114
Issue 11(46), Volume 1 | ISSN 3030-377X | 25.05.2025
SCIENCE SHINE
INTERNATIONAL SCIENTIFIC JOURNAL
BOSHLANG‘ICH TA’LIMDA BOLALAR FOLKLORINI O‘RGATISH
USULLARI VA TEXNOLOGIYASI
Tursinova Klara Nuriddinovna
O‘zbekiston-Finlandiya pedagogika instituti o‘qituvchisi,
Mannobova Intizor Akmalxon qizi
O‘zbekiston-Finlandiya pedagogika instituti talabasi
Annotatsiya:
Mazkur maqolada boshlang‘ich ta’limda bolalar folklorini
o‘rgatishning ahamiyati, mazmun-mohiyati hamda zamonaviy pedagogik
texnologiyalar asosida uni o‘qitish metodikasi yoritilgan. Bolalar folklori vositasida
o‘quvchilarda og‘zaki ijod, estetik did, axloqiy qarashlar, milliy qadriyatlar va til
boyligini rivojlantirish imkoniyatlari ochib beriladi.
Kalit so‘zlar:
bolalar folklori, boshlang‘ich ta’lim, pedagogik texnologiyalar,
og‘zaki ijod, milliy qadriyatlar.
Annotation:
This article discusses the significance of teaching children’s
folklore in primary education, its content and essence, and modern pedagogical
technologies for its effective implementation. It highlights how children's folklore can
enhance students' oral creativity, aesthetic taste, moral views, national values, and
language skills.
Key words:
children’s folklore, primary education, pedagogical technologies,
oral creativity, national values.
Bolalar folklori – bu xalq og‘zaki ijodining bolalar orasida keng tarqalgan, ular
uchun mo‘ljallangan shakllarini ifodalaydi. Bunga topishmoqlar, ertaklar,
tekerlamalar, qo‘shiqlar va o‘yinlar kiradi. Ushbu janrlar orqali bola nafaqat
ko‘ngilochar ma’lumot oladi, balki axloqiy, estetik va milliy tarbiya ham oladi.
Boshlang‘ich sinf o‘quvchilari til va adabiyot, ona tili fanlarida bolalar folklori
bilan tanishtirilganda, ularning dunyoqarashi kengayadi, mustaqil fikrlashi
rivojlanadi. Shu jarayonda zamonaviy o‘qitish texnologiyalaridan – klaster, insert,
aqliy hujum, rolli o‘yinlar kabi metodlardan foydalanish muhim. Bu kabi
metodlarning
har
biri
darsda
qanday
qo‘llanilishi, bolalarda qanday
kompetensiyalarni shakllantirishi mumkinligi haqida misollar ham mavjud. Xususan,
topishmoq va maqollarni o‘rganishda klaster usuli yordamida mavzuni chuqur
o‘zlashtirish, ertaklarni sahnalashtirish orqali esa rolli o‘yin orqali bolalarning ijodiy
fikrlashini rivojlantirish mumkinligi isbotlab beriladi.
115
Issue 11(46), Volume 1 | ISSN 3030-377X | 25.05.2025
SCIENCE SHINE
INTERNATIONAL SCIENTIFIC JOURNAL
Bolalar folklorining mazmun-mohiyati
Bolalar folklori – bu bolalar hayotiga moslashtirilgan ertaklar, topishmoqlar,
tekerlamalar, qo‘shiqlar, maqollar, o‘yinlar majmuasidir. Ular vositasida bolalar
tabiat, jamiyat, insoniy munosabatlar haqida dastlabki bilimlarni egallaydi. Masalan,
“Bitta nonni bo‘lib yeydi, bitta dardni bo‘lib yig‘laydi” kabi maqollar orqali do‘stlik,
birdamlik kabi tushunchalar shakllanadi. Shuningdek, ertaklarda yaxshilik va
yomonlikning kurashi bolalarni axloqiy jihatdan tarbiyalaydi.
Folklor vositasida o‘quvchilarda kompetensiyalarni rivojlantirish jam muhimdir.
Boshlang‘ich sinf o‘quvchisining eng muhim fazilatlari – eslab qolish, qayta hikoya
qilish, obrazli fikrlash va o‘z fikrini ifoda eta olish qobiliyatidir. Bolalar folklori bu
ko‘nikmalarni shakllantirishga xizmat qiladi. Misol uchun, topishmoqlar bolani
mantiqiy fikrlashga o‘rgatadi. Ertaklar esa til boyligini oshiradi, dramatizatsiya orqali
sahnalashtirish ko‘nikmasini shakllantiradi.
Bolalar folklorining bir qancha vazifalari ham mavjud:
8.
Tarbiya
: yaxshi va yomon xatti-harakatlar orasidagi farqni o‘rgatadi.
9.
Estetik tarbiya
: go‘zallikni his qilishni rivojlantiradi.
10.
Til o‘rgatish
: til boyligi va nutq madaniyatini shakllantiradi.
11.
Ijtimoiylashuv
: bolalarni guruhda harakat qilishga o‘rgatadi.
O‘rgatish texnologiyalari va interaktiv metodlar
Zamonaviy ta’lim texnologiyalaridan foydalanish folklorni o‘rganishda muhim
ahamiyat kasb etadi. Quyidagi metodlar ayniqsa samarali:
1. Insert texnologiyasi – matn bilan ishlashda belgilash, muhokama qilish orqali
mazmunni chuqurroq anglash imkonini beradi.
2. Klaster usuli – folklor turlarini tahlil qilishda, ularning o‘zaro bog‘liqligini
tushunishda foydalidir.
3. Rol o‘ynash (dramatizatsiya) – ertaklarni sahnalashtirish orqali ijodiy fikrlash,
nutq, hamkorlik ko‘nikmalari shakllanadi.
4. “Aqliy hujum” – topishmoqlar yoki maqollar asosida g‘oyalarni izlash,
muhokama qilishda qo‘llanadi.
Darslarda bu usullarni qo‘llash orqali o‘quvchilar faol ishtirokchi bo‘ladi,
mavzuni mustahkamlash osonlashadi. O‘qituvchi o‘quvchilarning yosh va psixologik
xususiyatlarini inobatga olgan holda usullarni tanlashi muhim.
Xulosa qilib, shuni aytish mumkinki, boshlang‘ich ta’limda bolalar folklorini
o‘rgatish nafaqat bilim berish, balki o‘quvchini har tomonlama rivojlantirish, milliy
o‘zlikni anglashga xizmat qiladi. Bolalar folklori – bu til, madaniyat, axloq, go‘zallik
va tarix maktabidir. Zamonaviy interaktiv metodlar orqali bu jarayonni qiziqarli,
116
Issue 11(46), Volume 1 | ISSN 3030-377X | 25.05.2025
SCIENCE SHINE
INTERNATIONAL SCIENTIFIC JOURNAL
samarali va ta’sirchan qilish mumkin. O‘qituvchilarning mahorati va ijodkorligi bu
borada hal qiluvchi omildir.
Foydalanilgan adabiyotlar:
1.
Abdullaeva, G. (2021). Xalq og‘zaki ijodi asoslari. Toshkent: O‘qituvchi
nashriyoti.
2.
Xasanboyeva, N. (2020). Pedagogik texnologiyalar va interaktiv metodlar.
Toshkent: TDPU.
3.
Rahmonqulova, M. (2019). “Bolalar folklori vositasida estetik tarbiya”.
Ta’lim va fan, №3.
4.
Qodirova, D. (2022). Boshlang‘ich ta’lim metodikasi. Samarqand: SamDU
nashriyoti.
