ResearchBib IF-2023: 11.01, ISSN: 3030-3753, Valume 1 Issue 9
ISSN: 3030-3753. VOLUME 1, ISSUE 2
297
UCHUVCHISIZ UCHADIGAN APPARATLARDAN FOYDALANISHNI TARTIBGA
SOLISH: XALQARO TAJRIBA VA O‘ZBEKISTON UCHUN TAVSIYALAR
Davronbek Rashidov
Toshkent davlat yuridik universiteti
Jinoiy odil sudlov fakulteti1-kurs A-patok 1-guruh talabasi.
davronbek.ulugbekovich.only@gmail.com
https://doi.org/10.5281/zenodo.14090680
Annotatsiya. Uchuvchisiz uchadigan apparatlar texnologiyalarining keng tarqalishi va
rivojlanishi ushbu sohani tartibga solish masalalarini murakkablashtirib bormoqda. Ushbu
tadqiqot Uchuvchisiz uchadigan apparatlardan foydalanish sohasidagi xalqaro amaliyotni chuqur
o‘rganish, O‘zbekiston havo hududi qonunchiligidagi ma’lum holatlarni tahlil qilish va samarali
tartibga solish tizimini shakllantirish uchun tavsiyalar ishlab chiqishga qaratilgan. Tadqiqot
doirasida AQSH, Yevropa Ittifoqi, Xitoy va boshqa yetakchi davlatlarning uchuvchisiz uchadigan
apparatlardan foydalanishni tartibga solish bo‘yicha qonunchilik bazasi mukammal o‘rganildi.
Shuningdek, 2019-2023 yillar oralig‘ida uchuvchisiz uchadigan apparatlardan
foydalanish statistikasi, ulardan foydalanish maqsadlari va qonun buzilishi holatlari ham
o‘rganildi. O‘zbekistonda ushbu sohani huquqiy jihatdan tartibga solish borasidagi mavjud
yutuqlar, amaliyotlar va mavjud muammolar ham tahlil qilindi. Tadqiqotlar natijalariga ko‘ra,
Uchuvchisiz uchadigan apparatlardan foydalanishni tartibga solish borasidagi mavjud
yondashuvlar zamonaviy texnologik o‘zgarishlarga to‘liq moslashmaydi. Yangi texnologiyalar
rivojlanishi bilan bog‘liq turli xavf-xatarlar vujudga kelishi sabablari o‘rganildi. Maqolada
Uchuvchisiz uchadigan apparatlarni samarali boshqarish va ulardan xavfsiz foydalanish uchun
yangi tavsiyalar ishlab chiqilgan.
Kalit so‘zlar: uchuvchisiz uchadigan apparatlar, havo hududi, xalqaro amaliyot,
O‘zbekiston qonunchiligi, aviatsiya xavfsizligi.
REGULATION OF THE USE OF UNMANNED AERIAL VEHICLES:
INTERNATIONAL EXPERIENCE AND RECOMMENDATIONS FOR UZBEKISTAN
Abstract. The proliferation and development of unmanned aerial vehicle technology is
complicating regulatory issues in this industry. This study is aimed at in-depth study of the
international practice in the field of use of UAVs, analysis of certain situations in the legislation
of the airspace of Uzbekistan, and development of recommendations for the formation of an
effective regulatory system. As part of the study, the legal framework of the USA, the European
Union, China and other leading countries on the regulation of the use of unmanned aerial vehicles
was thoroughly studied.
ResearchBib IF-2023: 11.01, ISSN: 3030-3753, Valume 1 Issue 9
ISSN: 3030-3753. VOLUME 1, ISSUE 2
298
Also, the statistics of the use of unmanned aerial vehicles, the purposes of their use and
cases of violations of the law were also studied in the period 2019-2023. The current achievements,
practices and existing problems in the legal regulation of this field in Uzbekistan were also
analyzed. According to the results of the research, the existing approaches to regulating the use of
UAVs do not fully adapt to modern technological changes. The reasons for the emergence of
various risks associated with the development of new technologies were studied. The article
develops new recommendations for the effective control and safe use of UAVs.
Key words: unmanned aerial vehicles, airspace, international practice, legislation of
Uzbekistan, aviation safety.
РЕГУЛИРОВАНИЕ ИСПОЛЬЗОВАНИЯ БЕСПИЛОТНЫХ ЛЕТАТЕЛЬНЫХ
АППАРАТОВ: МЕЖДУНАРОДНЫЙ ОПЫТ И РЕКОМЕНДАЦИИ ДЛЯ
УЗБЕКИСТАНА
Аннотация. Широкое распространение и развитие технологий беспилотных
летательных аппаратов усложняет вопросы регулирования этой области. Данное
исследование направлено на углубленное изучение международной практики в сфере
использования БПЛА, анализ отдельных ситуаций в законодательстве воздушного
пространства Узбекистана и разработку рекомендаций по формированию эффективной
системы регулирования. В рамках исследования была тщательно изучена правовая база
США, Евросоюза, Китая и других ведущих стран по регулированию использования
беспилотных летательных аппаратов. Также изучена статистика применения
беспилотных летательных аппаратов, цели их использования и случаи нарушений
законодательства в период 2019-2023 годов. Также были проанализированы текущие
достижения, практика и существующие проблемы в правовом регулировании данной
сферы в Узбекистане. Согласно результатам исследования, существующие подходы к
регулированию использования БПЛА не в полной мере адаптируются к современным
технологическим изменениям. Изучены причины возникновения различных рисков,
связанных с развитием новых технологий. В статье разработаны новые рекомендации по
эффективному управлению и безопасному использованию БПЛА.
Ключевые слова: беспилотные летательные аппараты, воздушное пространство,
международная практика, законодательство Узбекистана, авиационная безопасность.
ResearchBib IF-2023: 11.01, ISSN: 3030-3753, Valume 1 Issue 9
ISSN: 3030-3753. VOLUME 1, ISSUE 2
299
I.
Kirish.
“O‘zbekiston Respublikasi fuqaro va davlat aviatsiyasida uchuvchisiz uchadigan
apparatlardan foydalanish hamda ularni saqlash tartibi to‘g‘risida”gi nizomda uchuvchisiz
uchadigan apparat tushunchasiga uchuvchisiz parvozni amalga oshiradigan yoki to‘liq boshqa
joydan masofadan turib boshqariladigan yoxud dasturlashtirilgan va parvozda to‘liq avtonom
bo‘lgan havo kemasi deb ta’rif berib ketilgan
(havo kemalari modellari va o‘yinchoq havo
kemalari modellari bundan mustasno). O‘tmishga nazar tashlaydigan bo‘lsak, uchuvchisiz
uchadigan apparatlarning birinchi paydo bo‘lishi Xitoyga borib taqaladi.
Xitoylik General Zhuge Liang (180-234) qog‘ozdan sharga o‘xshash uskuna yaratib uni
osmonga uchirishi ushbu texnologiyaning birinchi bosqichi sifatida qaraladi
. Uchuvchisiz
uchadigan apparatlarga nisbatan “dron” atamasi dastlab 1920-yillarda ishlatilgan bo‘lib, o‘sha
paytda “Fairey Queen” deb nomlangan samolyotlarga nisbatan qo‘llanilgan. Ilgari bu atama o‘q
uzishni mashq qilish uchun masofadan boshqariladigan samolyotlarga nisbatan ishlatilgan.
Bugungi kunda esa, uchuvchisiz uchadigan apparatlar aerodinamik kuchlar yordamida
havoga ko‘tariladi va ularni mustaqil ravishda yoki masofadan boshqarish mumkin, bu esa
ularning turli vazifalarda keng qo‘llanilishiga imkon beradi.
o‘zida odatda yaxlit tizim sifatida foydalaniladigan uchuvchisiz va masofadan boshqariladigan
havo kemalarini birlashtiradi. Uchuvchisiz uchadigan apparatlar texnologiyasining jadal
rivojlanishi ushbu sohani tartibga solish masalalarini dolzarb muammoga aylantirmoqda. Turli
mintaqalar kesimida uchuvchisiz uchadigan apparatlardan foydalanish sohasidagi qonunchilik va
amaliyotlar tubdan farq qiladi. Ba’zi davlatlarda uchuvchisiz uchadigan apparatlardan foydalanish
juda qat’iy tartibga solingan bo'lsa, boshqalarida esa hali ham tartibga solish borasida asosiy
qoidalar mavjud emas.
O‘zbekistonda ham uchuvchisiz uchadigan apparatlardan foydalanish sohasidagi huquqiy
asoslar to‘liq shakllanmagan. Shu sababli, ushbu sohani huquqiy jihatdan tartibga solish, xavfsizlik
va xususiy hayotni himoya qilish kafolatlarini ta’minlash asosiy masalalardan biriga aylandi.
O‘zbekiston qonunchiligidagi mavjud holatlarni tahlil qilish va samarali tartibga solish
tizimini takomillashtirish bo‘yicha bir nechta normativ-huquqiy hujjatlar orqali o‘rganish ushbu
1
Vazirlar Mahkamasining 2022-yil 15-noyabrdagi 658-son qaroriga 1-ILOVA,
O‘zbekiston Respublikasi fuqaro va
davlat aviatsiyasida uchuvchisiz uchadigan apparatlardan foydalanish hamda ularni saqlash tartibi to‘g‘risida
2
Richard K. Barnhart, Stephen B. Hottman, Douglas M. Marshall, Eric Shappee (2012)
Introduction to Unmanned
Aircraft Systems
, (p.1)
3
Jain, Agrim, and Anshika Saxena.
Regulation and Operation of Drones: A Threat to Privacy. International Journal
of
Law
Management
&
Humanities
,
3,
2020,
pp.
1946.
https://heinonline.org/HOL/LandingPage?handle=hein.journals/ijlmhs6&div=186&id=&page=
ResearchBib IF-2023: 11.01, ISSN: 3030-3753, Valume 1 Issue 9
ISSN: 3030-3753. VOLUME 1, ISSUE 2
300
tadqiqot uchun foydali yo‘l bo‘ladi.
Yangi texnologiyalarning rivojlanishi bilan bog‘liq turli xavf-
xatarlar vujudga kelishi muammoning muhimligini tasdiqlab turibdi. Shu sababli, uchuvchisiz
uchadigan apparatlarni samarali boshqarish va ulardan xavfsiz foydalanish uchun yangi
yondashuvlar va takomillashtirilgan tartibga solish mexanizmlarini ishlab chiqish zaruriyati
mavjud.
Xavfsizlik, shaxsiy hayotni himoya qilish va hududiy qoidalardan tashqari, bir qancha
mahalliy hukumatlar uchuvchisiz uchadigan apparatlardan foydalanishga keng imkoniyat yaratib
berdi. Hozirda ko‘plab mamlakatlar uchuvchisiz uchadigan apparatlarning parvozlariga oid har
qanday qonun-qoidalarni ishlab chiqishni cheklab qo‘ygan, ya’ni, ulardan foydalanishda mutlaqo
erkinlikka ega. Lekin, ayrim davlatlarda qonun-qoidalar qat’iy belgilanib qo’yilgan va hamma
uchun majburiydir. Bu holat bir xil qoidalarga amal qilishni ta’minlash maqsadida amalga
oshirilgan bo‘lib, uchuvchisiz uchadigan apparatlar parvozi ustidan nazoratni asosan davlat ushlab
turishiga qaratilgan.
II.
Metodologiya.
Tadqiqotning maqsadi xalqaro davlatlarning aviatsiya boshqarmasi, uchuvchisiz uchadigan
apparatlarni boshqarish va ular bilan bog‘liq qonun-qoidalar haqida batafsil ma’lumot taqdim
etadi.
Yevropa Ittifoqi va Xitoy ham AQSH kabi o‘zining uchuvchisiz uchadigan apparatlarni
qonuniy yo‘l bilan boshqarish va nazoratda tutish bo‘yicha dunyo reytingida yuqori o‘rinni
egallagan. Lekin, tadqiqot natijalari shuni ko‘rsatadiki, hozirgi zamonda uchuvchisiz uchadigan
apparatlardan foydalanishni tartibga solish bo‘yicha xalqaro tajriba va milliy qonunchilikni tahlil
qilish, mavjud muammolarni aniqlash va ularning yechimi bo‘yicha ilmiy asoslangan tavsiyalar
ishlab chiqish asosiy maqsadlardan biriga aylangan.
Ushbu maqsadga erishish uchun quyidagi
vazifalar belgilandi:
•
uchuvchisiz uchadigan apparatlardan foydalanishni tartibga solish bo‘yicha xalqaro
tajribani o‘rganish;
•
O‘zbekiston Respublikasining uchuvchisiz uchadigan apparatlardan foydalanishni tartibga
soluvchi qonunchiligini tahlil qilish;
4
O‘zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining
qarori O‘zbekiston Respublikasida uchuvchisiz uchadigan
apparatlardan foydalanishni tartibga solish bo‘yicha qo‘shimcha chora-tadbirlar to‘g‘risida
5
Fischer, David A.
“Dron't Stop Me Now: Prioritizing Drone Journalism in Commercial
Drone Regulation.”
Columbia Journal of Law & the Arts, vol. 43, no. 1, 2019, pp.119.
https://heinonline.org/HOL/LandingPage?handle=hein.journals/cjla43&div=3&id=&page=
6
Thaddeus R. Lightfoot (Spring 2018)
Bring on the Drones: Legal and Regulatory Issues in Using Unmanned Aircraft
Systems
(published by American Bar Association. p. 41-45)
7
Ronald Schnitker, Dick Kaar, (April 2021)
, Drone Law and Policy: Integration into the Legal Order of Civil Aviation
(25) (Essential Air and Space Law)
, p.23
ResearchBib IF-2023: 11.01, ISSN: 3030-3753, Valume 1 Issue 9
ISSN: 3030-3753. VOLUME 1, ISSUE 2
301
•
sohada mavjud muammolarni aniqlash va ularning yechimi bo‘yicha takliflar ishlab
chiqish.
Tadqiqotni amalga oshirishda quyidagi ilmiy-tadqiqot usullaridan foydalanildi:
Birinchidan, tarixiy-huquqiy tahlil usulidan foydalanish orqali O‘zbekistonda uchuvchisiz
uchadigan apparatlarni tartibga solish bo‘yicha qonunchilik bazasining shakllanish bosqichlari va
rivojlanish tendensiyalarini chuqur o‘rganish zarur. Ushbu yondashuv orqali milliy
qonunchilikdagi mavjud bo‘shliqlar va kamchiliklarni aniqlash, ularni bartaraf etish uchun
samarali choralarni ishlab chiqish imkoniyati yaratiladi. Xalqaro uchuvchisiz uchadigan
apparatlarning rivojlanish tarixi, o‘z navbatida, yangi boshqaruv tizimini yaratishda keng
imkoniyatlar taqdim etadi. Tarixiy tahlil, avvalo, avvalgi tajribalar va mavjud amaliyotlar asosida
chuqur xulosalar chiqarishga yordam beradi. Bu esa, kelajakda uchuvchisiz uchadigan apparatlar
bilan bog‘liq boshqaruvni tartibga solishning yangi tizimini yaratish uchun poydevor bo‘ladi. Shu
tarzda, tarixiy tahlil orqali qo‘llaniladigan yangi normativ va qonuniy asoslar, tartibga solishning
samarali va ilg‘or tizimiga aylanishi mumkin.
Ikkinchidan, qiyosiy-huquqiy tahlil usulidan foydalanish orqali AQSH, Yevropa Ittifoqi va
Xitoy kabi rivojlangan davlatlarning uchuvchisiz uchadigan apparatlarni tartibga solish bo‘yicha
qonunchilik bazalarini chuqur o‘rganish imkoniyati yaratildi. Ushbu tahlil nafaqat xorijiy
tajribalarni o‘rganishni yengillashtiradi, balki O‘zbekiston sharoitida ularning ilg‘or jihatlarini
qo‘llash uchun qulay imkoniyatlarni taqdim etadi. Qiyosiy tahlil orqali dronlarni boshqarish va
ularni tartibga solish bo‘yicha global tajribalarni tahlil qilish, mamlakatimizda ushbu
texnologiyaning xavfsiz va samarali ishlatilishi uchun zarur bo‘lgan qonunchilik va normativ
hujjatlarni ishlab chiqishda yordam beradi.
Shuningdek, uchuvchisiz uchadigan apparatlarning global foydali va ziyonli tomonlarini
chuqur tahlil qilish orqali bu metodni yanada to‘ldirish mumkin bo‘ladi.
dronlardan foydalanishni rivojlantirishda muhim qadam bo‘ladi.
Uchinchidan, statistik tahlil usuli yordamida 2019-2023 yillar davomida O‘zbekistonda
uchuvchisiz uchadigan apparatlardan foydalanish dinamikasi, qonunbuzarlik holatlari va ularning
turli ko‘rinishlarini chuqur o‘rganish imkoniyati yaratiladi. Ushbu tahlil usuli yordamida olingan
statistik ma’lumotlar O‘zbekiston Respublikasi Aviatsiya agentligi va Ichki ishlar vazirligi kabi
tegishli tashkilotlarning yig‘ilgan ma’lumotlarini tizimli ko‘rib chiqishni yengillashtiradi.
8
Antony A. Tarr, Julie-Anne Tarr, Maurice Thompson. (Aug 1, 2022)
Drone Law and Policy: Global Development,
Risks, Regulation, and Insurance
, Part B, 2, Anthony A. Tarr and Kristy Paynter
Drones – delivering value to the
economy
, introduction
ResearchBib IF-2023: 11.01, ISSN: 3030-3753, Valume 1 Issue 9
ISSN: 3030-3753. VOLUME 1, ISSUE 2
302
Buning natijasida, dronlardan foydalanishdagi o‘zgarishlarni kuzatish, xavfsizlikka tahdid
soluvchi holatlar va qonun buzilishi bilan bog‘liq masalalarni tahlil qilish aniq va tushunarli
jarayonga aylanadi. Shu orqali, uchuvchisiz apparatlar bo‘yicha yillik o‘zgarish tendensiyalarini
belgilash, xavf manbalarini aniqlash va ushbu sohada zarur choralarni ko‘rishga imkon yaratadi.
To‘rtinchidan, uchuvchisiz uchadigan apparatlarni tartibga solishda tizimli tahlil usuli katta
ahamiyatga ega bo‘lib, bu yondashuv orqali ushbu qurilmalar bilan bog‘liq huquqiy, texnik va
tashkiliy jihatlar har tomonlama va kompleks ravishda o‘rganilishi mumkin. Bunday keng
qamrovli tahlil apparatlar bilan bog‘liq muammolarni yaxlit tarzda ko‘rib chiqish, ularning o‘zaro
bog‘liqliklarini aniqlash va bu bog‘liqliklardan kelib chiqadigan muammolarni samarali hal etish
yo‘llarini izlab topish imkonini beradi. Shu tariqa, tizimli yondashuvning qo‘llanilishi har bir
muammoning alohida tahlili bilan chegaralanib qolmay, mavjud bo‘lgan barcha masalalarni
birgalikda ko‘rib chiqishga, dronlar texnologiyasini tartibga solishda kelib chiqishi mumkin
bo‘lgan huquqiy, xavfsizlik va tashkiliy muammolarni bir butun sifatida o‘rganishga yo‘naltiriladi.
III.
Natija.
Xalqaro tajribalar o‘tkazilib borar ekan, O‘zbekiston bu o‘tkazilgan tajribalarga tayangan
holda yangi uchuvchisiz uchadigan apparatlarni xarid qilishi mumkin. Lekin, O‘zbekiston
qonunchiliklariga binoan uchuvchisiz uchadigan apparatlarni ishlatish uchun yetarlicha huquqiy
cheklovlar mavjud. Uchuvchisiz uchadigan apparatlar to‘g‘risidagi umumiy statistik ma’lumotlar
bilan tanishar ekanmiz, 2019-2023 yillar oralig‘ida yakuniy miqdor sonlari oshib borgan.
Jadval 1. 2019-2023 yillarda O'zbekistonda ro'yxatdan o'tgan uchuvchisiz uchadigan
apparatlar soni dinamikasi (Vazirlar mahkamasi qarori asosida)
Yil
Jami
ro‘yxatdan
o‘tgan
Tijorat
maqsadida
Shaxsiy foydalanish Davlat tashkilotlari
2019
245
85
142
18
2020
387
156
198
33
2021
562
234
285
43
2022
891
378
456
57
2023
1247
523
642
82
9
O‘zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining qarori
O‘zbekiston Respublikasi Aviatsiya agentligining 2019-
2023 yillar statistik ma’lumotlari
va
2023-yil uchun Statistika dasturini tasdiqlash to‘g‘risida
ResearchBib IF-2023: 11.01, ISSN: 3030-3753, Valume 1 Issue 9
ISSN: 3030-3753. VOLUME 1, ISSUE 2
303
Jadvaldan ko‘rinib turibdiki, 2019-yildan boshlab 2023-yilgacha raqam ko‘rsatgichlari
faqat oshib bormoqda, ya’ni, uchuvchisiz uchadigan apparatlardan foydalanishni tartibga solish
tizimi mutanosib ravishda o‘sib bormoqda. Yaqin kelajak uchun umumiy miqdorning yanada
oshishi kutilmoqda.
Jadval 2. Xorijiy davlatlarda uchuvchisiz uchadigan apparatlarni tartibga solish amaliyoti
(FAA gov, EASA EUROPE, CAAC gov va Lex.uz ma’lumotlariga tayangan holda)
Uchuvchisiz uchadigan apparatlarning rivojlanishi bilan davlatlar ularning yangi
qo‘llanilish usullari, imkoniyatlari va texnologiyalariga moslashishga harakat qilmoqda. Har bir
davlatda qo‘llanilayotgan tartibga solish usullari farq qilsa-da, aksariyat qoidalar umumiy
jihatlarga ega: apparatning og‘irligi, uchish balandligi, foydalanish maqsadi va uchuvchilik
litsenziyasiga cheklovlar mavjud. Qoidalar, odatda, mamlakatning texnologiyalar rivojini
rag‘batlantirish yoki xavfsizlikni birinchi o‘ringa qo‘yish tanloviga asoslanadi.
jadval ma’lumotlari bizning bugungi taqdimotimizga ko‘roq oydinlik kiritib beradi. O‘zbekiston
Respublikasi hududida 2023-yil statistikasi bo‘yicha 1247 dona uchuvchisiz uchadigan apparatlar
ro‘yxatga olinganligi tahlil qilindi. Umumiy vazni 0,25 kilogrammdan ortiq bo‘lgan har qanday
apparatning uchishi uchun ruxsat talab etiladi. O‘zbekiston ham boshqa rivojlangan davlatlar
qatori uchuvchisiz uchadigan apparatlardan foydalanishga cheklovlarni kamaytirish maqsadida
o‘z oldiga bir nechta ustuvor yo‘nalishlarni qo‘ygan. Bunga yaqqol misol qilib ushbu tadqiqot
davomida Vazirlar Mahkamasining uchuvchisiz uchadigan apparatlardan foydalanish to‘g‘risida
qarorlarini muhokama qilganimizni ko‘rish mumkin.
10
Therese Jones,
INTERNATIONAL COMMERCIAL DRONES AND DRONE DELIVERY SERVICES
,
(RAND Corporation 2017).
Davlat
Asosiy
qonunchilik
hujjati
Ro'yxatdan o'tkazish
tartibi
Uchish uchun ruxsat
olish tartibi
AQSH
FAA qoidalari
Majburiy
25 kg dan ortiq vazn
uchun
Yevropa
EASA qoidalari
Majburiy
Barcha
turdagi
parvozlar uchun
Xitoy
CAAC qoidalari
Majburiy
7 kg dan ortiq vazn
uchun
O'zbekiston
VM 658-son qarori
Majburiy
0.25 kg dan ortiq vazn
uchun
ResearchBib IF-2023: 11.01, ISSN: 3030-3753, Valume 1 Issue 9
ISSN: 3030-3753. VOLUME 1, ISSUE 2
304
Shuningdek, har qanday uchuvchisiz uchadigan apparat egasi o‘z uskunalarini ro‘yxatdan
o‘tkazishi kerak. Ro‘yxatdan o‘tkazilgandan so‘ng, ularni xavfsiz holda uchirish mumkin, lekin
ba’zi talablar bajarilishi shart: masalan, parvoz kunduz kuni, yaxshi ob-havo sharoitida bo‘lishi,
apparat aeroportlardan belgilangan uzoqlikda va belgilangan balandlikda uchirilishi kerak.
Shuningdek, uchuvchisiz uchadigan apparat olomon ustida yoki biron shaxsga xavf
tug‘diradigan joylarda uchmasligi kerak.
IV.
Muhokama
Tadqiqotlar natijalariga ko‘ra, uchuvchisiz uchadigan apparatlardan foydalanish darajasi
O‘zbekiston Respublikasida boshqa davlatlarga solishtirilganda ancha pastligini ko‘rishimiz
mumkin.
Bu nima sababdan degan savolga quyidagicha javob berilsa, muqobilroq bo‘ladi.
O‘zbekiston uchuvchisiz uchadigan apparatlardan foydalanishni tartibga solish uchun to‘la-qonli
rivojlangan davlat emas. Shuning uchun ko‘plab muammolarga duch kelishi mumkin. Nega
O‘zbekistonda uchuvchisiz uchadigan apparatlarga cheklovlar ko‘p? Chunki, O‘zbekiston
hukumati uchuvchisiz uchadigan apparatlar orqali jinoyat sodir etish osonroq va kutilmaganda
sodir bo‘lishini inobatga olib, ushbu jinoyatlarning sodir bo‘lishini oldini olish maqsadida ularga
cheklovlar qo‘ygan. Terrorchilik hujumlari ham ushbu texnologiyalar orqali sodir etilishi osonroq
va undan foydalangan shaxsga qulay imkoniyatlar yaratib beradi.
Xususan, uchuvchisiz uchadigan apparatlardan foydalanish tartibi yangicha ishlab
chiqilayotgan tartibga moslashishi Vazirlar mahkamasi qarorlarida o‘z tasdig‘ini topdi. Vazirlar
Mahkamasi qarorlari orqali mamlakatda ushbu soha bo‘yicha yangi izlanishlar va yangiliklarni
amalga oshirish mumkin. Xalqaro miqyosda tajriba almashish natijasida ushbu sohadagi davlat
tizimini o‘zgartirish va qo‘shimchalar kiritish jarayoni tezlashadi. Xalqaro davlatlarning
tamoyillarini o‘z davlatimiz tamoyillari bilan birlashtirish mamlakat rivojlanishiga ham katta hissa
qo‘shadi.
Xulosa.
Uchuvchisiz uchadigan apparatlardan foydalanishni tartibga solish uchun mamlakatning
yetarli darajada resurslari bo‘lishiga qaramay, mamlakatimiz sodir etilishi mumkin bo‘lgan
jinoyatlarni oldini olish maqsadida o‘z tizimini yaratgan. Ushbu sohani tartibga solish borasida
yana bir qator qiyinchiliklar ham mavjud.
11
Ellis, Robert L.
“Drones and the Law.”
Ohio Lawyer, vol. 30, no. 1, January/February 2016, pp. 10.
https://heinonline.org/HOL/LandingPage?handle=hein.journals/ohiolawr30&div=6&id=&page=
ResearchBib IF-2023: 11.01, ISSN: 3030-3753, Valume 1 Issue 9
ISSN: 3030-3753. VOLUME 1, ISSUE 2
305
Masalan, moliyaviy to‘siqlar, texnik bilimlarning yetishmasligi, aholining tinchligi bilan
bog‘liq xavotirlar va huquqiy tartibga solish masalalari shular jumlasidandir. Bu muammolarni
yechish uchun kompleks yondashuv talab etiladi.
Tadqiqot natijalariga asoslanib, O‘zbekistonning uchuvchisiz uchadigan apparatlardan
foydalanishni tartibga solish bo‘yicha bir nechta samarali tafsiyalar ishlab chiqildi. Bular orasida
strategik yondashuv, foydalanuvchilarni o‘qitish, texnik infratuzilmalarni rivojlantirish, aholi bilan
turli xil namoyishlar o‘tkazish va bosqichma-bosqich tushunchalar berib borish.
Umuman olganda, xalqaro miqyosdagi uchuvchisiz uchadigan apparatlardan foydalanish
tizimlarini o‘rganish O‘zbekistondagi havo hududini boshqarish tizimini tubdan o‘zgartirish
potensialiga ega. Davlat bu imkoniyatlardan samarali foydalanish uchun o‘z faoliyatlarini qayta
ko‘rib chiqishlari va yangi texnologik vositalarni joriy etishga tayyor bo‘lishlari lozim. Bu nafaqat
ularning raqobatbardoshligini oshiradi, balki butun huquqiy xizmatlar sohasining rivojlanishiga
ham xizmat qiladi.
REFERENCES
1.
Vazirlar Mahkamasining 2022-yil 15-noyabrdagi 658-son qaroriga 1-ILOVA,
O‘zbekiston
Respublikasi fuqaro va davlat aviatsiyasida uchuvchisiz uchadigan apparatlardan
foydalanish hamda ularni saqlash tartibi to‘g‘risida
2.
Richard K. Barnhart, Stephen B. Hottman, Douglas M. Marshall, Eric Shappee (2012)
Introduction to Unmanned Aircraft Systems
3.
O‘zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining qarori
O‘zbekiston Respublikasida
uchuvchisiz uchadigan apparatlardan foydalanishni tartibga solish bo‘yicha qo‘shimcha
chora-tadbirlar to‘g‘risida
4.
Fischer, David A.
“Dron't Stop Me Now: Prioritizing Drone Journalism in Commercial
Drone Regulation.”
Columbia Journal of Law & the Arts, vol. 43, no. 1, 2019, pp.119.
https://heinonline.org/HOL/LandingPage?handle=hein.journals/cjla43&div=3&id=&page=
5.
Jain, Agrim, and Anshika Saxena.
Regulation and Operation of Drones: A Threat to
Privacy.
International Journal of Law Management & Humanities
, 3, 2020,.
https://heinonline.org/HOL/LandingPage?handle=hein.journals/ijlmhs6&div=186&id=&
6.
Thaddeus R. Lightfoot (Spring 2018)
Bring on the Drones: Legal and Regulatory Issues
in Using Unmanned Aircraft Systems
7.
Ronald Schnitker, Dick Kaar, (April 2021),
Drone Law and Policy: Integration into the
Legal Order of Civil Aviation
ResearchBib IF-2023: 11.01, ISSN: 3030-3753, Valume 1 Issue 9
ISSN: 3030-3753. VOLUME 1, ISSUE 2
306
8.
Antony A. Tarr, Julie-Anne Tarr, Maurice Thompson. (Aug 1, 2022)
Drone Law and
Policy: Global Development, Risks, Regulation, and Insurance
9.
Therese Jones,
INTERNATIONAL COMMERCIAL DRONES AND DRONE DELIVERY
SERVICES
, (RAND Corporation 2017)
10.
Anthony A. Tarr and Kristy Paynter
Drones – Delivering Value to the Economy,
Introduction
11.
Ellis, Robert L.
“Drones and the Law.”
Ohio Lawyer,
https://heinonline.org/HOL/LandingPage?handle=hein.journals/ohiolawr30&div=6&id=&pag
12.
O‘zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining qarori
O‘zbekiston Respublikasi
Aviatsiya agentligining 2019-2023 yillar statistik ma’lumotlari
13.
O‘zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasi qarori
2023-yil uchun Statistika dasturini
tasdiqlash to‘g‘risida
