1526
ResearchBib IF - 11.01, ISSN: 3030-3753, Volume 2 Issue 5
STOL TENNISI TEXNIKASI VA USULLARI
Duysenbaeva Malika Salamat qızı
Ájiniyaz atındaǵı No`kis mámleketlik pedagogika institutı
Dene mádeniyatı fakulteti 3-kurs studenti
https://doi.org/10.5281/zenodo.15531252
Annotatsiya. Bu maqalada stol tennisi haqida so`z boradi uning texnikasi va usuli yoritib
berishga harakat qilindi. Stol tennischilarning aksariyat qismi yuqoridagi ikkita uslubdan birida
oʻyin olib borishsa-da, hali yuqori darajadagi oʻyinda oʻz samaradorligini isbotlamagan va juda
kam
uchraydigan
qiziqarli
usullar
ham
mavjud.V-usuli. Ushbu
Xitoyda ishlab
chiqilayotgan eksperimental usul boʻlib, „gʻalaba uchun V“ (V for victory) shaklida raketka
ushlashni nazarda tutadi. Bunda raketka tutqichi koʻrsatkich va oʻrta barmoq oʻrtasida, boshqa
barmoqlar tutqichning pastki va tepa qismida ushlab turiladi.
Kalit so`zlari:
Raketka ushlash usullari,
Penhold,Shakehand,
Stol tennisida, Seemiller
usuli. Stol tennis.
Seemiller usuli.
Stol tennisi boʻyicha amerikalik chempion Den Seemiller tomonidan ishlab chiqilgan va
ommalashtirilgan raketka ushlash uslubi. Seemiller uslubida koʻrsatkich barmogʻining uchi
raketkaning backhand tarafi chetiga yetib boradi (yoki boshqa bir Amerika chempioni Erik
Boggan usuli
boʻyicha, raketka chetini oʻrab oladi).
Stol
tennis
raketka
bilan
turlari orasida boshqa sport turlariga qaraganda oʻziga xosligi bilan ajralib
turadi, chunki bu sport turida oʻyinchilar bir qancha oʻyin uslublarida oʻyin olib borishadi.
Shuning uchun ham stol tennisi sport turi koʻp qirrali ekanligi bilan oʻziga xosdir.
Sportchilarning oʻyin darajalari oshib borgani sayin ularning oʻyin uslublari xilma-xilligi
kamayib boraveradi, bunga sabab esa texnik jihatdan oʻyinchilarning zaif uslublari ham oʻyin
davomida tezda yoʻqolib boraveradi, ammo hatto eng katta xalqaro darajadagi stol tennisi
oʻyinlarida ham juda koʻplab bir-biriga oʻxshamagan oʻyin uslublarini kashf etish mumkin.
Masalan, stol tennischilarining oʻyin uslublari xilma-xilligi kuzatilishi jihatidan 2021-yil stol
tennisi tarixidagi eng mashhur yil hisoblanadi. Stol tennisida hujumkor oʻyin uslublari
boshqalariga qaraganda ustunlik qiladi. Biroq himoyaviy oʻyin uslublari ham ham hujumkor
uslubdan ustun kelishi mumkin. Bu esa oʻyinchilarning oʻyin darajalariga bogʻliq.
Raketka ushlash usullari
Dunyo boʻylab raqobatbardosh stol tennischilari raketkani turli xil usullar bilan
ushlaydilar. Oʻyinchilarning raketkalarni ushlash usullarini ikkita asosiy guruhga boʻlish
mumkin:
•
Penhold
•
Shakehand
Hozirgacha raketka ushlash uslublari boʻyicha koʻplab oʻzgarishlar mavjud.
(ITTF) tomonidan belgilangan Stol tennisi qoidalarida raketkani aniq
ushlash usuli haqida aniq koʻrsatmalar berilmagan.
Penhold usuli
Penhold usuli xuddi qalam ushlash usuliga oʻxshashligi uchun ham shunday nomlangan
pen
– qalam,
hold
– ushlamoq). Soʻnggi yillarda raketkani bu koʻrinishda ushlovchi
oʻyinchilarning chap tomondan kuchsizroq oʻyin koʻrsatishi kuzatilmoqda. Bu kamchilik
penhold uslubida endigina sportga qadam qoʻyuvchi tennischilar uchun
shakehand
uslubidagi
1527
ResearchBib IF - 11.01, ISSN: 3030-3753, Volume 2 Issue 5
oʻyinchilarga qarshi oʻyin olib borishda koʻzga tashlanadi. Biroq bu narsa penhold uslubida
oʻyin olib boruvchi dunyoga mashhur eng yaxshi oʻyinchilarning Jahon chempionatlari,
kubogi va Olimpiya oʻyinlarida
muntazam ravishda gʻalaba qozonishlariga toʻsqinlik qilmaydi,
chunki chap tomonning zaifligi oʻrnini mukammal oyoq harakati yetarli darajada toʻldiradi,
shuningdek, penhold uslubida chap tomondan oʻyin olib borish uchun qoʻlni orqa tomondan
aylantirib zarba berish yoʻli bilan ham bu kamchilikni toʻldirish mumkin.
Shakehand usuli
Shakehand uslubi stol tennisi oʻyinlarida raketkani ushlash usullari orasida saqlanib
qolgan eng qadimgi uslublardan hisoblanadi. Ushbu uslub oʻng va chap tomondan oʻyin olib
borishda energiyaning deyarli bir xilda teng taqsimlanishiga imkon beradi.
Forehand
(oʻng)
va
backhand
(chap) tomonlar oʻrtasidagi bu kesishish nuqtasi oʻyinchilarning eng zaif sohasi
hisoblanadi.
yevropalik va osiyolik o
ʻyinchilarning taxminan uchdan ikki qismi bu
uslubdan foydalanishadi.
•
Penhold
•
Shakehand
•
Stol tennischilarning aksariyat qismi yuqoridagi ikkita uslubdan birida oʻyin olib
borishsa-da, hali yuqori darajadagi oʻyinda oʻz samaradorligini isbotlamagan va juda kam
uchraydigan qiziqarli usullar ham mavjud.
•
V-usuli.
Xitoyda ishlab chiqilayotgan eksperimental usul boʻlib,
„
gʻalaba uchun V
“ (
V for victory
) shaklida raketka ushlashni nazarda tutadi. Bunda raketka
tutqichi koʻrsatkich va oʻrta barmoq oʻrtasida, boshqa barmoqlar tutqichning pastki va tepa
qismida ushlab turiladi.
•
Seemiller
usuli.
Stol
tennisi
boʻyicha amerikalik chempion Den
Seemiller tomonidan ishlab chiqilgan va ommalashtirilgan raketka ushlash uslubi. Seemiller
uslubida koʻrsatkich barmogʻining uchi raketkaning backhand tarafi chetiga yetib boradi
(yoki boshqa bir Amerika chempioni Erik Boggan usuli boʻyicha, raketka chetini oʻrab
oladi).
Penholdning
looper
(ilmoq)
usulida
oʻyin
olib
boruvchilar,
asosan,
aylanmali
topspin
zarbalaridan asosiy qurol sifatida foydalanadilar. Sportchilar asosan yuqori
tezlikka ega oyoq harakatlariga ega boʻlib, odatda, stolning katta qismini va hatto butun qismini
qoplab olishga harakat qiladilar.
Penhold
loopers
usulida 1981–1983-yilgi jahon chempioni Guo Yuexua, 1988-yilgi
Yozgi Olimpiada oʻyinlari oltin medali sovrindori Yo Nam-kyu, 1992-yilgi Yozgi Olimpiada
erkaklar juftlik oʻyinlari oltin medali sovrindori Lü Lin, 1992-yilgi Yozgi Olimpiada bronza
medali sovrindori Kim Taek-soo, 2001–2003-yilgi Jahon chempionati erkaklar juftlik bahslari
gʻolibi Yan Sen, 2004-yilgi Yozgi Olimpiada oʻyinlari oltin medali sohibi Ryu Seung-min,
2008-yilgi Yozgi Olimpiada oʻyinlari oltin medali sohibi Ma Lin, 2009-yilgi jahon
chempioni Wang Hao, 2015-yilgi erkaklar oʻrtasida yakkalik va aralash juftlik oʻyinlari
gʻolibi Xu Xin kabi koʻplab mashhur stol tennischilar oʻyin olib borishgan.
Stol tennisida stolga yaqin masofada turib oʻyin olib borishda penhold usulining
afzalligini toʻliq kuzatish mumkin. Oʻyinchilar stolga yaqin turib,
counter driver
usulini
qoʻllashadi va raqibning yuqori aylanmali zarbalariga tezlikda javob qaytarishadi yoki qarama-
qarshi
forehand
zarbalari bilan raqiblarining hujumlarini qaytarib tashlashga harakat qilishadi.
2000-yilgi Osiyo chempioni Chiang Peng Lung va janubiy koreyalik oʻyinchi Mun Xyon
1528
ResearchBib IF - 11.01, ISSN: 3030-3753, Volume 2 Issue 5
Jung kabi oʻyinchilar mashhur penhold
counter driver
usulida oʻyin olib boruvchi oʻyinchilar
hisoblanishadi.
Qisqa pips zarbasini beruvchi oʻyinchilar stol ustida oʻyin olib borishadi va toʻp stoldan
sakragan zahoti qisqa pips zarbasi bilan raqiblari tomonidan berilgan zarbalarga javob
qaytarishadi.
1996-yilgi Olimpiada chempioni Liu Guoliang, 1985 va 1987-yillardagi jahon
chempioni Jiang Jialiang, uch karra olimpiachi Toshio Tasaki, Yang Ying, Kwak Bang-
bang, Seok Eun-mi, He Zhi Wen, Lee Eun-hee, Wang Zeng Yi va Rory Cargill kabi mashur stol
tennischilar penhold uslubining qisqa pips zarbalariga ega sportchilar hisoblanishgan.
Shakehand uslublari
Shakehand
looper
uslubi oʻyin davomida raqibga kuchli bosim oʻtkazishi bilan mashhur
boʻlib, forehand zarbasiga qaraganda tez va kuchliroq aylanma zarbalar bilan oʻyinchilarga
koʻroq ochko olib keladi. Shakehand looper usulida uzatilgan toʻp hatto raqib stoliga tushgandan
keyin ham qayta orqaga qaytib kelish kuchiga ega.
Mashhur looperlar orasida Vladimir Samsonov, Jan-Mishel Saive, Werner Shlager, Wang
Liqin, Ma Long, Fan Zhendong, Zhang Jike, Ding Ning kabi kuchli stol tennischilar bor.
Har ikkala tomondan ham hujumkor oʻyin uslubida oʻynovchi stol tennischilarda yuqori
effektga ega chap taraf
backhand
zarbasi ular uchun oʻyin davomida birinchi boʻlib hujumga
oʻtish imkoniyatini yanada oshiradi va hujum qilinishi mumkin boʻlgan burchaklar sonini
oshiradi. Har tomonlama hujumkor uslubda oʻynovchi tennischilar oʻyini looper uslubida oʻyin
olib boruvchi oʻyinchilarnikidan unchalik farq qilmaydi.
Chap qoʻlda oʻyin olib boruvchi
counter driver
oʻyinchilari oʻyin davomida raqiblarining
turli hujumlarini toʻsib, raqibni xato qilishga majbur qiladilar. Mashhur stol tennischilar orasida
ushbu usulda oʻyin olib boradigan koʻp karra Olimpiya chempioni Chjan Yining, Fukuhara
Ai, Tie Yana va He Zhuojia kabi bir qator nomdor tennischilar bor.
Stol tennisidagi eng oʻziga xos uslublardan biri bu hujumkor kesish uslubidir. Stol
tennisida deyarli barcha oʻyin uslublari orqali hujumkor oʻyin olib borishga va tashabbusni
qoʻlga olishga harakat qilinsa, chopper uslubi orqali hujumga himoyaviy uslubda javob
qaytariladi va toʻpni raqibga kesib uzatish usulidan foydalaniladi. Bu esa raqibni hujumni
qaytadan boshlashga majbur qiladi. Himoyaviy chopper usuli ularga beriladigan takroriy
hujumlarga sekinlik bilan beriladigan zarbalar bilan javob qaytaradi. Iloji boricha toʻpga stoldan
uzoqroq va nisbatan kechroq javob qaytarishga harakat qilinadi, stol orqasida turib muntazam
ravishda kesib qaytarilgan toʻp uzatmalari odatdagidan koʻproq vaqt oladi va shu orqali ular
raqiblarini koʻproq charchatishga majbur qilishadi. Chopperlar teskari aylanuvchi toʻp
uzatmalarining miqdori, yon tomondan toʻpni kesib uzatish (stolga egilish yoki raqibdan
uzoqlashish) yoki oʻyin pozitsiyalari bilan boshqa uslubdagi oʻyinchilardan farq qilishlari
mumkin. Bu esa raqib uchun odatiy va doimiy hujumga oʻtish imkoniyatini qiyinlashtiradi. Agar
raqib hujumga oʻtishni davom ettirish oʻrniga himoyaga oʻtib olsa, unda hujumchi chopperlar
kutilmaganda oʻyinni qoʻlga olish maqsadida himoyaviy kesish uslubidan raqibga qarama-qarshi
hujumkor zarba berishi yoʻliga oʻtib olishlari mumkin. Odatda, teskari aylanmali toʻp uzatmalari
forehand tomonidan amalga oshirilsa, oʻyin olib borishni yengillashtiradigan backhand tomoni
uzoq yoki qisqa pips uzatmalarini amalga oshirish uchun xizmat qiladi. Baʼzi oʻyinchilar oʻng
tomondan amalga oshiriladigan pips uzatmalar uchun raketkaning himoyaviy tarafini tezlik bilan
teskari aylantirib oladilar.
Jahon miqyosida tanilgan chopperlar orasida Koji Matsushita, Svetlana Ganina, Irina
1529
ResearchBib IF - 11.01, ISSN: 3030-3753, Volume 2 Issue 5
Kotikhina va Viktoria Pavlovich kabi nomdor oʻyinchilar mavjud, lekin chopperlarning baʼzilari,
jumladan, Chen Weixing (Chen vaqti-vaqti bilan hujum qilish uchun backhand zarbalaridan
foydalanadi), Joo Sae-Hyuk, Ding Song, Kim Kyung-ah, Park Mi-young va Tan Paey Fern kabi
oʻyinchilar oʻzlarining oʻyin uslublarini yanada osonlashtirish maqsadida himoyaviy oʻyin
uslubidan tezkor hujumga oʻtib olishadi. Stol tennisida juda kam sonli oʻyinchilar har ikkala
tomondan ham himoyaviy usulda oʻyin olib borishni tanlaydilar, bunday kam sonli
tennischilarga Vang Tingtingni misol keltirishimiz mumkin.
Chopper (himoyachi) va hujumchi oʻrtasidagi oʻyin, odatda, stol tennisi bilan
professional tarzda shugʻullanmaydiganlar uchun toʻpning oʻyin davomidagi sekinligi va uni
kesib uzatish usuli sababli oson tuyilishi mumkin, ammo haqiqiy stol tennischilar bu ikki oʻyin
uslubiga ega oʻyinchilar oʻrtasidagi bahslar oson kechmasligini juda yaxshi tushunishadi.
ADABIYOTLAR
1.
Yuza N., Sasaoka K., Nishioka N., Matsui Y., Yamanaka N. et al. (1992.) Game Analysis
of Table Tennis in Top Japanese Players of Different Playing Styles. Int. J. of Table
Tennis Scis. 1:79-89.
2.
Drianovski Y. and Otcheva G. (1998.) Survey of the game styles of some of the best
Asian players at the 12th World University Table Tennis Championships (Sofia, 1998).
International Table Tennis Federation (ITTF). „ITTF Handbook 2021“.
I
3.
"Dene tárbiyası hám sport haqqında" ǵı Nızam. // Ózbekstannıń jańa nızamları. №23.- T.:
Ádalat, 2001. 211-223 - b.
4.
Ózbekstan Respublikası Prezidentiniń "Ózbekstan Balalar sportın rawajlandırıw fondı
iskerligin jetilistiriw is – ilajları haqqın" ǵı 29 -avgust 2004- jıl 3481 - sanlı Pármanı.
5.
Ózbekstan Respublikasınıń "Tálim haqqında" ǵı Nızamı (1979, 29- avgust). "Turkiston"
gazetası.
6.
Ózbekstan Respublikası "Kadrlar tayarlaw milliy baǵdarlaması". "Bilim" gazetası, 1998,
1- aprel.
7.
Xalmuratov, M. (2025). DENE TÁRBIYASI OQITIWSHILARINIŃ KÁSIBIY
TAYARLIǴIN RAWAJLANDIRIW METODLARI. Modern Science and Research,
4(3), 390-395.
8.
Халмуратов,
М.
Т.
(2023).
ПЕДАГОГИЧЕСКАЯ
ПОДГОТОВКА
ПРАКТИЧЕСКОЙ
СИСТЕМЫ
ФИЗИЧЕСКОГО
ВОСПИТАНИЯ
ДЕТЕЙ
НАЧАЛЬНЫХ КЛАССОВ. Science and innovation, 2(Special Issue 7), 406-410.
