ISSN:
2181-3906
2023
International scientific journal
«MODERN SCIENCE АND RESEARCH»
VOLUME 2 / ISSUE 5 / UIF:8.2 / MODERNSCIENCE.UZ
1077
BOSHLANG`ICH TA`LIMDA KASBIY PEDAGOGIKANI RIVOJLANTIRISH
Isamitdinova Gulsevar Ulug’bek qizi
Chirchiq davlat pedagogika universiteti talabasi
Bo’riyeva Shohzoda Norqobil qizi
Chirchiq davlat pedagogika universiteti talabasi
https://doi.org/10.5281/zenodo.7971425
Annotatsiya.
Ushbu maqola boshlang`ich ta`lim kasbiy malakasini innovatsion va
intellektual g`oyalar orqali yoritib, bugungi kunda pedagoglarning boshlang`ich sinf
o`quvchilarining qiziqish, layoqat va qobiliyatlarini rivojlantirishiga qaratilgan.
Tayanch so`zlar:
innovatsion yutuqlar, nazariy bilimdonlik, kasbiy pedagogika,
kasbiy ko‘nikmalilik, kasbiy malakalilik, kasbiy kompetentlik.
DEVELOPMENT OF PROFESSIONAL PEDAGOGY IN PRIMARY EDUCATION
Abstract.
This article illuminates the professional qualification of primary education
through innovative and intellectual ideas, and today pedagogues are focused on the development
of interests, abilities and skills of primary school students.
Key words:
innovative achievements, theoretical knowledge, professional pedagogy,
professional skills, professional competence, professional competence.
РАЗВИТИЕ ПРОФЕССИОНАЛЬНОЙ ПЕДАГОГИКИ В НАЧАЛЬНОМ
ОБРАЗОВАНИИ
Аннотация.
Данная статья освещает профессиональную квалификацию начального
образования через новаторские и интеллектуальные идеи, и сегодня педагоги
ориентированы на развитие интересов, умений и навыков младших школьников.
Ключевые
слова:
инновационные
достижения,
теоретические
знания,
профессиональная
педагогика,
профессиональные
умения,
профессиональная
компетентность, профессиональная компетентность.
KIRISH
Oʻzbekistonda barpo etilayotgan Uchinchi Renessans davrida boshlangʻich taʼlimni
rivojlantirish va u orqali 7-11 yoshli avlodni yuksak saviyali qilib voyaga yetkazish muhim vazifa
hisoblanadi. Boshlangʻich taʼlim pedagogikasida fanning oʻquv dasturlarini hozirgi kun talablari
asosida tashkil etish, boshlangʻich taʼlim jarayonini pedagogik ishlanmalar orqali yoritish va
oʻqitish asoslari yangilandi. Boshlangʻich taʼlimda kasbiy pedagogikani rivojlantirishdan asosiy
gʻoya taʼlim beruvchilarning ilmiy savodxonligi, bilim va koʻnikmasini shakllantirish, eng ilgʻor
oʻqitish metodlari, innovatsion gʻoyalar, kasbiy metodlar yordamida rivojlantirish koʻzda tutilgan.
Boshlangʻich taʼlim pedagoglarini tayyorlashdan koʻzda tutilgan asosiy maqsad kelajagimiz
ravnaqi uchun oʻz kasbini sevadigan yoshlarni erkin fikrlaydigan va ilmiy dunyoqarashi keng
doirada boʻlgan darajada tarbiyalashdir. Boshlangʻich taʼlim kasbiy pedagogikasi har bir
shaxsning oʻz kasbiga oid bilim va koʻnikmalarini, shuningdek, ulardagi mavjud tushuncha va
gʻoyalarni boyitishga xizmat qiladi.
ADABIYOTLAR TAHLILI VA METODOLOGIYASI
Respublikamiz mustaqillikka erishganidan soʻng ijtimoiy hayotning barcha sohalari singari
boshlang`ich talimda kasbiy pedagogikani rivojlantirishga ham alohida eʼtibor berib kelinmoqda.
Hozirgi paytda dunyo miqyosida ta‘lim bo‘yicha raqobat qay darajada tus olib borayotganiga
ISSN:
2181-3906
2023
International scientific journal
«MODERN SCIENCE АND RESEARCH»
VOLUME 2 / ISSUE 5 / UIF:8.2 / MODERNSCIENCE.UZ
1078
barchamiz guvoh bo‘lib turibmiz. Bu raqobatga munosib javob berish yo'llari, yuqori
texnologiyalar va innovatsion yutuqlarni ommaga keng joriy etish, o‘z ustida ishlovchi mutaxassis
kadrlarni yanada ko'paytirish, zamonaviy ilm-fanni kuchli usulda rivojlantirishdan iboratdir.
O'zbekiston Respublikasi Prezidentining 2020-yil 23-sentyabridagi "Ta‘lim to‘g‘risida"gi
O‘RQ-637-son Qonunida berib o'tilgan 13-moddaga nazar qaratadigan bo'lsak, unda kadrlarni
qayta tayyorlanishi, tayanch mutaxassisliklar va kasblarga muvofiq bo'lgan yo'nalishlar bo‘yicha
faoliyatni amalga oshirish uchun qo'shimcha kasbiy bilim, malaka va ko‘nikmalarni ta'minlanishi,
kadrlar malakasini oshirilishi, malaka va ko‘nikmalarni chuqurlashtirilishi hamda yangilanib
borishi ta‘minlanib, kadrlarning toifasi, darajasi, razryadi va lavozimi oshishga xizmat qilishi,
undan tashqari, kadrlarni qayta tayyorlanilishi va ularning malakasini oshirilishi shakllari va
muddatlari tegishli davlat ta‘lim talablari bilan belgilanganligini ko'rishimiz mumkin.
Boshlangʻich ta'limda kasbiy pedagogikani rivojlantirish uchun, avvalo, biz yosh kadrlarga katta
e'tibor berishimiz zarur, ya'ni ularni milliy tajriba va jahon andozalari talablariga mos ravishda
tayyorlashimiz hamda ularning qiyofasini (imidjini) shakllantirishimiz muhim vazifalardan biri
hisoblanadi. Pedagog olimlarimizning yondashuviga ko'ra, bo'lajak boshlang'ich sinf
o`qituvchilariga haqiqiy mutaxassis bo`lishi uchun quyidagi kasbiy xususiyatlar keraklidir:
1. Nazariy bilimdonlik
2. Kasbiy ko`nikmalilik
3. Kasbiy malakalilik
4. Kasbiy kompetentlik
Bu tushunchalarga tayangan holda oliy pedagogik taʼlim jarayonida boʻlajak boshlangʻich
sinf oʻqituvchilarining taʼlim qiyofasi orqali nazariy bilimlar shakllantirilib, kasbiy bilim va
koʻnikmalari rivojlantiriladi va amaliyotga targʻib etish qobiliyati oshirib boriladi. Boʻlajak
boshlangʻich taʼlim oʻqituvchilarining kasbiy qiyofasida ijtimoiy faollik, axloqiy yetuklik, kasbiy
namunalilik asoslari muhim oʻrin tutadi va oliy pedagogik taʼlim jarayonida ana shu umumiy va
kasbiy talablarni oʻzlashtiradi.
MUHOKAMA VA NATIJALAR
O‘zbekiston hududida professional ta'limning tub asoslari uch ming yil avval Avestoda
bayon etilgan. Faqatgina o'sha vaqtlarda bizda bu boradagi tajribalar yetarli darajada
o'rganilmagan. Hozirgi kunda asosiy e'tibor kasbiy pedagogik ta‘lim berishga qaratilmoqda,
ya`ni kelajagimiz poydevori bo'lgan boshlang‘ich sinf o'qituvchilari zimmasiga malakaviy
talablar, zamonaviy yondashuvlar, innovatsion g'oyalar asosiy vazifa sifatida yuklatilmoqda,
chunki yosh avlodni mustaqil fikrlaydigan, milliy qadriyatlarni hurmat qiladigan , xalq va oila
manfaati yo`lida bor salohiyatini safarbar qiladigan, mamlakatimiz istiqboli uchun mas`uliyatni
o‘z zimmasiga olishga qodir, shijoatli o'quvchilarni yetishtirib chiqarish boshlang‘ich sinf
o'qituvchisining pedagogik mahoratidan darak beradi, desak hech shubha qilmaymiz. Negaki 7-
11 yoshli bolalar ongi juda ham yaxshi rivojlangan bo‘lib, bu yoshda ularga yuksak ta‘lim-
tarbiya, bilim berilsa, to'g'ri yo'l ko‘rsatilsa, ular shu tomonga harakat qiladi. Aksincha,
boshlang‘ich sinf o'qituvchisi loqaydlik qilib, o'quvchilar bilan yaxshi ishlay olmasa , ularga bilim
va ko‘nikmalarni yetarli darajada yetkazib bera olmasa, ular botqoqlik taraf sho'ng'ib ketadilar. Bu
narsaning oldini olish maqsadida boʻlajak boshlangʻich taʼlim oʻqituvchilarini yuqori malaka
talablari, umumpedagogik metodlar, innovatsion ishlanmalar, individual oʻqitish metodikasi bilan
qurollantirish kabilar koʻzda tutilgan. Bu yondashuvimizga koʻra, taʼlim jarayonida oʻquvchilarda
ISSN:
2181-3906
2023
International scientific journal
«MODERN SCIENCE АND RESEARCH»
VOLUME 2 / ISSUE 5 / UIF:8.2 / MODERNSCIENCE.UZ
1079
bilim olishga boʻlgan ishtiyoqni ijtimoiylashtirish oʻquv fanlarining mavzulari va materiallari
qiziqarli, aniq va tushunarli boʻlish imkoniyatini beradi.
Hozirgi vaqtda boshlangʻich ta‘lim pedagogikasida quyidagicha muammolar mavjud:
-boshlang‘ich ta'limni rivojlantirishda axborot kommunikatsion vositalardan kam
foydalanish;
-har bir yosh avlodning qobiliyatini kutilgan darajada ochib berolmaslik;
-dars jarayonida qiziqarli metodlar hamda didaktik materiallardan foydalanmaslik.
Pedagogik olimlarning aytishlaricha, so‘nggi 20 yil ichida maktab yoshidagi bolalarning
aqliy rivojlanishi 5 foizga o'sgan, bu holat boshlang‘ich ta'lim o'quv dasturlari va darsliklarini
tezkor ravishda yangilab borishni taqozo etadi. Mamlakatimizda bunday muammolarni
yumshatish maqsadida "Milliy o‘quv dasturlari" ishlab chiqilmoqda. Bundan tashqari,
O'zbekistonga Finlandiya ta‘lim tizimini olib kirish ko'zda tutilmoqda. Chunki finlandiyadalik
maktab o'quvchilari dunyodagi eng yuqori bilimlar darajasini namoyish etishmoqda. Ular,
shuningdek, dunyodagi eng ko`p kitob o‘quvchi bolalar hamdir. Bundan tashqari, bu davlat ta‘lim
tizimida darslarning oshkoraligi, quvnoqligi va o‘quvchining erkin, mustaqil fikrlay olish
qobiliyatining yuksakligi quvonarli holat desak yanglishmaymiz. Biz ham bu ta‘lim-tizimini asta
- sekin o‘zimizda mujassam etamiz.
XULOSA
Ushbu maqoladan kelib chiqadigan xulosa shuki, kasbiy pedagogikani rivojlantirishda
asosiy e'tiborning boshlang‘ich ta'lim o'qituvchilariga qaratilishi maqsadga muvofiq bo‘ladi.
Chunki bolani jamoaviy va milliy ruhda tarbiyalaydigan, bolaga individual yondashadigan,
layoqatlarini shakllantiradigan, mustaqil fikrlash va faoliyatga o‘rgatadigan inson boshlang‘ich
sinf o'qituvchilaridir. Shu sababdan boshlang‘ich ta'lim o'qituvchilarining kasbiy mahoratini
yanada yuksaltirish chora tadbirlari amalga oshirilib kelinmoqda.
REFERENCES
1.
Erknazarova Gulnora Oblaqulovna ,Kadirova Xurshida Abdixalilovna “Kasbiy
pedagogika" o‘quv qo’llanma. 2021-y.
2.
Hudoyqulov X.J, Jumanova F.U "Kasbiy pedagogika “ o‘quv qo‘llanma. T.:”Ishonchli
hamkor",2021. 300b.
3.
N. Xo‘jayev va boshqalar . Pedagogika asoslari.-T.:Dizayn-Press.2011 y.
4.
O. M. Jabborova , Z. A. Umarova, L.M.Babaxodjayeva “Boshlangʻich ta‘lim
pedagogikasi, innovatsiya va integratsiyasi" darslik. T-.:2021.
5.
Xudoyqulov X. J. Pedagogika, Psixologiya.-T.: Dizayn-Press.2011 y
