All articles

218-224 32 0

 Application of digitalization in legal science:  theoretical and legal analysis

F Mukhitdinova
The author examines the legal framework governing this process, as well as theoretical, historical and legal analysis of digitalization, comparative and scientific research of modern trends in the use of digital technologies in human life; based on the study of foreign and national experience.
139-145 670 0

“ЯГОНА ДАРЧА” ТАМОЙИЛИ КОНЦЕПЦИЯСИ РИВОЖЛАНИШИНИНГ ЎЗИГА ХОС МУҲИМ ЖИҲАТЛАРИ “ЎЗБЕКИСТОН ТЕМИР ЙЎЛЛАРИ” АЖ МИСОЛИДА

Салай Маткаримов, Умсун Ирисметова, Сардорбек Ахмедов
Мақолада транспорт логистика соҳасида инвестицион жозибадорликни ошириш, инвесторлар сафини кенгайтириш, хорижий ҳамкорлар билан ўзаро манфаатдор ҳамкорликни амалга ошириш мақсадида “Ягона дарча” тамойили асосида юк эгаларига юк ташиш жараёнида хизмат кўрсатишни электрон тарзда тақдим этишга қаратилган автоматлаштирилган ахборот тизимининг ишлаб чиқилиши юзасидан амалга оширилган ишлар батафсил баён этилган.
1-81 158 0

“Тико” ва “Дамас” автомобилларининг ички ёнув двигателларини ташхислаш

Nurillo Ikromov

Мавзунинг долзарблиги. Узбекистан мустақил бўлгач, жадал ривожланиш, давлат ва ижтимоий ҳаётининг барча сохаларини тубдан ўзгартириш, бозор муносабатига ўзига хос йўл танлаб, босқичма-босқич ўтиш тамойилини тутди.
Халқ хўжалигининг барча тармоқлари фаолияти янги босқичига ўтишни ўзаро манфаатдорлик, ташқи иқтисодий алоқалар асосида кўрмокда. Хорижий мамлакатлар билан иктисодий ва сиёсий алокаларнинг жадал ривожланаётган шу даврида республика автотранспорт сохаси тараққиёти мухим ахамиятга эта.
Давлатимиз рахбарияти ва президентимиз автомобилсозликни ривожлантириш ва транспортдан самарали фойдаланиш масалаларига катта эътибор бермокдалар.
Шу мақсадда Республикамизда бир катор автомобил компаниялари барпо қилиниб, уларнинг ишга туширилиши Узбекистан халқининг мухим ютукларидан биридир. Андижоннинг Асака шаҳрида "УзДЭУ авто Со" компаниясида сигил автомобилларнинг ишлаб чиқарила бошлаши Узбекистан аҳолисининг транспорт мустақиллигига эришишига олиб келибгина колмай, Республикамизни автомобил ишлаб чикарувчи стакчи давлатлар билан бир қаторда туришига имкон яратади. Албатта, бундай холат, бир томондан аҳолининг моддий, маданий бойлигини оширади, унинг транспорт воситаси хизматига бўлган талабини кондириб, турмуш фаолиятида бир катор кулайликлар яратса, иккинчи томондан снгил автомобилларга техник хизмат кўрсатиш (ТҲК), таъмирлашлар, ёнилғи- мойлаш махсулотлари, эҳтиёт қисмлари ва бошқалар билан таъминлаш каби бўлган ишларга эхтиёж орттиради.
ТҲК ва таъмирлаш ишларини бажариш учун автомобил эксплуатацияси давридаги умумий харажатлар ичида асосий кисмини, яъни 90 % га якинини ташкил этади. Мсхнат сарфини олиб ҳарасак, автомобилнинг хизмат даврида ТҲК ва таъмирлаш ишлари учун кстган меҳнат сарфи 96,5... 98,5 % ташкил этади.
Демак, автомобилларни самарали ишлатиш учун автомобилларни мунтазам равишда ташхислаш ва ўз вактида носозликларни бошланишидаёк бартараф этиш ксрак бўлади. Ватанимизда ишлаб чиқарилаётган автомобилларимиз жахон бозорида ўз ўрнига эга бўлиши учун уларнинг конструкцией ва эксплуатацион ишончлилиги халқаро стандартларга тўла жавоб берадиган даражада бўлиши зарур.
Республикамиз худуди ўзига хос иқлим ва йўл шароитларига эга бўлганлиги сабабли, автомобилларнинг эксплуатацией ишончлилиги мўтадил иқлим ва йўл шароитига нисбатан бир капча пасаяди, чунки Ватанимиз худуди қуруқ иқлим шароити, то\ли зоналари, чўл зоналаридан иборат бўлганлиги, хаво босими ва хароратининг ксскин ўзгариши ва энг асосийси хаво таркибида чанг миқдорининг кўплигидир. Чанг таркибидаги абразив зарралар автомобил деталлари ейилишини жадаллаштиради ва бунинг оқибатида уларнинг эксплуатацион ишончлилиги пасаяди. Шунингдек, абразив зарралар сую клик ва хаво билан бирга ишчи органлар ичига тушиб, уни ишдан чиқишини тезлаштиради. Шундай килиб Республикамиз иқлим ва йўл шароитида “Тико”, “Дамас” ва “Матиз” автомобилларининг эксплуатацион ишончлилигини таъминлаш учун махсус тадқиқот ишларини амалга оширишни такозо этади.
Рсспубликамизда автомобиллар ишончлилигини тадқикотлаш ишлари талаб даражасида эмас, чунки автомобил ишлаб чикариш мустақиллик даврига тў\ри келиб, энди ривожланмоқда. Рсспубликамизда бир қатор олимлар бу йўналишда илмий-тадқиқот ишлари олиб боришган ва олиб бормокдалар. Булардан: академик О.В.Лебедсв, профессор С.М.Қодиров, К.Х.Махкамов, доцент Я.П.Назаркулов, аспирант Б.Қаюмов, магистрант О.Эргашев ва бошқаларни кўрсатиб ўтиш мумкин. Бу сохадаги мавжуд илмий изланишлар натижалари замонавий автомобиллар, жумладан, “Тико”, “Дамас” ва “Матиз” автомобиллари эксплуатацион ишончлилигини бахолашда етарли имкон беради. Лскин ушбу автомобиллар ИЁДларини ташхислаш бўйича етарли маълумотлар камлик қилади, шунингш учун бу борада илмий-тадқиқот ишларини тезлаштириш зарур.
Тадқиқотнинг максади ва вазифалари. Ушбу илмий тадқиқот ишларини бажаришдан максад, Узбекистан Республикасининг иқлим ва йўл  шароитларини хисобга олган холда, “Тико”, “Дамас” ва “Матиз” автомобилларининг ИЁДларини ташхислаш бўйича маълумотлар тўплаш ва унга таъсир этувчи етакчи омилларни аниқлаш асосида илмий ва амалий тавсиялар ишлаб чиқишдир. Бу изланиш ва тавсияларнинг умумий мазмуни ва йўналиши қуйидагилардан иборат бўлади:
1. Узбекистоннинг турли иқлим ва йул шароитларида “Тико”, “Дамас” ва “Матиз” автомобиллари ИЁДларининг ишдан чикиши ва унинг сабабларини аниқлаш.
2. “Тико”, “Дамас” ва “Матиз” автомобилларининг ИЁДларини ташхислаш йўллларини аниклаш.
3. “Тико”, “Дамас” ва “Матиз” автомобилларининг ИЁДларини ташхислаш эвазига автомобилларнинг ёнил\и тсжамкорлигини ошириш.
Тадқиқотнинг илмий янгилиги. Изланиш ва тажрибалар шуни кўрсатдики, шу пайтгача автомобил ИЁДлари бирор носозликка учраб, улар тўхтаб қолганда, ишлаганда ҳам ночор ишлаганда, ёки улардан бирор бир ўзгача шовқин эшитилгандагина уларга ташхис қўйилар эди. Дархақиқат, уларни носозликка учрашининг бошланғич босқичларида ташхислаб ўтирилмас эди, балки навбатдаги ТҲКда рсжалаштирилган ишларни бажариш билан кифояланар эди. ТҲКларда эса ташхислаш рсжалаштирилмаган эди. Мазкур магистрлик дисссртациясининг илмий янгилиги- автомобил ИЁДлари ишлатилаётган, ёки уларга навбатдаги ТҲК пайтларида келгусида авж олиши кутилаётган носозликларни бошлангич боскичларидаёк аниқлаб бсришга мўлжалланган замонавий электрон ташхислаш воситасининг конструкциясини яратилиши ва унинг ёрдамида ИЁДда содир бўлаётган кимёвий ва иссиқлик жараёнларининг миқдорий катталикларини аниқлаш имкониятини мужассам этишдир.
Диссертация ишининг илмий янгилиги қуйидаги натижаларда акс этади:
Ҳозирги мавжуд ташхислаш воситалари замонавий автомобиллар учун тўғри келмайди, бунинг сабаби- улар асосан ИЁД бирор носозликка учрагандан сўнг уни аниклаш учун қўлланилади. Мазкур магистрлик дисссртациясининг вазифаси- ИЁДларини ишлатиш мобайнида ишончлилигини тадқиқотлаш, таҳлил этиш ва бошкариш учун ташхислашнинг янги самарали усул ва техник воситаларини топишдир.
ИЁДларининг ишончлилик кўрсаткичларини, иш жараёнида носозликка учрашини физик ва тасодифий хусусиятларини ташхислаш эвазига уларнинг кўрсаткичларини дунё ва Европа андозаларига етказиш Узбекистан автомобилсоз олимларнинг асосий мақсадидир.
Мазкур магистрлик дисссртацияси хам шу асосий мақсадни рўёбга чикаришга бир оз бўлсада ҳисса қўшишга бағишланган бўлиб, бунда бажариладиган ишларнинг асосий мақсади ва вазифалари қуйдагилардан иборатдир:
Енгил автомобиллар ИЁДларига ТҲК ва уларни таъмирлаш даврийрилигини оширишда ташхислаш усул ва воситаларининг ахамиятини
аниқлаш.
Носозликка учраган ИЁДини ташхислаш воситалари ва усулларини тахлил қилиш.
Ишлатилаётган ИЁДини ташхислаш воситалари ва усулларини тахлил қилиш.
Замонавий сигил автомобиллар ИЁДлари учун янги ташхислаш воситалари ва усулларини топиш.
Мавжуд ва янги ташхислаш воситалари ва усулларини ўзаро тақкослаш.
«Узавтотсххизмат» х/ж учун янги ташхислаш воситалари ва усуллари бўйича тавсиялар ишлаб чиқиш.

178-185 87 0

“Бино-пойдевор-замин” тизимининг ўзаро биргаликда ишлашини ҳисоблашда, намоён бўладиган асосий самарадорликлар

Khadicha Abduraimova, Zokhitjon Khidoyatov
This article presents a solution to a complex complex problem, consisting of three necessary independent blocks in the calculation of the "Building-foundation-soil" system. Solutions were recommended for issues such as evaluation of ground stiffness, building stiffness, and interaction with the building and deformable ground. The main purpose of these solutions is to determine the real (actual) loads on the soil and its deformations, as well as stresses in the above-ground structural elements of the building, taking into account the stiffness of the soil, for which the requirements for the joint analysis of the building and earth are met.
1-24 49 0

“Perfection of the final distillation process of cottonseed oil miscelle

Anvar Ҳamdamov

Objects of research: The cottonseed oil miscelle and free fatty acids, separation process and equipment of free fatty acids during the distillation of cottonseed miscelle.
The purpose of work: The improvement on scientific base of separation process of the free fatty acids from composition of the cottonseed miscelle in final step of distillation process and development the offer for the equipment which will be carried out the above mentioned process.
Methods of research: The scientific research, system analysis, mathematical and computer modeling, determination parameters required for modeling, undertaking experiment and measurement physico-chemical parameters of the process.
The received results and their novelty: Mathematical model of final distillation of the cotton-seed oil miscelle and separation process of free fatty acids from it on rotor disc sprayer and plate apparatus; the use of new methods for expressing the equilibrium conditions the flying components in the countercurrent liquid gas flow; design, calculation and optimized mathematical model of the distillation in opposing flow of the liquid and gas for count created hydrodynamics of the flow structure for count two types design (directing and centrifugal-spraying) of the plates; the achievement in the high mass transfer coefficient because of realization of the process on rotor disc sprayer equipment; the optimum design of the industrial installation of rotor-disc sprayer apparatus for separation easy flying components.
The practical value: Creation new intensive resource and energy saving high efficient design device required for fats and oil industry instead of road, not giving expected result, requiring much resources and energy, having greater overall dimentions of device.
Degree of embed and economic efficiency: Half industry test of the scientific work is organized in Fat s and Oil plant inTashkent. The Expected cost-performance from introduction offered industrial installation forms 112,7 mln. Sum per year.
Field of application: Fats and oil industry.

164 0

“Ommaviy madaniyat” niqobi ostida yashiringan xuruj

Jasurbek Salimov

Maqolada yoshlarni global Internet tarmog‘iga bog‘lanib qolishi, Internet va uning yoshlar tarbiyasidagi ahamiyati o‘rganilgan.

251-254 152 0

“Mexanikada saqlanish qonunlari” mavzusini o’qitishda pedagogik texnologiyalarning o’rni

A Xudayberdiyeva, G Rasulova, S Komilov

Bugun jamiyatimizda qanday yutuq va marralarga erishgan bo‘lsak, ularning zamirida biz tanlagan va butun dunyo e’tirof etgan, “O‘zbek modeli” deb nom olgan taraqqiyot yo‘li turibdi. Ana shu yo‘lning ajralmas qismi bo‘lgan, yoshlarimizning ongu tafakkurini, hayotga bo‘lgan munosabatini tubdan o‘zgartirgan ta’lim-tarbiya sohasi rivoji, har tomonlama etuk avlodni tarbiyalash, yuqori malakali kadrlar tayyorlashda muhim ahamiyat kasb etmoqda.

26-29 118 0

“Farg’onaazot”aj korxonasidagi qoplarni markirovkala sh va avtomatik xisobini yuritish

D Xamzaev , S Abdurakhmonov
Maqolada maxsulotlami zamonaviy markirovkalash tizimi texnologiyasini ishlab chiqarish jarayonida qo‘llashning axamiyati, maxsulotlami haridorga yuborilishigacha nazorat qilinishini avtomatlashtirilgan holda amalga oshirish tashkil etilishi ko'rsatilgan. Texnologiyani amaliyotga joriy etish masalalari, dasturiy va texnik sozlashlari asoslari keltirilgan. Tizim joriy etilgan “Farg’onaazot” AJ da xomashyoni qabul qilishdan boshlab, tayyor mahsulot ishlab chiqarishgacha bo'lgan davrda tovar va materiallar to'g'risidagi ma’lumotlami to'plashni avtomatlashtirish imkonini berdi.
185-191 159 0

Ҳарбий соҳада вақт қаторини интеллектуал таҳлил қилиш ва башоратлаш модели

Sherzod Yuldashev
Мазкур ишда урушни башоратлашнинг молиявий вақт қатори интеллектуал таҳлил қилиш мисолида кўриб чиқилган бўлиб, иқтисодий секторни ривожлантириш ва даромад олиш мақсадида маблағни инвестициялаш ғояси келажакдаги мувафаққиятларни башорат қилиш ғоясига асосланади.
218-221 96 0

Қурилиш материаллари ишлаб чиқариш жaрaёнлaрини рaқaмли технологиялaр aсосидa ривожлaнтириш

Rasuljon Tajiyev, A Rahmonov

Мақола ишлаб чиқаришда цемент олиш технологиясида материалларни майдалаш жараёнида кўп электр энергияси сарф бўлаётганлиги, қаерга сарф бўлаётганлиги сабабларини ўрганиш орқали материални майдалаш самарадорлигини таъминлаш тўғрисида ёзилган.

193-196 78 0

Ғовак тўлдирувчили темирбетон таркибидаги арматураларни коррозиядан ҳимоя қилиш

Zafar Sattorov, Yulduz Khudaynazarova
Ўзбекистон Республикам Президентининг 2022 йил 28 январдаги “2022-2026 йилларга мўлжалланган Янги Ўзбекистоннинг тараққиёт стратегия™ тўғрисида’'ги 11Ф-60-сонли, 2022 йил 9 сентябрдаги "Энергия тежовчи технологияларни жорий қилиш ва кичик қувватли қайта тикланувчи энергия манбаларини ривожлантириш бўйича қўшимча чора-тадбирлар тўғрисида”ги ПФ-220-сонли, 2021 йил 9 декабрдаги “Янги Ўзбекистон” массивларини қуриш ва ҳудудларнинг ижтимоий-иқтисодий ривожланишини таъминлаш чора-тадбирлари тўғрисида”ги ПФ-32-сонли Фармонлари, 2020 йил 10 июлдаги “Иктисодиётнинг энергия самарадорлигини ошириш ва мавжуд ресурсларни жалб этиш орқали иқтисодиёт тармокларининг ёқилғи-энергетика маҳсулотларига қарамлигини камайтиришга доир қўшимча чора-тадбирлар тўғрисида”ги ПҚ-4779-сонли, 2019 йил 20 февралдаги «Қурилиш материаллари турар-жойини тубдан такомиллаштириш ва комплекс ривожлантириш чора-тадбирлари тўғрисида»ги ПК-4198-сонли карорларида қурилиш материаллари саноатини бошқариш тизимининг самарадорлигини ошириш ва илғор инновацион технологияларни жорий этиш вазифалари белгиланган.
115-121 78 0

Юқори сейсмик туманларда грунтли тўғонларнинг ядросини лёссимон грунтлардан барпо этиш амалиёти

G Khakimov, Sh Baymatov, J Muminov
The article deals with the issues of the construction of the core of underground hydraulic dams from compacted loess soils. The results of laboratory and field experiments on the construction of waterproof screen-walls of compacted loess soils into the core of soil dams are presented. A recommendation is given for compacting loess soils with optimal humidity into the core of a dam with vibratory rollers in highly seismic areas.
59-62 115 0

Электронно-микроскопическая характеристика тироцитов щитовидной железы в динамике постнатального роста в условиях хронической интоксикации

N Zokirova, K Tukhtaev
Актуальность проблемы. Все более широкое использование различных химикатов в быту и сельском хозяйстве вновь придало проблеме изучения их неблагоприятного влияния на организм человека и животных чрезвычайно актуальный характер. За последние два десятилетия установлена большая группа химикатов, оказывающих токсическое действие преимущественно на эндокринную систему, прежде всего, на гипоталамо-гипофизарно-тироидную ось [3,4].
101-105 140 0

ЭЛЕКТРОН ҲУЖЖАТ АЙЛАНИШ ТИЗИМЛАРИНИНГ ТАЪМИНОТЛАРИ

Баҳодир Мўминов, Адилбек Даулетов
Маколада электрон жужжат айланиш тизимларининг таъминотга куйилган талаблари келтирилган. Ташкилотда кулланиладиган электрон жужжат айланиши тизими унга куйиладиган барча талабларга жавоб бериши, ташкилий, хукукий, техник, математик ва дастурий, эргономик, кадр, лингвистик, хавфсизлик каби таъминотларининг
имкониятлари хакида маълумот келтирилган.
133-136 169 0

ЭЛЕКТРОН ДАРСЛИКЛАР ТУЗИЛМАСИ, УНИ ЯРАТИШ АЛГОРИТМИ ВА МАЪЛУМОТЛАР БАЗАСИ ИНФОЛОГИК МОДЕЛИ

Жавлон Гулямов, Файзулла Рахимов
Маколада электрон дарслик тушунчаси, тузилмаси,
афзалликлари ёритилган. Шунингдек, электрон дарсликни яратиш алгоритми келтирилган. Электрон дарслик компонентлари тах,лил килинган.
79-84 103 0

Электр энергия таъминотида носимметрик уч фазали бирламчи токларни кучланиш кўринишидаги иккиламчи сигналга ўзгартиришда IoT технологияларини қўллаш хусусиятлари

Akmal Abdumalikov, Azizjan Abubakirov, Timur Kurbaniyazov, Murtabay Bekimbetov

Электр таъминоти тизимлари реактив қувватини носимметрик уч фазали токларини ўлчов ва назорат тизимларида қўлланиладиган IoT технологияли уч фазали электромагнит ток ўзгарткич датчиклари ва уларнинг тармоқга улаш моделларини тадқиқ этиш қўлланилиши тавсифлари келтирилган.

94-96 103 0

Экспериментальные исследование сейсмостойкости зданий с учетом крутильных колебаний

K Abdurashidov, B Rakhmanov, Kh Rakhmanova
The article presents an analysis of the results of theoretical and experimental research of structures and it is established that instrumental research gives reliable results.
29-31 67 0

Экономический анализ ущерба от предстоящих землетрясений в хивинском регионе

B Rakhmonov, R Savutov, S Kurombaev

Стихийные действия сил природы, пока еще не в полной мере подвластные человеку, наносят экономике государства и населению огромный ущерб. Эти явления природы вызывают экстремальные ситуации, нарушают нормальную жизнедеятельность людей и работу объектов. По мере того, как растет население и усиливается урбанизация в населенных сейсмоактивных зонах, растет плотность застройки домов, дорог, мостов, трубопроводов, систем коммуникаций и всего того, что называем инфраструктурой.

154-158 98 0

ШАХСНИ ИДЕНТИФИКАЦИЯЛАШ КЎП ПОҒОНАЛИ БИОМЕТРИК ТИЗИМИДА БЕЛГИЛАР ФАЗОСИНИ ШАКЛЛАНТИРИШ МУАММОЛАРИ

Собиржон Раджабов
Ушбу мақолада шахсни юз тасвири асосида идентификациялаш масаласини кўп поғонали биометрик тизим орқали ҳал этишда юз тасвирларидан белгилар ажратиб олиш ва белгилар фазосини шакллантиришнинг баъзи усуллари тавсифи келтирилган.
310-314 78 0

Численное решение статических задач плит методом сосредоточенных деформаций

I Kalandarbekov, D Isvaliev, I Kalandarbekov

Развития строительной механики связан с широким применением численных методов с использованием высокоскоростных компьютеров, которые позволяют проводить расчеты строительных конструкций по весьма сложным расчетных схемам. Следовательно, актуален вопрос о разработке численных методов, обладающих достаточной точностью и удобных при использовании современных компьютеров. Инженеры, учёные и специалисты в области технических наук, широко используют в последнее время численные методы исследований. Данные методы основаны на приближенном решении уравнений, описывающих физическую задачу.