13
Issue 12(47), Volume 1 | ISSN 3030-377X | 31.05.2025
SCIENCE SHINE
INTERNATIONAL SCIENTIFIC JOURNAL
КИЧИК БИЗНЕСДА ИННОВАЦИЯЛАРНИ ЖОРИЙ ЭТИШДА ЛОЙИҲА
БОШҚАРУВИНИНГ ЎРНИ ВА ВАЗИФАЛАРИ
Тожибоев Шерозбек Маъруфжон ўғли
Ўзбекистон Республикаси Вазирлар Маҳкамаси ҳузуридаги Бизнес ва
тадбиркорлик олий мактаби магистратураси 2
-
босқич тингловчиси
Аннотация:
Мазкур
мақолада
кичик
бизнес
субъектларида
инновацияларни жорий этиш жараёнида лойиҳа бошқарувининг ўрни ва
аҳамияти ҳар томонлама таҳлил қилинади
.
Муаллиф лойиҳа бошқаруви
воситалари орқали инновацион фаолиятни самарали режалаштириш
,
ресурслардан
мақсадли
фойдаланиш
,
хавфларни
камайтириш
ва натижадорликни ошириш имкониятларини кўриб чиқади
.
Шу билан бирга
,
мақолада Ўзбекистон иқтисодий шароитига мос келадиган замонавий лойиҳа
бошқаруви услублари (Agile
, SCRUM,
CPM ва бошқалар)
,
уларни амалиётга
татбиқ этиш механизмлари ҳамда қўллаш бўйича тавсиялар кенг ёритилган
.
Тадқиқот натижалари кичик бизнес субъектларининг инновацион салоҳиятини
кучайтириш ва рақобатбардошлигини оширишга қаратилган
.
Калит сўзлар
: кичик бизнес
,
инновация
,
лойиҳа бошқаруви
,
стратегик
ривожланиш
,
стартап
,
рақамли трансформация
.
РОЛЬ И ЗАДАЧИ ПРОЕКТНОГО УПРАВЛЕНИЯ ПРИ ВНЕДРЕНИИ
ИННОВАЦИЙ В МАЛОМ БИЗНЕСЕ
Тожибоев Шерозбек Маъруфжон угли
слушатель магистратуры Высшей школы бизнеса и предпринимательства при
Кабинете Министров Республики Узбекистан
Аннотация:
В данной статье всесторонне проанализирована роль и
значение управления проектами в процессе внедрения инноваций в субъектах
малого
бизнеса
.
Автор
рассматривает
возможности
эффективного
планирования инновационной деятельности
,
целевого использования ресурсов
,
снижения рисков и повышения результативности за счёт применения
инструментов проектного управления
.
Кроме того
,
в статье представлены
современные методы управления проектами (Agile
, SCRUM,
CPM и др
. ),
14
Issue 12(47), Volume 1 | ISSN 3030-377X | 31.05.2025
SCIENCE SHINE
INTERNATIONAL SCIENTIFIC JOURNAL
адаптированные к экономическим условиям Узбекистана
,
а также механизмы
их внедрения и практические рекомендации по их применению
.
Результаты
исследования ориентированы на укрепление инновационного потенциала
субъектов малого бизнеса и повышение их конкурентоспособности
.
Ключевые слова:
малый бизнес
,
инновации
,
управление проектами
,
стратегическое развитие
,
стартап
,
цифровая трансформация
.
КИРИШ
Кичик бизнес субъектлари ҳозирги кунда замонавий иқтисодиётнинг фаол
ва стратегик сегменти сифатида инновацион ечимларни жорий этишда муҳим
ўрин тутади
.
Жаҳон бозорида рақобат кучайиб бораётган бир шароитда
иқтисодий ўсиш ва барқарорликка эришиш
,
биринчи навбатда
,
янги
технологиялар
,
рақамли ечимлар ва бозор талабларига мос ишлаб чиқариш
механизмларини татбиқ этиш билан боғлиқ
.
Шу нуқтаи назардан
,
кичик бизнес
субъектлари нафақат бозор муҳитида мослашувчан фаолият кўрсатади
,
балки
инновацион ечимларни самарали йўлга қўйишда ҳам муҳим аҳамиятга эга
.
Рақобатбардошликни таъминлаш
,
технологик янгиланиш
,
янги маҳсулотлар ва
хизматларни яратиш
,
рақамлаштиришни жорий этиш каби вазифалар бугунги
бозорда фаол иштирок этишнинг асосий мезонига айланган
.
Айниқса
,
рақамли иқтисодиёт шароитида кичик бизнеснинг инновацион
фаоллиги мамлакат иқтисодий ўсиш суръатларига тўғридан
-
тўғри таъсир
кўрсатмоқда
.
Мазкур жараёнда лойиҳа бошқаруви воситаларидан фойдаланиш
ресурслардан самарали фойдаланиш
,
кутилган натижаларга етишиш
,
хавфларни
бартараф этиш ва иш жараёнини аниқ режалаштириш имкониятини беради
.
Инновацияларни тизимли тарзда жорий этиш ва лойиҳалаштирилган шаклда
амалга ошириш кичик бизнес ривожи учун ҳал қилувчи омилга айланмоқда
.
Ўзбекистон Республикаси Президенти Шавкат Мирзиёев томонидан
таъкидланганидек
,
кичик бизнес замонавий хизматлар
,
янги технологиялар ва
янги иш ўринлари манбаи бўлиб
,
мамлакат иқтисодий салоҳиятини
мустаҳкамлашда стратегик ўрин тутади
. 2022-
2026 йилларга мўлжалланган
“Янги Ўзбекистоннинг тараққиёт стратегияси”да ҳам инновацион фаолликни
ривожлантириш
,
рақобатбардош маҳсулотлар ишлаб чиқаришни кенгайтириш
,
кичик бизнесни рақамлаштириш ва лойиҳа бошқаруви воситаларини амалиётга
кенг жорий этиш устувор вазифалар сифатида белгиланган [1]
.
АСОСИЙ ТАДҚИҚОТ
15
Issue 12(47), Volume 1 | ISSN 3030-377X | 31.05.2025
SCIENCE SHINE
INTERNATIONAL SCIENTIFIC JOURNAL
Лойиҳа бошқаруви —
бу белгиланган натижага эришиш учун вақтинчалик
,
мақсадга йўналтирилган фаолиятни тизимли равишда режалаштириш
,
ташкил
этиш
,
мувофиқлаштириш ва назорат қилиш жараёни ҳисобланади [2]
.
Айниқса
,
кичик бизнес сектори учун ушбу ёндашув айни муддаодир
,
чунки бу соҳада
ресурслар чекланган
,
бозордаги ўзгаришлар юқори суръатда кечади ва тезкор
қарор
қабул қилиш зарурияти устувор аҳамиятга эга
.
Жамоалар кўпинча
универсал фаолият юритади
,
вазифалар бир шахс зиммасига тўпланади
,
бу эса
лойиҳа бошқарувини самарали бошқарув инструменти сифатида намоён этади
.
Инновацияларни муваффақиятли жорий этишда лойиҳа бошқаруви
қуйидаги
вазифаларни қамраб олади: инновацион ғояларни саралаш ва
баҳолаш; аниқ
,
ўлчанадиган мақсадларни белгилаш; молиявий
,
инсон капитали
ва вақтинчалик ресурсларни оқилона тақсимлаш; хавфларни таҳлил қилиш ва
уларни камайтириш чораларини ишлаб чиқиш; самарали жамоа тузиш ва иш
жараёнини мослашувчан бошқариш
.
Бугунги кунда кичик бизнес субъектлари орасида Agile
, Scrum, Lean,
Critical Path Method (CPM),
Program Evaluation and Review Technique (PERT) ва
KPI асосида бошқариш каби замонавий лойиҳа бошқаруви услублари кенг
қўлланилмоқда
[3].
Ушбу ёндашувлар лойиҳа спецификасига ва муҳитга қараб
танланади
.
Масалан
,
Agile модели тез ўзгарувчан бозор шароитида фаол
мослашиш имконини берса
,
Scrum услуби вазифаларни қисмларга ажратиш ва
жамоавий ҳамкорликни кучайтириш орқали самарадорликни оширади
. Lean
ёндашуви эса ортиқча харажатларни камайтиришга ва мижоз қийматини
оширишга йўналтирилган
.
Ушбу усуллар Trello
, Jira, Asana, Monday.
com ва
ClickUp каби рақамли платформалар ёрдамида автоматлаштирилиб
,
лойиҳа
мониторинги ва ҳисобот бериш жараёнларини енгиллаштирмоқда
.
IT Park Uzbekistan нинг 2024 йилги ҳисоботига кўра
,
мамлакатда фаолият
юритаётган кичик бизнес субъектларининг тахминан 38 фоизи лойиҳа
бошқарувининг ҳеч бўлмаганда битта усулини жорий этган [4]
.
Шунга қарамай
,
65 фоиздан ортиқ корхоналар ҳали ҳам анъанавий
,
иерархик бошқарув
моделларига суянаётгани қайд этилган [5]
.
Бундан ташқари
,
лойиҳа бошқаруви
технологияларидан фақат ташаббус сифатида фойдаланиш ҳолатлари кўп
учрайди
,
яъни улар компаниянинг умумий бошқарув тизимига тўлиқ
интеграция қилинмаган
.
Шу билан бирга
,
сўнгги йилларда мамлакатда лойиҳа бошқарувига
қизиқиш
ортаётгани кузатилмоқда
.
Бунда давлат томонидан яратилаётган қулай
муҳит —
имтиёзли кредитлар
,
акселератор дастурлари
, IT-
парклар қошидаги
16
Issue 12(47), Volume 1 | ISSN 3030-377X | 31.05.2025
SCIENCE SHINE
INTERNATIONAL SCIENTIFIC JOURNAL
инкубаторлар
,
шунингдек “Рақамли Ўзбекистон –
2030” стратегиясида
белгиланган рақамлаштириш ташаббуслари муҳим омил сифатида намоён
бўлмоқда
.
Масалан
,
2024 йилда IT Park расмий маълумотларига кўра
,
300 дан
ортиқ стартап лойиҳалар махсус акселератор дастурлари орқали амалга
оширилган ва уларнинг 70 фоизи лойиҳа бошқаруви усулларидан фойдаланган
ҳолда
амалга оширилган [6]
.
Шу билан бирга
,
бу соҳада бир қатор муаммолар ҳам мавжуд
.
Жумладан
,
кичик бизнес субъектларининг 60 фоизидан ортиғи лойиҳа бошқаруви бўйича
етарли билим ва малакага эга мутахассислар етишмаслигидан
,
корпоратив
бошқарув маданиятининг шаклланмаганлигидан азият чекмоқда
.
Агентликлар
маълумотларига кўра
,
раҳбар ходимларнинг 58 фоизи лойиҳа бошқаруви
концепцияси ҳақида умумий тасаввурга эга бўлса
-
да
,
уни амалиётга самарали
жорий этиш учун зарур тажрибага эга эмас [7]
.
ХУЛОСА ВА ТАКЛИФЛАР
Ўтказилган таҳлиллар шуни кўрсатмоқдаки
,
замонавий иқтисодиёт
шароитида кичик бизнес субъектлари учун инновацияларни жорий этиш
самарадорлигини оширишда лойиҳа бошқаруви муҳим восита сифатида намоён
бўлмоқда
.
Айниқса
,
ресурслар чекланган
,
ўзгарувчан бозор муҳитида фаолият
юритувчи кичик корхоналар учун лойиҳа асосида ишлаш самарадорлик
,
харажатларни оптималлаштириш
,
хавфларни бошқариш ва мақсадли
натижаларга эришиш имконини яратади
.
Маълумотларга кўра
,
2024 йил ҳолатига келиб
,
Ўзбекистондаги кичик
бизнеснинг 38 фоизи лойиҳа бошқарувининг камида битта усулини жорий
этган бўлса
-
да
,
кўпчилик ҳолларда бу фақат ташаббус даражасида қолмоқда
.
Яъни
,
лойиҳа бошқаруви технологиялари тўлиқ интеграция қилинмаган
,
корпоратив структура ва маданият билан уйғунлашмаган
.
Шу билан бирга
,
мутахассислар етишмаслиги
,
билим ва кўникмаларнинг етарли эмаслиги
,
таълим ва малака ошириш тизимининг бу йўналишда етарлича самарали
ташкил этилмагани асосий тўсиқлардан бири сифатида қайд этилди
.
Шу асосда
,
кичик бизнесда инновацион фаолликни ошириш ва лойиҳа
бошқаруви механизмларини самарали татбиқ этиш учун қуйидаги тавсиялар
амалий аҳамият касб этади:
Мақсадли малака ошириш дастурларини жорий этиш
.
Кичик бизнес
учун мослаштирилган
,
амалиётга йўналтирилган қисқа муддатли курслар
,
тренинглар ва онлайн платформалар орқали лойиҳа бошқаруви бўйича касбий
17
Issue 12(47), Volume 1 | ISSN 3030-377X | 31.05.2025
SCIENCE SHINE
INTERNATIONAL SCIENTIFIC JOURNAL
билимлар бериш тизимини ривожлантириш лозим
.
Айниқса
,
амалиётчи
мутахассислар иштирокидаги воркшоплар муҳим аҳамиятга эга
.
Тармоқлар бўйича ихтисослашган консалтинг марказларини ташкил
этиш
.
IT-
парклар қошида
,
ҳудудий
тадбиркорлик марказлари ёки давлат
-
хусусий шериклик асосида кичик корхоналарга лойиҳа режалаштириш
,
рақамли платформалардан фойдаланиш ва Agile усулларини жорий этиш
бўйича амалий кўмак берувчи марказлар ташкил этилиши мақсадга мувофиқ
.
Халқаро сертификатлашувни қўллаб
-
қувватлаш
.
PMP, PRINCE2,
Scrum Master каби халқаро тан олинган сертификатларга эга кадрлар тайёрлаш
мақсадида давлат
грантлари
ва
субсидияларини
ажратиш орқали
мутахассисларни тайёрлаш тизимини кенгайтириш зарур
.
Таълим дастурларига интеграция қилиш
.
Лойиҳа бошқаруви бўйича
назарий ва амалий билимларни коллеж ва олий таълим муассасаларининг
тадбиркорлик ва менеджмент йўналишларига жорий этиш
,
стартап
-
инкубаторлар билан ҳамкорликда амалий машғулотларни ташкил этиш лозим
.
Миллий хусусиятларга мослашган лойиҳа бошқаруви моделларини
яратиш
.
Ўзбекистондаги бозор реалиялари
,
кадрлар салоҳияти ва маданий
хусусиятларни ҳисобга олган ҳолда ихчам
,
модулли ва босқичма
-
босқич жорий
этиладиган бошқарув моделларини ишлаб чиқиш ва пилот лойиҳаларда синаб
кўриш мақсадга мувофиқ
.
Ташаббусларни қўллаб
-
қувватловчи иқтисодий механизмларни
кенгайтириш
.
Имтиёзли кредитлар
,
грантлар
,
акселератор дастурлари ва
рақамли ечимларни жорий этишга қаратилган давлат дастурларини янада
кенгайтириш орқали кичик бизнеснинг лойиҳа бошқарувига ўтишини
рағбатлантириш лозим
.
Фойдаланилган адабиётлар рўйхати:
1.
Мирзиёев Ш
.
М
.
Янги Ўзбекистон стратегияси –
халқ билан мулоқот ва
инсон манфаатлари йўлида
.
–
Тошкент: “Ўзбекистон”
, 2022.
–
416 б
.
2. ISO 21500:2021. Project, programme and portfolio management
—
Context
and concepts. International Organization for Standardization. www. iso. org
3. Project Management Institute. A Guide to the Project Management Body of
Knowledge (PMBOK® Guide)
. 7th Edition.
–
Pennsylvania: PMI, 2021.
4. PRINCE2 Foundation Handbook.
–
London: AXELOS Limited, 2020.
5. IT Park Uzbekistan.
2024 йил 1
-
чораги якунлари бўйича ҳисобот
.
–
URL:
https://it-park. uz/uz
18
Issue 12(47), Volume 1 | ISSN 3030-377X | 31.05.2025
SCIENCE SHINE
INTERNATIONAL SCIENTIFIC JOURNAL
6.
“Рақамли Ўзбекистон –
2030
”
стратегияси
.
Ўзбекистон Республикаси
Президентининг ПҚ–
4699
–сон қарори
,
2020 йил 5 март
.
7.
Тожиев И
.
Ш
.
Лойиҳа бошқаруви: назария ва амалиёт
.
–
Тошкент:
Иқтисод
-
Молия
, 2022.
–
276 б
.
8.
Лейсон Т
.,
Кендалл К
. SCRUM
методологияси: Тизимли ёндашувдаги
таҳлил
.
–
Москва: Вильямс
, 2020.
–
180 б
.
(таржима)
9.
Кемп Р
. Agile
муваффақиятга олиб борувчи стратегия сифатида
.
–
Тошкент: Ўқитувчи
, 2021.
–
144 б
.
10.
Маматқулов А
.
Р
.
Кичик бизнесда рақамли трансформация: Ўзбекистон
шароитида таҳлил
.
// Иқтисодиёт ва инновациялар
.
–
2023.
–
№4
.
–
Б
. 45
–
53.
