олиб келувчи митохондриялар фаоллиги ва сонининг кўпайиши кайд этилган. Балларда ифодаланган бахо текширилган чакалокларда марказий нерв тизимининг структуравий-функционал бузилишларининг ифодаланишига қўлланилган дори воситалари таъсир характери ва даражасини аниклаш имконини берган;
энерготроп дори воситаларининг нейрометаболитик воситалар уйғунлигида қўлланилиши ҳаракат фаоллигининг яхшиланишига ва нейронал шикастланишларни коррекциялаш, юрак ритми ва ўтказувчанлигининг тикланишида ижобий динамикага эришиш бўй-вазн кўрсаткичлари суръатининг ошишига, бу эса ривожланишдан орқада қолган болаларнинг адаптив имкониятларининг сезиларли ўзгаришига олиб келган.
ХУЛОСА
1. Ҳомиланинг она корнида ривожланишдан орқада қолишини келтириб чиқарувчи етакчи хавф омилларига такқослов гурухи билан қиёсланганда 5,46 баробар ортиқ бўлган плацентар етишмовчилик, перинатал инфекциялар (4,67 баробар), гестозлар (3,57 баробар), шунингдек ҳомиладорликнинг II ва III триместрларида ўтказилган УТИ натижалари бўйича аниқланган ОҚРОҚ белгилари киради. Фетоплацентар тизимдаги гемодинамика бузилишлари асосий фетометрик кўрсаткичларининг 2-5 мм га ортда қолишига олиб келади, бу 2-3 ҳафталик гестация фарқига тўғри келади. Ҳомила тана вазнининг биокимёвий маркерлар нисбатига боғликлиги аниқланди: хомила тана вазни канча кичик бўлса ОХГ кўрсаткичлари шунча паст ва АФП қийматлари эса юкори бўлади (р<0,05).
2. Юрак кон томир тизимининг адаптация имкониятлари гипоксия оғирлигига боғлиқ бўлди. Юрак кон томир тизими дизадаптация синдромининг клиник кўринишлари 62% ҳолатда тахикардия, 38,6 фоиз ҳолатда брадикардия, 22,7 фоиз ҳолатда юрак тонларининг бўғиқлиги, 28,4 фоиз ҳолатда турли даражада ифодаланган систолик шовқин, 34,8 фоиз ҳолатда доимий бўлмаган майда пуфакли хирриллашлар билан кечди. Стандарт ЭКГ натижалари бўйича транзитор миокард ишемияси асосий гурухдаги 43,6 фоиз чакалокда ва таққослаш гуруҳидаги 8,8 фоиз болада аниқланиб, булар юрак мушаги зарарланиш зонасининг катталигига боғлиқ бўлган МВ-КК кардиоспецифик фермента фаолигининг ҳаққоний ошиши (р<0,01) билан кечди.
3. Стандарт ЭКГ билан таққосланганда Холтер усулида мониторинглаш сутка давомида аритмиянинг микдорий тавсифини, унинг циркад тури ва ритмнинг бузилишини аниқлаб берди. Аритмиялар структурасида гетеротоп бузилишлар устунлик қилди: асосий гуруҳдаги 73,1 фоиз чақалокда суправентрикуляр ва 46,2 фоиз болада кундузги турга оид қоринчалар экстрасистоласи, шунингдек II даражали синоатриал блокада кўринишидаги импульс ўтказувчанлигининг бузилиши 1,46 фоиз болада, III даражали синоатриал блокада кўринишидаги импульс ўтказувчанлигининг бузилиши 16,3 фоизида ва антровентрикуляр блокада кўринишидаги импульс ўтказувчанлигининг бузилиши 1,46 фоиз болада кайд этилган. Церебрал ишемиями ўтказган чакалокларда вегетатив регуляция бузилишлари юрак ритмига парасимпатик таъсирларнинг камайганлигини белгилаб берди, бунда LF/AF индекси ортиши билн кечувчи симпатик регуляция бўғини устунлик килади. Эхокардиография натижалари бўйича аникланган гемодинамик бузилишлар зарбли ва минутли ҳажмнинг камайиши ҳамда неонатал ўпка гипертензияси, шунингдек чап коринча диастолик дисфункциялари билан кечувчи миокард дисфункцияси кўринишида намоён бўлди.
4. Чақалоқларда тўқима энергия алмашинувидаги бузилишлар ОҚРОҚ шаклига боғлиқ бўлди. Она қорнида ривожланишдан оркада колишнинг асимметрии шаклида ферментлар фаоллиги кўрсаткичлари ҳужайравий энергия алмашинуви анаэроб жараёнларининг компенсатор зўриқишидан далолат беради. Ривожланишдан орқада колишнинг симметрии шаклида чукур митохондриал дисфункция кузатилди. Ҳужайравий энергетика ферментлари фаоллигида аникланган ўзгаришлар СДГ, ГДГ ва ЛДГ фаоллигининг камайиши билан кечди (р<0,05). Ривожланишдан орқада колишнинг симметрии шаклида уларнинг камайиши яқколрок ифодаланди, шу билан бирга ГФДГ фаоллиги ҳомила ривожланиши оркада қолишининг асимметрик шаклига Караганда юкори бўлди, бу анаэроб жараёнларнинг компенсатор зўриқишини акс эттирди.
5. Ҳужайравий энергия алмашинувидаги аникланган бузилишлар юрак-кон томир тизимидаги функционал бузилишлар замирида кечди, бу ўзига хос клиник кўринишлар билан бирга кечадиган миокарднинг биоэнергетик етишмовчилигидан далолат беради. ЮРВ кўрсаткичлари avNN (r=+0,896), SDNN (r=+0,929), VLF (r=+0,762) кўрсаткичлари ва ўртача rMSSD (r=+0,614), pNN50 (r=+0,685), LF (r=+0,312) ва HF (r=+0,410) СДГ фаоллиги билан ўзаро боғлиқ бўлди.
6. L-карнитин ва кортексин қўлланилган комплекс терапия: 2 ой мобайнида Элькар 0,075 г дан кунига 3 маҳалдан 2 ой мобайнида ва Кортексин 0,5 мг дан мушак орасига 10 кун мобайнида буюрилгандаги самарадорлиги аникланди. Стандарт давога метаболик терапиянинг киритилиши олдин вазннинг, кейин эса бўй узунлигининг ортишига олиб келди. Бу ўзгаришлар ривожланишдан оркада колишнинг асимметрик шаклида яқкол ифодаланди. СДГнинг тана вазни (r=+0,96) ва бўй узунлигига (г=+0,97) коррелятов боғлиги аниқланди. ЭКГ натижаларига кўра комплекс терапия замирида асосий гуруҳ болаларининг 61,2 фоизида (49) юрак қисқаришлари частотасининг камайиши, юрак ритми реактивлигининг пасайиши, миокард реполяризацияси жараёнларининг яхшиланиши, ритм бузилишлари кузатилиш частотасининг камайиши қайд этилди. Неврологик статусда ижобий ўзгаришлар ҳиссий реакцияларда, мушак тонуси ва тонус-рефлектор реакциянинг тикланишида аниқланди ва бу асосий гурухдаги 70 фоиз болада кузатилди. “Сезиларли ижобий ўзгариш” - 56,1 фоиз болада, “ ижобий ўзгариш” - 31,1 фоиз болада, “оз микдорда ижобий ўзгариш”- 13,8 фоиз болада кайд этилди, такқослаш гуруҳида мос равишда - 36,4; 33,2 ва 30,4 фоиз болада кайд этилди. Болаларда ҳаёт сифатининг ортиши (даволанишдан кейин) жисмоний, психологик ва ижтимоий фаровонликнинг субъектив баҳосига асосланган саломатлик ҳолатининг, ҳамда тиббий технологиялар самарадорлигининг интеграл мезони бўлиб хизмат килади.
Ҳозирги вақтда дунё болаларида учрайдиган ичак инвазияларининг долзарблиги
Ҳаракатдаги автомобиллар билан тўқнашувида жабрланган болаларда жароҳатлар хусусиятлари, механизми ва оғирлик даражалари бахолаш
Ҳаракатланаётган автомобиллар билан тўқнашувда турли хил жароҳат олган пиёдаболаларга оид 302 та ҳолат бўйича суд-тиббий экспертиза (СТЭ) натижалари ўрганилди. Энг кўп жароҳат олган болалар 8-10 ва 11-14 ёшдаги пиёда- болаларга тўғри келади (60%). Пиёда- болаларда қўшма бош мия жароҳати (ҚБМЖ) 90 тани ташкил этиб, шулардан 62 таси мия чайқалиши ва 28тасида турли даражали мия лати ҳамда бош асос ва гумбаз суяклари синиши қайд қилинди. 12 та ҳолатда пиёда болаларда гумбаз ва асос суяклари синишидан ташқари юз суяклари синишлари (ёноқ суяклари - 6, бурун суяклари - 4, пастки жаг - 2) кузатилди. Пиёда-болаларга етказилган жароҳатлар оғирлик даражалари бўйича: оғир тан жароҳатлари - 56, ўртача оғирликдаги -37, енгил, қисқа муддатли соғлиқнинг бузилишига олиб келган - 53, соғлиқнинг бузилишига олиб келмайдиган енгил тан жароҳат – 154 тани ташкил этди. Жароҳатларнинг оғирлик даражасини баҳолашда асосан ҳаёт учун хавфлилик ва соғлиқнинг бузилиши давомийлиги мезонлари қўлланилган.
Пиёда-болаларда нолетал ҳолатларда аниқланган ҚЖ ларнинг таркибида қайси соҳа жароҳатланишлари мазкур турдаги АТ ларга хослигини аниқлаш юзасидан ўтказилган корреляцион регрессияни таҳлилида коррекцион боғланиш даражаси (R) БМҚЖ лари ва оёққўл узун найсимон суякларидаги синишларда ишончлилик коэфициенти R-0,8 дан 1,0 гача қийматни ташкил этди ва айнан шу соҳа жароҳатлари шикастланиш механизмига ойдинлик киритиш мумкинлиги кўрсатилди.
Ҳар хил ёшдаги болалар жигарининг анатомик тузилиши
Қон зардобидаги хавфли омил 25(он)d миқдорининг болаларда рахит касаллигини келтириб чиқаришидаги ўрни
Қисқя мазмуни (резюме). Болаларда қориндаги оғриқ синдроми
фикрича, болалларда қориннинг ўткир хирургик касалликлари киёсий ташхисоти нафақат гуруҳ касалликлари орасида, яъни яллигланиш, механик ва жароҳатланишлар, балким кўрсатилагн гурухдар ичида хам олиб борилиши зарурлиги кўрсатилган
Қиз болаларда аноректал туғма нуқсонлар асосий клиник турлари ташхисоти ва давоси
Диссертация мавзусининг долзарблиги ва зарурати. Жахон соғлиқни саклаш ташкилоти маълумотларига кўра, «туғма ривожланиш нуксонлари таркибида аноректал мальформациялар (АРМ) 7% атрофида учрайди ва барча нуқсонлар ичида 9-ўринни эгаллайди»1. АРМ спектри жуда хилма-хил бўлиб, фақатгина якка аномалиялар холида эмас, балки комбинациялашган анатомик вариантлар холида учрайди ва улар диагностика ва хирургик коррекция масаласида мураккаб хисобланади. «Умумий популяция таркибида АРМ учраши анча баланд хисобланиб, янги туғилган чақалоқлар ичида 1:2000 - 1:5000 орасида бўлиб, ҳозирги вақтда камайишга мойил эмас»2. «АРМ турли клиник-анатомик вариантлари билан болаларнинг таркибида киз болалар улушига 32,6% дан 55,6% гача тўғри келади»3. Кўпчилик ҳолларда бу патологиянинг клиник диагностикаси кийинчилик тугдирмайди, хирургик тактика ва оператив коррекциянинг конкрет усулларини танлаш эса ҳозирги кунгача баҳсли бўлиб қолмокда. Даволашнинг узок муддатли натижаларини бахолашда катта фарқланишлар мавжуд бўлиб, коникарсиз функционал натижалар 10-60% ҳолларда учрайди. Натижаларни интерпретация килишда турлича фикрлар шу билан боғлиқки, бахолаш усуллари кўп жиҳатдан объектив эмас ва субъектив характерга эга бўлиб, бу кўрсаткичларнинг ишончлилигини камайтириб юборади. Шу сабабли, аноректал нуксонларнинг диагностика ва даволаш усуллари, хирургик коррекция муддатлари ва беморларнинг тиббий реабилитациясига дифференциал ёндашишни ишлаб чикишга бўлган эҳтиёж янада кескин ҳис килинмокда.
Дунё тажрибасида бир қатор мақсадли илмий тадкикотлар олиб борилмокда, шу жумладан, АРМ ва анатомик-функционал бузилишлар оғирлигини аниқлаш ҳамда бошқа аъзо ва системалар ривожланиш нуқсонларининг унга таъсирини баҳолаш. Кўрсатилаётган хизмат сифатини яхшилаш мақсадида ҳозирги кунда амалиётларнинг тактикаси, муддати ва хажмини дифференциал танлаш ва анъанавий усуллардан ишончлилиги анчагина баланд бўлган замонавий фаол ривожланиб бораётган усулларни татбиқ этиш каби йўналишлар фаол ривожланиб бормокда. Оператив коррекцияни танлашда асосланмаган тактикасини танлашга сабаб бўлиши мумкин бўлган нуқсоннинг шакли ва турини бахолашда йўлга қўйилган ҳатолик сабаблари таҳлилининг ахамияти шубхасиздир. Юқорида таъкидланганлардан келиб чикиб, ушбу тадқиқот қиз болаларда аноректал нуқсоннинг асосий клиник турларининг хусусиятлари ва хирургик амалиёт усулини танлашга асосланган ҳолда нуксонларнинг ташхисоти ва давоси усулларини оптималлаштиришга бағишланган.
Ҳозирги кунда давлатимиз соғлиқни сақлаш тизимини ислоҳотлаштириш шароитида кўрсатилаётган тиббий хизматнинг юқори сифатини таъминлаш устувор йўналишлардан бири бўлиб ҳисобланади. Бу муаммонинг ҳал қилиниши «аҳоли ўртасида касалланиш даражаси ва ўлим кўрсаткичини камайтириш»га каратилган 2017-2021 йилларда Узбекистан Республикасини ривожлантиришнинг бешта устувор йўналишлари билан чамбарчас боғлиқ4. Бу вазифаларни амалга ошириш, шу жумладан, қиз болаларда аноректал мальформациялар асосий клиник турларининг диагностикаси, хирургик амалиёт тактикаси ва усулини танлашни оптималлаштириш асосида комплекс текшириш ва хирургик коррекция натижаларини яхшилаш долзарб йўналишлардан бири бўлиб ҳисобланади.
Узбекистан Республикаси Президентининг 2014 йил 16 мартдаги ПФ-4985-сон «Шошилинч тиббий ёрдамни янада такомиллаштириш чора-тадбирлари тўғрисида»ги Фармони, 2017 йил 20 июндаги ПҚ-3071-сон «"Узбекистан Республикаси аҳолисига 2017-2021 йилларда ихтисослаштирилган тиббий ёрдам кўрсатишни янада ривожлантириш чора-тадбирлари тўғрисида»ги қарори ҳамда ушбу соҳада қабул қилинган бошқа меъёрий-хукуқий хужжатларда белгиланган вазифаларни бажаришга мазкур диссертация тадқиқоти муайян даражада хизмат қилади.
Тадқиқотнинг мақсади қиз болаларда аноректал мальформациялар асосий клиник турларининг диагностикаси, хирургик амалиёт тактикаси ва усулини танлашни оптималлаштириш асосида хирургик коррекция натижаларини яхшилашдан иборат.
Тадқиқотнинг илмий янгилиги қуйидагилардан иборат:
болаларда аноректал аномалияларнинг оралиқ ва пастки окмали турларининг хирургик коррекция усули ишлаб чиқилган;
қиз болаларда аноректал мальформациялар асосий клиник турларнинг клиник хусусиятлари ва диагностикаси ёрдамчи усулларининг маълумотлари системалаштирилган;
қўшилиб келган аномалиялар 94% ҳолларда боланинг холатига салбий таъсир этмаслиги, бирок амалиётдан кейинги функционал ва резидуал бузилишлар ёмонлашишига ундовчи омил бўлиши исботланган;
амалга оширилган даволаш тактикаси ва оператив амалиёт турли усулларининг қиёсий характеристикаси асосланган.
Хулоса
1. АРМ билан оғриган болалар ўртасида асосий клиник вариантлар (76,2%) ва камдан кам кузатиладиган минтақавий шакллари (23,8%) таркибида нозологик вариантлар хилма хиллиги ва окма шаклларининг устунлиги (78,6%) бўйича қиз болалар 48,6%ни ташкил этади. Якуний ташхис қўйиш учун операциядан олдин максадли комплекс текширувлар ҳамда аномалиялар тури ва анатомик вариантларининг интраоперацион верификациясини ўтказиш зарур.
2. Хирургик тактика ва жаррохлик аралашувининг усулини танлаш АРМнинг анатомик шакли, локализацияси, оқма йўли, умумий клоакал канал ёки урогенитал синуснинг узунлиги ва диаметрига боғлик бўлади. Муддати чўзилган максимал радикал аралашув принципига мувофик -неонатал даврда боскичли давонинг бошланиши, эрта кўкрак ёшида коррекцияловчи операциянинг ўтказилиши-шубхасиз афзалликларга эта.
3. АРМнинг шакли ва анатомик хусусиятларини ҳисобга олган ҳолда дифференциацияланган ёндошиш қиз болаларда колостома қўйишни камайтириш (12,7%) имконини берди; бунга кўрсатмалар: аномалиянинг мураккаб варинатлари (50,0%), боладаги соматик фоннинг нохушлиги (30,0%), такрорий хирургик операцияларни талаб этувчи асоратлар (15,0%), шунингдек операция пайтида ёки операциядан кейинги илк даврда юзага келган асоратлар (5%) ҳисобланади.
4. Даволанишдан кейинги якин (13,3%) ва узок (22,7%) даврларда асоратлар частотаси ва тури АРМ шакли, операция усули, бошка аъзолардаги бирга кечувчи органик (30,6%) ёки функционал бузилишлар (69,4%), оралиқ косметик бузилишларидан қатъий назар нажасни тута олмаслик (14,3%) ёки сурункали колостаз (21,4%) кўринишларида намоён бўлади.
5. Асосий гурухда операциядан кейинги илк асоратларнинг 10,1%дан 3,2%гача ва ўлим ҳолатининг 5,1%дан 0%гача камайиши, яхши натижаларнинг 2,5 баробар кўпайиши, коникарсиз натижаларнинг уч баробар камайиши, ишлаб чиқилган диагностик ва оператив тактиканинг самарадорлигидан далолат беради.
Қандли диабетга чалинган болаларда стоматологик касалликлар ривожланиши учун мавжуд бўлган хавф омилларининг аҳамияти
Қандли диабет билан оғриган болаларда асосий стоматологик касалликларнинг олдини олиш дастурининг самарадорлигини баҳолаш.
Қандли диабет билан оғриган болаларда стоматологик касалликларда цитокин звенонинг аҳамияти
Қандли диабет билан оғриган болаларда бош ва юз-жағ соҳасининг антропометрик кўрсаткичлари ва уларнинг олтин мутаносиблиги принципига мослиги
нисбатан катта булишини тадқиқотлар кўрсатди. Бизларнинг фикримизча бу - ёш организмда инсу-
лин (гормонал статус) миқдорини доимий ўзгариши ва бош мия хажмига таъсири натижасида рўй
беради. Соғлом болаларнинг юз кўрсаткичлари қандли диабет билан оғриган болаларникига нисбатан
катта булади. Қандли диабетда юз-жағ тизими ва юз суякларининг ривожланиши орқада қолишидан
дарак беради. Юзнинг тўлалиги эса бу патологияда ёғ тўпланиши ва шу сохада шиш булиши оқиба-тидадир. Қиз болаларда бош ва юз-жағ соха антропометрик кўрсаткичлари иккала гуруҳдаги ўғил болаларникига нисбатан катта булади. Ўғил болаларда бу ёшдаги қиз болалар билан солиштирганда бош ва юз-жағ сохасининг морфометрик кўрсаткичлари орқада қолишидан дарак беради. Ўғил бола-лар билан солиштирганда, иккала гурухдаги қиз болалар юз қисми юқори, ўрта ва пастки қисмлари-нинг нисбати олтин пропорция қоидасига жуда яқин. I-гурухда юз қисмининг кўрсаткичлар нисбати Фибоначчи сонига ёки II-гурух билан солиштирганда олтин пропорция кўрсаткичларига жуда яқин. Иккинчи гурухда юз юқори кесимининг катталиги пасткига нисбатан юқори. II-гурух болалар юз кўндаланг кесими, I-гурухда эса бўйлама кисми катта булади.
Янги туғилглн члқллоқллрдл респирлтор дистресс синдроми клиник белгиллрининг қиёсий хлрлктеристиклси
Респиратор дистресс синдроми (гиалин мембраналар касаллиги, нафас бузилишлари синдроми) - янги туғилган чақалоқларда эрта неонатал даврда нафас етишмовчиликларини юзага келтирувчи асосий сабаблардан бири бўлиб, янги туғилган чақалоқлар орасида касалланиш ва ўлим кўрсатгичлари структурасида респиратор бузилишлар иккинчи ўринни эгаллайди.
Янги туғилган чақалоқларда церебрал ишемиянинг клиник характеристикаси
Янги туғилган чақалоқларда узоқ давом этувчи сариқликнинг кечиши ва torch-инфекциянинг аҳамияти
Янги туғилган чақалоқларда узайган сариқликнинг хавф омиллари
Конъюгацион гипербилирубинемия янги тугилган чакалокларнинг нсонатал даврида энг куп учрайдиган симптомлардан бири хисобланади ва унинг 65-85% муддатига етиб тугилган чакалокларда, 70-95% муддатидан олдин тугилган чакалокларда хастининг биринчи хафтасида кайд этилади ва факатгина 10% холатларда патологик булиб хисобланади. Сунгги йиллар давомида нсонатал сариклик узининг узок давом этиши билан, утган йилларга Караганда ажралиб турибди. Бу холат аралаш, сунъий ва кукрак сути билан озикланадиган соглом болаларда хам учраб турибди.
Янги тўғилган чақалоқларда тўғма ичак тутилиши клиник кечишини хусусиятлари
Янги туғилган чақалоқларда туғма ингичка ичак тутилишининг эпидемиологик ва морфологик характеристикаси
Юқори частотали осцилятор вентиляциянинг янги туғилган чақалоқларда оғир нафас етишмовчилигидаги самадорлиги
Ушбу тадқиқотда интенсив даволаш шароитида бўлган, оғир нафас етишмовчилиги бўлган 30 та чақалоқни текшириш натижалари келтирилган. Уларда ўпканинг юқори частотали осцилятор вентиляция (ЮЧОВ) сининг самараборлиги анъанавий усулларда сунъий вентиляциясида бўлган болалар билан таққосланган ҳолда баҳоланган. Гемодинамика ЭхоЭГ курсаткичлари, АБ ва юрак қисқаришлари сони кўрсаткичлари бўйича баҳоланган. Кислород сатурацияси, лаборатор кўрсаткичлар ва клиник текширувларни динамик кузатишлари олиб борилган.
ЮЧОВ қўлланилиши барча чақалоқларда кислород сатурациясининг яхшиланишига, ҳамда ўпканинг сунъий вентиляцияси (ЎСВ)дан эрта чиқарилишига олиб келган.
Юқори лаб ва танглайнинг туғма ёриқлари бўлган болаларнинг комплекс реабилитация тамойиллари
педиатр, оторинолоринголог, стоматолог иштирокида санацион муолажалар ўтказиш зарур
Юқори лаб ва танглай тўғма ёриғи
Юқори инсоляцияли минтақада болалардаги ичак касалликларида Д витаминининг аҳамияти
Диссертация мавзунинг долзарблиги ва зарурати. Жаҳон соғликни саклаш ташкилоти (ЖССТ) маълумотларига кўра, Марказий Осиё минтақасида ичак касалликлари педиатриянинг долзарб масалаларидан бири бўлиб, улардан энг огир ва прогностик салбий касаллик целиакия (Ц) умумий аҳолининг 1%да, сурункали энтероколитдан (СЭ) ер юзидаги 12 дан 34%гача бўлган аҳоли азият чекади. Европа мамлакатлари ва Шимолий Амсрикада аллергик энтсроколитлар (АЭ) 12% болаларда учрайди. Узбек олимларининг фикрига кўра, аллергик энтсроколитнинг рсспубликанинг турли ҳудудларида учраши 21,7 дан 34,2% гачани ташкил этади.
Жаҳон миқёсида, болалар касалликлари, жумладан болаларда юқори даражада инсоляцияланган минтақаларда ичак касалликлари клиник жиҳатдан оғир ксчиши, айникса кичик ёшдаги болалар орасида учраши, бсморлар ҳаёт сифатини пасайиши мухим тиббий ва ижтимоий муаммолардан бирига айланди. Касалликни ташхислаш ва даволаш бўйича самарадорлигини яхшилайдиган анъанавий ёндашувларни қайта кўриб чикиш эхтиёжи ортиб бормокда. Бу борада, минтакага мансуб витаминлар танқислиги ва етишмовчилигининг клиник юзага келиши хусусиятларини аниклаш; атроф-муҳит омилларининг ва витаминлар стишмаслигининг болаларнинг жисмоний ривожланишига таъсирини асослаш; витаминлар стишмаслигининг ичак касалликларида овкат ҳазм қилиш тизимига таъсирини исботлаш; болалар ичак касалликларига минсраллар алмашинуви ва қалконсимон олди бсзи таъсирини аниқлаш; Д витамини микдори ва bcl-2, р53 оксиллар гуруҳи таркиби билан ўзаро боғлиқлигини аниклаш; целиакияли болаларда ўн икки бармокли ичак шиллиқ кавати морфологик ўзгаришларини аниқлаш муҳим ўрин тутади. Шунингдек, юкори даражада инсоляцияланган минтақаларда ичак касалликларида Д витамин етишмовчилигини ташхислаш, микдорини аниқлаш ва даволаш чора-тадбирларининг замонавий усулларини ишлаб чиқиш илмий-тадқиқотларнинг устивор йўналиши бўлиб қолмокда.
Бугунги кунда мамлакатимиз аҳолининг турли қатламлари орасида соматик касалликларни эрта ташхислаш ва асоратларини камайтиришга, айниқса болалар орасида соғлом муҳит яратишга, минтақавий аҳамиятли ҳисобланган ичак касалликларнинг таркалиши ва олдини олишга қаратилган кенг камровли ишлар амалга оширилмокда. 2017-2021 йилларда Узбекистан Республикасини ривожлантиришнинг бсшта устувор йўналиши бўйича Ҳаракатлар стратегиясида «оила саломатлигини мустаҳкамлаш, оналик ва болаликни муҳофаза килиш, оналар ва болаларнинг сифатли тиббий хизматдан фойдаланишни кснгайтириш, уларга ихтисослаштирилган ва юқори тсхнологияларга асосланган тиббий ёрдам кўрсатиш, чақалоклар ва болалар ўлимини камайтириш бўйича комплекс чора-тадбирларни янада кснгроқ амалга ошириш» вазифалари бслгиланган. Бундан кслиб чиққан холда аҳолига тиббий хизмат кўрсатиш даражасини янги боскичга кўтариш, юқори даражада инсоляцияланган худудларда болалар ичак касалликларини олдини олиш, айниқса кичик ёшдаги болаларда кузатиладиган асоратларни камайтириш алоҳида аҳамият касб этади.
Узбекистан Рсспубликаси Президентининг 2016 йил 2 ноябрдаги ПҚ-2650-сон Қарори билан тасдикланган «Узбекистонда 2016-2020 йил-ларда оналик ва болаликни муҳофаза қилиш тизимини янада такомиллаш-тириш чора-тадбирлари тўғрисида», 2017 йил 7 фсвралдаги ПҚ-4947-сон Қарори билан тасдикланган «2017-2021 йилларда Узбекистан Республика-сини ривожлантиришнинг бешта устувор йўналиши бўйича Ҳаракатлар стратегияси» ва 2017 йил 20 июндаги ПҚ-3071-сон Қарори билан тасдикланган «Узбекистан Рсспубликаси аҳолисига 2017-2021 йилларда ихтисослаштирилган тиббий ердам кўрсатишни янада ривожлантириш чора-тадбирлари тўғрисида»ги ҳамда мазкур фаолиятга тсгишли бошқа меъёрий-ҳуқукий ҳужжатларда белгиланган вазифаларни амалга оширишда мазкур диссертация тадкикоти муайян даражада хизмат қилади.
Тадқиқотнинг мақсади Д витамини стишмовчилигининг юкори инсоляцияли зоналарда болалар ичак касалликлари клиник кўринишга, ксчиши ва прогнозига таъсир мсханизмларини аниқлаш хамда асосланган коррсгирловчи даволаш усулларини ишлаб чикишдан иборатдир.
Тадқиқотининг илмий янгилиги қуйидагилардан иборат:
илк бор юқори инсоляция минтакада Д витамини алманишуви ва болалар сурункали ичак касалликларида унинг танқислиги ва стишмовчилигининг клиник кўринишлари аникланган;
болаларда озукавий стишмасликка ва ингичка ичагининг овқат ҳазм қилиш фаолиятига Д витамин танқислиги таъсири исботланган;
стимулланган Т-лимфоцит ҳужайралари чўкмаси усти суюклигида лимфотоксинлар концснтрациясини аниқлаш оркали болаларда АЭ ташхислаш усули ишлаб чиқилган;
илк бор целиакияда Д витамини танкислиги р53 ўсма марксрининг ортиши ва Ьс1-2оқсили камайишининг билан ўзаро боғликлиги исботланган;
Д витамини ичак шиллик кавати эпителияси рсгенсрациясини, мсмбранавий овкат ҳазм килишни ва сўрилишни бошкаришда иштирок этиши исботланган;
сурункали ичак касалликли болаларда Д витаминининг танқислик даражасига қараб витамин қўшимчасини шахсан ўзлаштириш ёндашувининг самарадорлиги даволашда ва катамнезда кейин баҳоланган.
Хулоса
1. Юкори инсоляцияга эга бўлган ҳудудларда ичак касалликлари бўлган бсморларда Д витамини танқислигининг юкори даражаси куйидагича: 80% болаларда - целиакияда, 57% болаларда - сурункали энтсроколитда, бошқа ҳолатларда - витамин стишмаслиги кузатилди. Аллергик энтероколит бўлган бсморларда 25 % болаларда танқислик, 67,5% ҳолатда - Д витамини стишмаслиги аниқланди.
2. Ц ва СЭ бсморларда Д витаминнинг камайиб кстишининг суяк оғриши, тишларнинг дсформацияси, тсри қуриши, чарчоқ каби клиник белгилари ва ичак бўшлиғидаги хазм жарасни бузилишига олиб келади. Бу белгилар Д витамин танқислигида унинг етишмовчилигига нисбатан ишончли кўпроқ учрайди.
3. Тадқикотлар Д витамини танқислиги ва стишмовчилиги болаларнинг жисмоний ривожланишига ва ошқозон-ичак транспортида жойлашган ичак конвссрига салбий таъсир кўрсатаётганлигини аниқланди; Д витамини ва вазн-бўй индексини камайиши, лактозатолнрант ва глюкозотолсрант тестларида гликемия микдорининг пасайиши ўртасида сезиларли фарк мавжудлиги кўрсатилди.
4. Д витамини танқислигида умумий ва ионлашган кальций, фосфор, ишқорий фостаза кўрсаткичлари сезиларли пасайгани аниқланди ва Д витамини стишмаслиги натижасида целиакия ва сурункали энтероколит бўлган болаларда паратгормон пасайиши аникланди. Коррсляцион тахлил билан Д витамини микдори ва ишкорий фосфатаза ҳамда паратгормон кўрсаткичлари орасидаги алока белгиланди.
5. Иммуногистокимсвий усуллар Д витамини танқислиги ва р53 оксили ингичка ичак шиллиқ қаватининг шиллик каватидаги ошкозон-ичак шиллик қаватининг атрофидаги жойларда лимфоцитларнинг кўпайиши билан боғлиқ бўлиб, бу энтсроцитларнинг янгиланишида ксчикишнинг тасдигидир. Д витамини танқислиги фонида, целиакия касаллиги билан огриган бсморларда ичакнинг қобиғида bcl-2 оқсиллари гуруҳининг камайиши билан ажралиб туради, бу эса энтсрик этишмовчиликда унинг ҳимоя кийматини кўрсатади.
6. Целиакия бсморларда Д витамини танқислигида уни сувда эритмасини юқори дозада қабул қилиш касалликнинг асосий клиник юзага келишида ижобий таъсир кўрсатади ва овқат ҳазм қилиш мсмбранаси ва бўшлиғини ҳамда ингичка ичакда сўрилишни яхшилашга ёрдам бсради.
7. Целиакия ва сурункали энтероколит бўлган болаларда Д витамини, паратгормон ва ишқорий фосфатаза микдори нормага етмайди, бу эса қўшимча саплсмснтация зарурлигини билдиради.
8. Узок муддатли натижалар асосий даволаш олган такқослаш гуруҳи билан солиштирганда целиакия бўлган болаларда 12,8 марта, сурункали энтероколит бўлганларда 6 марта, аллергик энтероколит бўлганларда 2 мартага камайди.
Юрак туғма нуқсони бўлган беморларда жаррохлик амалиётидан олдинги ва кейинги диспансеризация ва даволаш мезонлари
Илмий тадқиқотимиз мақсади юрак туғма нуқсони бўлган болаларда жаррохлик амалиётини ўтказишдан олдинги кузатув ва даволаш усулларини ишлаб чиқиш эди. Кузатув 75 та юрак туғма нуқсони бўлган 1 ойликдан 10 ёшгача болаларда жаррохликдан олдинги даврида ўтказилган. Уларга замонавий ташхисот усуллари, педиатр, кардиолог ва кардиохирург диспансер назорати доимий равишда олиб борилган. Юрак туғма нуқсонини турига, юрак етишмовчилигини даражасига ва қўшимча касалликларини инобатга олган холда даволаш муолажаларини буюриш бола ахволини анча яхшиланишига , иммунитетини кўтарилишига, хаётини енгиллашишига ва жаррохлик амалиётини яхши оқибат билан ўтказилишига ёрдам беради.Юрак ва қон томирларни туғма нуқсонлари долзарб муаммо бўлиб, болаларни туғилганидан бошлаб кузатиш ва вақтида даволаш муолажаларини олиб бориш зарурат хисобланади.
Юз-жағ соҳаси туғма нуқсонлари бўлган болаларга Яман Республикасида ихтисослаштирилган ёрдамни такомиллаш-тириш
Тадқиқот объектлари: ишда 121 юкори лаб ва танглайнинг туғма нуқсонлари бўлган 3-6 ойликдан 14 ёшгача ва ундан катта бўлган беморлар текширувдан ўтказилган ва даволанган. Шулардан 50 нафари шифохонага илк бор, 87 нафари аввал Яманнинг бошка клиникаларида операция килиниб, асоратларни бартараф этиш ва даволанишни давом эттириш максадида бўлимга мурожат қилган.
Илмий ишнинг мақсади: Яман Республикасида юз-жағ соҳаси туғма нуқсонлари бўлган болаларга ихтисослаштирилган ёрдамни такомиллаш-тириш.
Тадқиқот усуллари: ишни бажаришда клиник, рентгенологик, стоматологик усуллардан фойдаланилди.
Олинган натижалар ва уларнинг янгилиги: илк бор болаларни юкори лаби ва танглайини нуксони билан туғилишида аввал маълум бўлган сабаблар билан бир каторда баландлик билан боғлиқ бўлган гипоксия, анемия ва ота-оналарнинг узок йиллар давомида оз микдорда психотроп таъсир этувчи КАТ ўсимлиги баргларини чайнаши оқибати аниқланди; юкори лаб ва танглай туғма нуконсларини даволаш учун ихтисослаштирилган бўлим бўлмаганлиги боис, жаррохлик амалиёти ортодонтик давосиз, беморнинг ёши ҳисобига олинмай ўтказилиши сабабли асоратлар келиб чикади; ёрдамни юқори малакали ва ўз вақтида ўтказиш учун Яман республикасида ихтисослаштирилган марказ очилиши лозимлиги асослаб берилган.
Амалий ахамияти: юқори лаб ва танглайда туғма нуқсони бўлган болаларни комплекс даволаш алгоритми таклиф қилинди. Унда боланинг ёши ва даволаш босқичларидан келиб чиқкан ҳолда турли мутахассис-ларнинг вазифалари белгилаб берилди.
Тадбиқ этиш даражаси ва иқтисодий смарадорлиги: илмий изланишнинг тавсиялари Яман Республикаси Тайз шахридаги Аль-Тора касалхонасида, ТТАЗ-клиникаси болалар юз-жағ жаррохлиги бўлимида ва болалар стоматологияси кафедрасининг ўқув жараёнида қўлланилмокда.
Қўлланиш сохаси: жаррохлик стоматология юз-жағ жаррохлик бўлимлари.
Ювенильный идиопатический артрит у детей: современный взгляд на проблему
Определение основных характеристик диагностики и лечения заболеваний, таких как ЮИА.
Материалы и методы. Это ретроспективное исследование включало шестьдесят пациентов с ЮИА (60 девочек и 20 мальчиков) в возрасте от 2 до 16 лет (средний возраст детей 8,0±1,2 лет), в соответствии с критериями Международной Лиги Ассоциаций Ревматологов (МЛАР) [23] и было последовательно отобрано из отделения ревматологии, реабилитации и эндокринологии Ташкентской медицинской академии для исследования.
- 1-25 / 1707
- Keyingi