SYNAPSES:
Insights Across the
Disciplines
Volume 2, Issue 2
4
Synapses:
Insights Across the Disciplines
DAVLAT BYUDJETI MABLAG‘LARIDAN FOYDALANISHNI
TAKOMILLASHTIRISH YO‘LLARI
Sultanov Otamurod Shavkat oʻgʻli
O‘zbekiston Respublikasi Bank-Moliya Akademiyasining Tinglovchisi
E-mail:
Annotatsiya
Mazkur maqolada davlat byudjeti mablag‘laridan samarali foydalanishni
takomillashtirish va moliyaviy nazoratni kuchaytirish yo‘llari keng tahlil qilinadi.
Asosiy e'tibor daromadlarning maqsadli ravishda xarajatlarga yo‘naltirilishi,
shuningdek, moliyaviy nazorat orqali ushbu jarayonlarning samarali amalga oshirilishi
yoki aksincha, teskari holatda bo‘lishi bilan bog‘liq masalalarga qaratilgan. Maqolada
aniq faktlar asosida davlat byudjeti mablag‘larining oqilona taqsimlanishi va
sarflanishi nazorat qilish zarurati ko‘rsatilgan. Bunda davlat byudjeti tizimini samarali
va maqsadli ishlatish, moliyaviy nazoratni kuchaytirish va byudjet jarayonlarini
yanada takomillashtirishga qaratilgan tavsiyalar ilgari surilgan. Maqola, shuningdek,
davlat byudjeti mablag‘laridan samarali foydalanishning muhim yo‘llarini tahlil qilish
orqali iqtisodiy va ijtimoiy barqarorlikni ta'minlashga qaratilgan chora-tadbirlarni
ko‘rib chiqadi.
Kalit so‘zlar:
davlat byudjeti, mablag‘lardan samarali foydalanish, moliyaviy
nazorat, byudjet jarayoni, iqtisodiy islohotlar, byudjet xarajatlari, shaffoflik, moliyaviy
resurslar, iqtisodiy rivojlanish, nazorat tizimi, maqsadli sarflanish, davlat moliyasi,
byudjet intizomi.
Kirish
Iqtisodiyotni modernizatsiyalash jarayonida mamlakatning moliya tizimining
samarali faoliyat ko‘rsatishi davlat byudjeti mablag‘laridan oqilona foydalanishni
ta’minlashga bog‘liqdir. Moliya tizimining samaradorligi davlat byudjeti mablag‘larini
maqsadli va samarali ravishda taqsimlash, sarflash va nazorat qilish orqali o‘z ifodasini
topadi. Bu esa, o‘z navbatida, iqtisodiy islohotlarning muvaffaqiyatli amalga
oshirilishini ta’minlashga imkon yaratadi. Davlat byudjeti mablag‘laridan samarali
foydalanish nafaqat moliyaviy nazorat tizimini takomillashtirish, balki davlatning
iqtisodiy barqarorligini, rivojlanish sur’atlarini va ijtimoiy sohalarni rivojlantirishga
ham yordam beradi.
SYNAPSES:
Insights Across the
Disciplines
Volume 2, Issue 2
5
Synapses:
Insights Across the Disciplines
Byudjet mablag‘larining to‘g‘ri sarflanishini ta’minlash, shaffof va samarali nazorat
tizimini tashkil etish bugungi kunda barcha mamlakatlar uchun dolzarb masala bo‘lib
qolmoqda. O‘zbekistonning iqtisodiy rivojlanish jarayonida byudjet mablag‘laridan
foydalanishning samaradorligini oshirish, shuningdek, moliyaviy nazoratni
kuchaytirish orqali byudjet intizomini mustahkamlash va davlat moliyasini yanada
samarali boshqarish zarur. Ushbu jarayon, ayniqsa, davlat tomonidan
moliyalashtiriladigan tarmoqlar va sohalarda iqtisodiy islohotlarni chuqurlashtirishda
katta ahamiyatga ega.
Shunday qilib, davlat byudjeti mablag‘laridan samarali foydalanishni ta’minlash
uchun, o‘zaro bog‘liq bo‘lgan moliyaviy nazorat va byudjet jarayonini yaxshilash
yo‘llari har tomonlama o‘rganilishi lozim. Bu jarayonda, davlat byudjetining har bir
bosqichida nazorat qilish tizimini mustahkamlash, xatoliklar va kamchiliklarni bartaraf
etish orqali mablag‘larni maqsadli va samarali ravishda sarflashni ta’minlash kerak.
Byudjet mablagʻlaridan foydalanish ustidan samarali davlat nazoratini amalga
oshirishda moliyaviy nazorat organlar tizimi faoliyatini ham takomillashtirib borish
muhim ahamiyatga egadir. Samarali nazoratni tashkil etishda byudjet munosabatlarida
ishtirok etuvchi tashkilotlar oʻrtasida oʻzaro ma’lumot almashish tizimini keng qoʻyish
ham muhim rol oʻynaydi. Bu borada byudjet tashkilotlarini moliyalashtiruvchi moliya
organlari bilan tijorat banklari, soliq va bojxona organlari, tovar xom-ashyo birjasi va
uning savdo maydonchalari oʻrtasida oʻzaro axborot almashish aloqalarini yanada
mukammalashtirish byudjet mablagʻlaridan oqilona va maqsadli foydalanishni
ta’minlaydi.
Adabiyotlar tahlili.
Davlat moliya tizimi va budjetning iqtisodiy mohiyati qadim
zamonlardan iqtisodiyotchilar tomonidan o’rganila boshlangan.
G’arb olimlari tomonidan. Klassik iqtisodiy nazariya asoschilari U.Petti, A.Smit
D.Rikardo tomonidan davlat budjeti daromadlari shakllanishida soliq tizimining o’rni
va vazifalari yoritilgan. Ular davlatni iqtisodiyotga minimal ishtiroki tarafdorlari
bo’lib, davlatning asosiy vazifalari mudofaa va ijtimoiy masalalar deb belgilaganlar.
Bozor munosabatlari esa, ularning fikricha, talab va taklif qonuniga asosan iqtisodiy
rivojlanish muvofiqlashadi. Yalpi talab darajasini pasayishida davlat aralashish
masalalari birinchi marta A. Marshallni ilmiy ishlarida tahlil qilingan. Iqtisodiyotga
davlat aralashuvi, jumladan budjet tomonidan uni barqarorlashtirish masalalari
J.M.Keynsni ilmiy izlanishlarida atroflicha yoritilgan [1].
Sharq olimlari Ibn Haldun, Al - Farobiy asarlarida davlat xarajatlari va uning
mohiyati ko’rsatilgan. Budjet daromadlariga professorlar T.S Malikov va N.X
SYNAPSES:
Insights Across the
Disciplines
Volume 2, Issue 2
6
Synapses:
Insights Across the Disciplines
Haydarovlar quydagicha o’z fikrlarini bildirganlar: “Pul mablag’lari fondlarini
shakllantirish jarayonida vujudga keluvchi iqtisodiy (moliyaviy) munosabatlarni ifoda
etadigan, hokimiyat organlaring turli darajalari ixtiyoriga kelib tushadigan, davlatning
funksiyalarini bajarish uchun zarur bo’lgan davlat markazlashtirilgan moliyaviy
resurslarining bir qismi budjet daromadlari deyiladi” [2].
Professorlar A.V.Vahobov va T.S.Malikovlarning fikricha, barcha iqtisodiy
sub’yektlarning (davlat, korxona va tashkilotlarning) moliyaviy faoliyati ustidan
qonunchilik va ijroiya hokimiyati organlarining turli darajalari, shuningdek maxsus
tashkil etilgan muassasalar tomonidan amalga oshiriladigan nazoratga moliyaviy
nazorat deyiladi. Bu nazorat, eng avvalo, pul fondlarini shakllantirish va ulardan
foydalanish jarayonida moliyaviy-iqtisodiy qonunshilikka rioya etilishi, moliyaviy-
xoʻjalik operatsiyalarining samaradorligini baholash va amalga oshirilgan
xarajatlarning maqsadga muvofiqligi ustidan nazoratni oʻz ishiga oladi. Boshqacha
soʻzlar bilan aytganda, moliyaviy nazorat u yoki bu moliyaviy harakat sodir
boʻlishining baholashni oʻz ichiga olish bilan cheklanmasdan, balki u oʻzining analitik
yoʻnalishiga ega [3].
A. A. Vasilev
– "Byudjet tizimini boshqarish va moliyaviy nazorat" fikricha byudjet
jarayonining asosiy bosqichlarini, xususan, byudjet mablag‘larining samarali
taqsimlanishi va nazoratini tahlil qiladi. U o‘z ishida byudjetning optimallashtirish va
iqtisodiy samaradorlikni oshirishda moliyaviy nazoratning muhim rolini ta'kidlaydi.
Vasilevning yondashuviga ko‘ra, davlat moliyasining samarali boshqarilishi va nazorat
mexanizmlarining kuchaytirilishi iqtisodiy tizimni mustahkamlashga olib keladi.
Uning fikricha, davlat byudjeti va moliyaviy nazorat tizimi o‘rtasidagi o‘zaro
bog‘liqlik nafaqat byudjet intizomini ta’minlash, balki iqtisodiy barqarorlikni
ta'minlash uchun ham muhimdir [4].
I. N. Shevchenko
– "Davlat byudjeti va moliyaviy nazorat" fikricha Shevchenko
davlat byudjetining shakllanishi, uning daromad va xarajatlarini nazorat qilish
mexanizmlarini chuqur o‘rganadi. U byudjet mablag‘laridan foydalanish jarayonidagi
asosiy xatoliklar va kamchiliklarni ko‘rsatib, samarali nazorat tizimini yaratish
zarurligini ta’kidlaydi. Shuningdek, Shevchenko byudjetning samarali boshqarilishi
uchun yangi iqtisodiy mexanizmlarni ishlab chiqish va xalqaro tajribalarni o‘rganish
lozimligini ta'kidlaydi [5].
B. R. Birov
– "Moliyaviy nazoratning samaradorligi" asarida Birov moliyaviy
nazoratning muhimligini, uning davlat iqtisodiyotidagi o‘rnini va nazorat organlarining
samarali ishlashini yoritadi. U, ayniqsa, O‘zbekiston sharoitida moliyaviy nazoratni
SYNAPSES:
Insights Across the
Disciplines
Volume 2, Issue 2
7
Synapses:
Insights Across the Disciplines
kuchaytirishning zarurligini ko‘rsatadi va yangi texnologiyalarni tatbiq etish,
moliyaviy nazoratni elektronlashtirish orqali byudjet jarayonini optimallashtirishni
taklif qiladi [6]. Birovning fikricha, iqtisodiy islohotlar samarali amalga oshirilishi
uchun byudjet intizomi va moliyaviy nazorat tizimi o‘rtasidagi o‘zaro aloqalar
mustahkamlanishi lozim.
T. M. Djumaliev
– "O‘zbekiston Respublikasining moliyaviy nazorat tizimi va
byudjet boshqaruvi" asarida Djumaliev O‘zbekistonning moliyaviy tizimida amalga
oshirilgan islohotlar va byudjet jarayonidagi yangi yo‘nalishlarni tahlil qiladi.
Tadqiqotda byudjet mablag‘laridan foydalanishning samarali bo‘lishi uchun zarur
bo‘lgan huquqiy va normativ asoslar keltirilgan [7]. Djumalievning fikriga ko‘ra,
davlat byudjeti mablag‘lari samarali va maqsadli sarflanishi uchun moliyaviy nazorat
tizimi yangilanishi zarur, chunki mavjud tizimda ba'zi kamchiliklar mavjud.
S. R. Yusupov
– "Moliyaviy nazorat va davlat byudjeti" asarida Yusupov moliyaviy
nazoratni o‘rganishning amaliy jihatlarini yoritib, davlat byudjeti mablag‘laridan
foydalanishni optimallashtirishga qaratilgan tavsiyalarni ishlab chiqqan. Yusupov, o‘z
navbatida, davlat byudjeti va moliyaviy nazorat tizimlarini yangi texnologiyalar va
innovatsiyalar yordamida boshqarish lozimligini ta'kidlaydi [8]. U, shuningdek,
byudjet mablag‘larining samarasiz sarflanishining oldini olish uchun monitoring
tizimlarini kuchaytirish zarurligini aytadi.
K. A. Rahmatov
ning yondashuvida, byudjet mablag‘laridan samarali foydalanish
uchun nafaqat ichki nazoratni kuchaytirish, balki xalqaro moliyaviy va nazorat
tizimlaridan o‘rganish va ulardan samarali foydalanish zarurati ko‘rsatilgan [9].
Tadqiqot metodologiyasi.
Tadqiqоt jarayоnida statistik, analitik, qiyоsiy, kuzatuv,
iqtisodiy tahlil va boshqa usullarni o‘z ichiga oladi.
Tahlil va Natijalar
Davlat byudjeti mablag‘laridan samarali foydalanish, ularni maqsadli va oqilona
taqsimlash — mamlakat iqtisodiyoti uchun asosiy omillardan biridir. Budjet
shakllanishi va uni amalga oshirishning muvaffaqiyati nafaqat iqtisodiy barqarorlikni,
balki ijtimoiy rivojlanishni ham ta’minlaydi. Budjetning har bir bo‘limi o‘zaro bog‘liq
bo‘lib, daromadlar va xarajatlarning to‘g‘ri muvozanatiga erishish byudjet tizimining
samarali ishlashini ta’minlaydi. Bu esa davlat mablag‘laridan samarali foydalanishni
taqozo etadi.
Davlat byudjeti mablag‘laridan foydalanishning samaradorligini oshirish uchun
birinchi navbatda, uning daromadlar qismini optimallashtirish zarur. O‘zbekiston
SYNAPSES:
Insights Across the
Disciplines
Volume 2, Issue 2
8
Synapses:
Insights Across the Disciplines
Respublikasi davlat budjeti daromadlarining o‘sishi 2023-yilda prognoz qilinayotgan
310,677,9 mlrd so‘mga yetishishiga qaramay, bu mablag‘lar bilan birga, xarajatlarni
ham muvozanatlash muhim masala bo‘lib qolmoqda. 2023-2025 yillar davomida
byudjet xarajatlari prognoziga ko‘ra, davlat ijtimoiy sektorga ajratiladigan
mablag‘larning doimiy ravishda ortishi kutilmoqda. Bu esa, o‘z navbatida, moliyaviy
resurslarni samarali boshqarish, ularning har bir soha bo‘yicha taqsimlanishini
optimallashtirish zaruratini yuzaga keltiradi.
Budjet mablag‘larini samarali foydalanishning muhim yo‘llaridan biri — moliyaviy
nazoratni kuchaytirishdir. Davlat byudjeti va xarajatlarning o‘zaro moslashuvi va
monitoring qilish tizimi samarali tashkil etilishi kerak. Mamlakatimizda amalga
oshirilayotgan iqtisodiy islohotlar, jumladan, byudjet mablag‘laridan samarali
foydalanish va budjet intizomini ta’minlash maqsadida yangi yondashuvlar joriy
etilmoqda. Ushbu yondashuvlarning asosiy qismini nazorat va monitoring tizimini
elektronlashtirish, shuningdek, byudjet mablag‘laridan foydalanishning maqsadli va
oqilona amalga oshirilishini nazorat qilish tashkil etadi.
Tahlil qilingan natijalarga ko‘ra, davlat byudjeti mablag‘laridan samarali
foydalanish bo‘yicha bir nechta takliflar o‘rtaga tashlanadi. Birinchidan, byudjetdan
ajratiladigan mablag‘larni ijtimoiy, iqtisodiy va infratuzilma sohalariga taqsimlashda
optimallikni saqlash zarur. Bu o‘z navbatida davlatning barcha sohalaridagi barqaror
o‘sishni ta’minlashga imkon beradi. Ikkinchidan, moliyaviy nazorat tizimi sohasidagi
islohotlar amalga oshirilishi lozim. Bu tizimning samaradorligini oshirish uchun,
nazorat organlari va byudjet mablag‘laridan foydalanish masalalariga mas’ul
tashkilotlar o‘rtasida axborot almashish tizimini yanada rivojlantirish zarur.
Shuningdek, byudjet ijrosini belgilangan parametrlar doirasida amalga oshirish,
xarajatlarni takomillashtirish hamda samarali nazoratni o‘rnatish davlat iqtisodiyoti
uchun muhim ahamiyatga ega. Bunda eng muhim omil — davlat va jamiyat
manfaatlari
nuqtai
nazaridan
byudjet
mablag‘laridan
foydalanishni
optimallashtirishdir. Tadqiqotlar ko‘rsatadiki, samarali nazorat va monitoring tizimlari
o‘z navbatida davlat byudjeti mablag‘laridan ko‘proq foydalanish imkoniyatlarini
yaratadi, shu bilan birga, byudjet xarajatlarining maqsadli va samarali ishlatilishini
ta'minlaydi.
Natijalar shuni ko‘rsatadiki, davlat byudjeti mablag‘laridan foydalanishni
takomillashtirishning samarali yo‘llari quyidagilardan iborat:
SYNAPSES:
Insights Across the
Disciplines
Volume 2, Issue 2
9
Synapses:
Insights Across the Disciplines
➢
Byudjet mablag‘larining har bir soha bo‘yicha maqsadli va samarali
taqsimlanishini ta'minlash.
➢
Moliyaviy nazorat va monitoring tizimini kuchaytirish, uning samaradorligini
oshirish uchun yangi texnologiyalar va metodologiyalarni joriy etish.
➢
Davlat byudjeti va moliyaviy tizimni yangi qonun va me'yoriy hujjatlar bilan
mustahkamlash, byudjet intizomini ta’minlash.
➢
Budjet jarayonining shaffofligini ta’minlash, xususan, ijtimoiy xarajatlar va
infratuzilma loyihalariga ajratilgan mablag‘lar samaradorligini yaxshilash.
Bu tavsiyalar davlat budjeti mablag‘laridan samarali foydalanishga erishish va
davlatning iqtisodiy va ijtimoiy barqarorligini ta’minlashga xizmat qiladi.
1-jadval
2024-yil uchun O‘zbekiston Respublikasi Konsolidatsiyalashgan budjetining
jamlanma parametrlari hamda 2025-2026-yillarga budjet mo‘ljallari
1
.
T/r Ko‘rsatkichlar
2024-yil uchun
prognoz
Maqsadli mo‘ljallar
2025-yil 2026-yil
1.
Yalpi ichki mahsulot, mlrd so’m
1 301 759
1 540 547 1 725 969
2.
Yalpi ichki mahsulotning o’sish
sur’ati, foizda
5,6-5,8
6,2
6,4
3.
Iste’mol narxlari indeksi, o’tgan
yilning dekabr oyiga nisbatan, foizda
8-10
7,5-8,5
5-7
4.
Sanoat mahsulotlarining o’sish sur’ati,
foizda
6,0
7,6
7,5
5.
Qishloq, o’rmon va baliqchilik
xo’jaliklarida ishlab chiqarishning
o’sish sur’ati, foizda
4,0
4,1
4,1
6.
Xizmatlar ko’rsatishning o’sish
sur’ati, foizda
6,1
6,4
6,7
2024-yilda yalpi ichki mahsulotning o‘sishi 5,6−5,8 foiz, 2025−2026-yillarda esa
mos ravishda 6,2 va 6,4 foiz bo‘lishi, o‘sish sur’atlari sanoatda 6 foiz, xizmat
ko‘rsatish sohasida 6,1 foiz, qishloq xo‘jaligida 4 foiz bo‘lishi prognoz qilingan. Bu
ko‘rsatkichlarga “Har bir sohada boshlangan tarkibiy islohotlarni sifatli davom
ettirish” orqali erishilishi kutilmoqda.
Inflyatsiya
2024-yilda 8−10 foiz, 2025-yilda
7,5−8,5 foiz, 2026-yilda 5,7 foiz bo‘lishi kutilmoqda.
2-jadval
1
SYNAPSES:
Insights Across the
Disciplines
Volume 2, Issue 2
10
Synapses:
Insights Across the Disciplines
2024-yil uchun O‘zbekiston Respublikasini rivojlantirishning asosiy
makroiqtisodiy ko‘rsatkichlari prognozi va 2025-2026-yillarga maqsadli mo‘ljallar
2
T/r Ko‘rsatkichlar
2024-yil uchun
prognoz
Budjet mo’ljallari:
2025-yil
2026-yil
I.
Konsolidatsiyalashgan budjet
daromadlari
375 047,1
452 563,1 515 980,9
1.
Davlat budjeti daromadlari*
270 322,8
330 600,1 378 600,7
2.
Davlat maqsadli jamg’armalari
daromadlari*
55 350,2
63 921,4
73 222,6
3.
O’zbekiston Respublikasi Tiklanish
va taraqqiyot jamg’armasiga
tushumlar
18 871,7
22 750,0
25 336,8
4.
Budjet tashkilotlarining budjetdan
tashqari
jamg’armalariga tushumlar
30 502,3
35 291,7
38 820,8
II. Konsolidatsiyalashgan budjet
xarajatlari
427 549,1
498 290,8 567 578,0
1.
Davlat budjeti xarajatlari *
279 626,0
323 770,4 376 798,8
2.
Davlat maqsadli jamg’armalari
xarajatlari
86 822,0
99 115,8
113 006,5
3.
O’zbekiston Respublikasi Tiklanish
va taraqqiyot jamg’armasi
mablag’larining sarflanishi
18 848,7
22 750,0
25 336,8
4.
Budjet tashkilotlarining budjetdan
tashqari jamg’armalari
mablag’larining sarflanishi
30 502,3
35 291,7
38 820,8
5.
Tashqi qarz hisobidan davlat
dasturlariga
xarajatlar
11 750,0
17 362,9
13 615,0
III. Davlat maqsadli jamg‘armalariga
transfertlar
33 142,4
38 758,2
42 611,7
IV. Davlat budjetiga transfertlar
24 270,0
13 000,0
18 000,0
2
SYNAPSES:
Insights Across the
Disciplines
Volume 2, Issue 2
11
Synapses:
Insights Across the Disciplines
V.
Konsolidatsiyalashgan budjet
saldosi
(profitsit +, defitsit -)
-52 502,0
-45 727,6
-51, 597,0
VI. Davlat budjeti va davlat maqsadli
jamg’armalari saldosi
(profitsit +, defitsit -)
-40 775,0
-28 364,7
-37 982,0
VII.
Davlat qarzlarini so‘ndirish
32 271,0
35 776,8
26 250,2
Ushbu maqsad va yo‘nalishlardan kelib chiqib, budjetlararo transfertlarni hisobga
olmaganda, 2024-yil uchun konsolidatsiyalashgan budjet daromadlari 375,04 trln
so‘m, xarajatlari 427,55 trln so‘m bo‘lishi kutilmoqda. budjetning o‘zining
daromadlari esa 270,3 trln so‘mni, xarajatlari 279,6 trln so‘mni tashkil etadi.
Xulosa
O‘zbekiston Respublikasida davlat byudjeti mablag‘laridan samarali foydalanishni
takomillashtirish, moliyaviy nazoratni kuchaytirish va byudjet jarayonlarini yanada
optimallashtirish bugungi kunda muhim masalalardan biridir. Yuqoridagi tahlil va
tavsiyalar asosida, davlat byudjeti mablag‘laridan samarali foydalanishni ta'minlash
uchun quyidagi asosiy yo‘nalishlar tavsiya etiladi:
➢
Davlat siyosatiga mos ravishda moliyaviy nazorat tizimini doimiy ravishda
takomillashtirib borish zarur. Bu, o‘z navbatida, byudjet mablag‘larining maqsadli va
samarali taqsimlanishiga yordam beradi.
➢
Moliyaviy nazoratning asosiy vazifalaridan biri qo‘yilgan maqsadlarga
erishishni ta'minlashdir. Bu jarayonda moliyaviy nazorat organlari har bir xarajatni
yaxshilab tekshirib, byudjet mablag‘larining samarali ishlatilishiga katta hissa
qo‘shishi lozim.
➢
Moliyaviy nazorat organlarining byudjet xarajatlarini optimallashtirishga
qaratilgan yuqori samarali faoliyatini rag‘batlantirish mexanizmini takomillashtirish
muhimdir. Bu, o‘z navbatida, byudjet mablag‘larining samarali sarflanishini
ta'minlashga xizmat qiladi.
➢
Moliyaviy nazorat sohasida ilmiy-tadqiqot faoliyatini amalga oshirish orqali, bu
sohadagi mavjud muammolarni hal qilishga qaratilgan innovatsion yechimlar ishlab
chiqilishi lozim.
➢
Moliyaviy nazorat tizimi organlari faoliyatini muvofiqlashtirishning me’yoriy-
huquqiy asoslarini yanada mustahkamlash va takomillashtirish, bu tizimning
samaradorligini oshirishga imkon yaratadi.
SYNAPSES:
Insights Across the
Disciplines
Volume 2, Issue 2
12
Synapses:
Insights Across the Disciplines
➢
Nazorat organlari tizimi va turli tashkilotlar (tijorat banklari, soliq, bojxona
organlari, tovar xom-ashyo birjalari) o‘rtasidagi axborot almashish tizimini yanada
muvofiqlashtirish va samarali ishlashini ta’minlash zarur.
➢
Xorijiy davlatlarda byudjet mablag‘laridan foydalanish yuzasidan nazorat
tadbirlarini amalga oshirish mexanizmini va nazorat-taftish organlari faoliyatini
kuzatish va tajribalarini o‘rganish, so‘ngra ularning ijobiy yutuqlari va natijalarini
milliy moliyaviy nazorat tizimiga tadbiq etish lozim.
➢
Yuqoridagi tavsiyalar asosida, davlat byudjeti mablag‘laridan samarali
foydalanishni takomillashtirishga erishish mumkin. Bu esa o‘z navbatida iqtisodiyotni
barqaror rivojlantirish, ijtimoiy xarajatlar va infratuzilma loyihalarini muvaffaqiyatli
amalga oshirish uchun zarurdir. Byudjet tizimining samarali ishlashi, shuningdek,
davlat va jamiyat manfaatlarini himoya qilishni ta'minlashga xizmat qiladi.
Foydalanilgan adabiyotlar:
1.
Keynes, J. M. (1936).
The General Theory of Employment, Interest, and Money.
Harcourt Brace.
2.
Malikov, T. S., & Haydarov, N. X. (2021).
Davlat byudjeti va moliyaviy
resurslarni boshqarish.
Toshkent: O‘zbekiston Yangi Asr.
3.
Vahobov A.V., Malikov T.S. Moliya: umumnazariy masalalar. Oʻquv
qoʻllanma.T.:“Iqtisod-moliya” 2008 y. 316 b.
4.
Vasilev, A. A. (2019).
Byudjet tizimini boshqarish va moliyaviy nazorat.
Moskva: Ekonomika.
5.
Shevchenko, I. N. (2018).
Davlat byudjeti va moliyaviy nazorat
. Kiev:
Ekonomika.
6.
Birov, B. R. (2017).
Moliyaviy nazoratning samaradorligi
. Moskva: Moliya.
7.
Djumaliev, T. M. (2018).
O‘zbekiston Respublikasining moliyaviy nazorat tizimi
va byudjet boshqaruvi
. Toshkent: Iqtisodiyot.
8.
Yusupov, S. R. (2019).
Moliyaviy nazorat va davlat byudjeti
. Samarqand: Sharq.
9.
Rahmatov, K. A. (2020).
Xalqaro tajribalar va davlat moliyasini nazorat qilish.
Toshkent: Iqtisodiyot va moliya.
