SYNAPSES:
Insights Across the
Disciplines
Volume 2, Issue 2
173
Synapses:
Insights Across the Disciplines
O’ZBEKISTONDAGI TA’LIM YO’NALISHI
Yuldashbayeva Sarvinoz Qahramon qizi
Fan va texnologiyalar universiteti Maxsus pedagogika yo’nalish talabasi
Annotatsiya:
Maqolada O’zbekistondagi ta’lim tizimini tahlil qilingan, shuningdek,
mamlakatimizda demokratik islohotlarni amalga oshirish, iqtisodiyotni barqaror
rivojlantirish hamda jahon hamjamiyatiga integrasiyalashuvda siyosatning asosiy
elementlaridan biri uzluksiz ta’lim tizimi ekani ta’kidlangan.
Kalit so’zlar:
T
a’lim tizimi, davlat, yoshlar, islohot, qonun, ta’lim sifati.
Bugun O’zbekiston barcha sohalarda tarixan qisqa muddat ichida ulkan
yutuqlarni qo’lga kiritdi. Mamlakatimiz o’zining mustahkam taraqqiyot yo’lidan dadil
odimlab bormoqda. Xususan, O’zbekiston Respublikasi Prezidenti Qurolli Kuchlar
Oliy Bosh Qo’mondoni Islom Karimov rahnamoligida yosh avlodni tarbiyalashga,
ularning dunyoqarashini milliy va umuminsoniy qadriyatlar asosida shakllantirishga
davlat siyosati darajasida alohida e’tibor qaratilmoqda. Buni Birlashgan Millatlar
Tashkilotining Bosh kotibi Pan Gu Munning quyidagi so’zlari bilan tasdiqlash
mumkin: –O’zbekiston ming yillik rivojlanish maqsadlariga erishish, qonun
ustuvorligini ta’minlash, inson huquqlari, onalik va bolalikni himoya qilish, ta’lim
tizimini takomillashtirishda ulkan yutuqlarni qo’lga kiritdi. Ushbu muvaffaqiyatlar
barqaror va inson manfaatlariga yo’naltirilgan ijtimoiy-iqtisodiy islohotlar samarasidir.
Ta’lim har qanday jamiyatning taraqqiyotini belgilovchi eng muhim omillardan biridir.
O‘zbekiston mustaqillikka erishgandan so‘ng ta’lim sohasida keng ko‘lamli
islohotlarni amalga oshirdi. Davlat ta’lim tizimini modernizatsiya qilish, xalqaro
tajribalarni joriy etish va zamonaviy texnologiyalarni qo‘llash orqali sifatni oshirishga
intilmoqda. Ushbu maqolada O‘zbekistondagi ta’lim yo‘nalishining hozirgi holati,
duch kelayotgan muammolar hamda kelajakdagi istiqbollar haqida so‘z yuritiladi.
O‘zbekistonda ta’lim tizimi quyidagi bosqichlardan iborat:
1. Maktabgacha ta’lim – 3 yoshdan 7 yoshgacha bo‘lgan bolalar uchun
mo‘ljallangan. So‘nggi yillarda maktabgacha ta’lim muassasalari soni sezilarli
darajada oshdi. Hukumat ushbu yo‘nalishda davlat-xususiy sheriklik asosida ko‘plab
yangi bog‘chalarni tashkil etmoqda.
2. Umumiy o‘rta ta’lim – 9 yillik majburiy ta’limni o‘z ichiga oladi. Shuningdek,
10-11-sinflar ixtiyoriy ravishda davom ettirilishi mumkin. O‘quvchilar zamonaviy
SYNAPSES:
Insights Across the
Disciplines
Volume 2, Issue 2
174
Synapses:
Insights Across the Disciplines
fanlarni o‘rganish bilan birga, kasbiy ko‘nikmalarga ham ega bo‘lishlari uchun o‘quv
dasturlari takomillashtirilmoqda.
3. O‘rta maxsus, kasb-hunar ta’limi – Texnikum va kasb-hunar maktablarida
ta’lim beriladi. Hukumat bu tizimni rivojlantirishga katta e’tibor qaratib, yoshlarni
zamonaviy kasblarga yo‘naltirmoqda.
4. Oliy ta’lim – O‘zbekistonda 100 dan ortiq oliy o‘quv yurtlari faoliyat
yuritmoqda. So‘nggi yillarda xalqaro universitetlar filiallari ochilib, xorijiy ta’lim
standartlari joriy etilmoqda. Bundan tashqari, oliy ta’limda kredit-modul tizimi joriy
qilinib, talabalarga ko‘proq erkinlik berilmoqda. Ta’lim sohasidagi muammola
O‘zbekistonda ta’lim tizimi rivojlanayotgan bo‘lsa-da, hali ham muammolar mavjud
hisoblanadi. Shu bois ta’lim sifatining yetarli emasligi – Ayrim hududlardagi
maktablarda malakali o‘qituvchilarning yetishmovchiligi kuzatilmoqda. Shuningdek,
darsliklar va o‘quv dasturlari zamonaviy talabga mos kelmasligi mumkin. Material-
texnik bazaning eskirishi – Qishloq joylarida maktablarning infratuzilmasi yetarli
darajada rivojlanmagan. Kompyuter texnologiyalari va internetdan foydalanish
imkoniyatlari ham cheklangan.
Oliy ta’limga kirishdagi qiyinchiliklar – Talabalar sonining oshishi natijasida
oliy o‘quv yurtlariga kirish jarayonida katta raqobat mavjud. Shuningdek, ayrim
sohalarda ta’lim sifatining pastligi kadrlar yetishmovchiligiga sabab bo‘lishi mumkin.
Amaliy ta’lim va nazariya o‘rtasidagi tafovut – Talabalarning nazariy bilim olishiga
katta e’tibor qaratilsa-da, amaliy tajriba yetishmovchiligi ish bozorida
raqobatbardoshlikni pasaytiradi.
Ta’lim sohasidagi islohotlar va kelajakdagi imkoniyatlar O‘zbekiston ta’lim tizimini
rivojlantirish uchun quyidagi yo‘nalishlarda faoliyat olib bormoqda:
1. Ta’limni raqamlashtirish – Elektron darsliklar, onlayn kurslar va masofaviy ta’lim
tizimi rivojlantirilmoqda.
2.O‘qituvchilar malakasini oshirish – Pedagoglarning zamonaviy metodikalarga
asoslangan holda ta’lim berishi uchun malaka oshirish kurslari yo‘lga qo‘yilmoqda.
3.Xalqaro hamkorlikni kengaytirish – Xorijiy universitetlar bilan hamkorlik o‘rnatilib,
qo‘shma dasturlar ishlab chiqilmoqda.
4.Amaliy ta’limga e’tibor berish – Kasbiy ta’lim muassasalari va ishlab chiqarish
korxonalari o‘rtasida hamkorlik yo‘lga qo‘yilmoqda, bu esa bitiruvchilarning ish bilan
ta’minlanishiga yordam beradi.
SYNAPSES:
Insights Across the
Disciplines
Volume 2, Issue 2
175
Synapses:
Insights Across the Disciplines
Xulosa qilib aytganda, O‘zbekiston ta’lim tizimi o‘zgarish va rivojlanish jarayonida
bo‘lib, davlat tomonidan sohani modernizatsiya qilishga katta e’tibor qaratilmoqda.
Shunga qaramay, hal qilinishi kerak bo‘lgan muammolar ham mavjud. Kelajakda
ta’lim tizimining yanada takomillashuvi uchun innovatsion yondashuvlar,
raqamlashtirish va xalqaro tajribalar joriy etilishi muhim ahamiyat kasb etadi.
FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR:
1. Каримов И.А. Илом Каримовнинг Ўзбекистон Республикаси Президенти
лавозимига киришиш тантанали маросимига бағишланган Олий Мажлис
палаталарининг қўшма мажлисидаги нутқи // Халқ сўзи, 2015 йил 11 апрель.
№72 (6255).
2. Халикулова Ҳ. Ўзбекистонда инклюзивтаълимини ривожлантириш борасида
халқаро ҳамкорлик (1996-2014) йиллар мисолида) // Ижтимоий фикр. Инсон
ҳуқуқлари. 2015 №2(70). Б.39.
3. ЎзбекистонРеспубликасиКонституцияси. Т.: Ўзбекистон, 2014 Б.15.
