SYNAPSES:
Insights Across the
Disciplines
Volume 2, Issue 2
191
Synapses:
Insights Across the Disciplines
TARAXACUM OFFICINALE O’SIMLIGI ILDIZINING SIFAT NATIJALARI
TAHLILI
Axmedova Z.Q., F.Qodirov., B.Davronov
Central Asian Medical University
Kalit so’zlar:
Qora andiz– Inula helenium L., efir moyi, inulin, uglevodlar,
saponinlar, alkaloidlar, smola, bo’yoq.
Ключевые слова:
Девясил высокий - Inula helenium L., эфирное масло,
инулин, углеводы, сапонины, алкалоиды, смола, краситель.
Key words: Inula helenium L., Inula grandis, essential oil, inulin, carbohydrates,
saponins, alkaloids, resin, dye.
Kirish. Taraxacum officinale
o’simligi ildizi tarkibidagi fitokomponentlarni
sifat tahlili amalga oshirlidi. Ushbu tahlil jarayonida alkaloidlar, taninlar, saponinlar,
flavonoidlar va terpenoidlar, glikozidlar, fenollar turli xil erituvchilarda turli xil
natijalarni ko'rsatdi.O'simliklarning shifobaxsh qiymati inson organizmiga aniq
fiziologik ta'sir ko'rsatadigan ba'zi kimyoviy moddalardadir. Turli xil fitokimyoviy
moddalar surunkali kasalliklardan himoya qilishda yordam beradigan keng ko'lamli
faoliyatga ega ekanligi aniqlangan. Masalan, alkaloidlar surunkali kasalliklardan
himoya qiladi. Saponinlar giperxolesterolemiya va antibiotik xususiyatlaridan himoya
qiladi. Steroidlar va triterpenoidlar analgezik xususiyatlarni ko'rsatadi. Steroid va
saponinlar markaziy asab tizimining faoliyati uchun javobgardir.
1
Taraxacum officinale
o’simligi ildizining geksan, dixlormetan, etilatsetat va
suvdagi ekstarktlari alkaloidlar, flavonoidlar, taninlar, fenol birikmalari, glikozidlar,
terpenoidlar, kumarinlar va saponinlar mavjudligiga oid sifat reaktsiyalari amalga
oshirildi(2.2.-jadval). Alkaloidlar uchun sifat reaktsiyalar
Mayer, Dragendorff, Hager
va Vagner
tajribalari amalga oshirildi.
Mayer, Dragendorff
va
Vagner
tahlillalari
biror-bir erituvchidagi ekstarktda ijobiy natija bermadi. Faqat dixlormetan, etilatsetat
va suvdagi ekstarktlari
Hager
tahlil ijobiy reaktsiya berdi. Bu natijalar o’simlik ildizi
tarkibida alkaloidlar mavjud emasligini ko’rsatadi.
1
1
Chung HJ, Noh Y, Kim MS, Jang A, Lee CE, Myung SC. Steroidogenic effects of
Taraxacum officinale
extract on the levels of steroidogenic enzymes in mouse Leydig cells.
Anim
Cells Syst
(Seoul).2018;22:407-414.
SYNAPSES:
Insights Across the
Disciplines
Volume 2, Issue 2
192
Synapses:
Insights Across the Disciplines
Taraxacum officinale
o’simligi ildizining geksan, dixlormetan, etilatsetat va
suvdagi ekstarktlari flavonoidlar mavjudligini aniqlash uchun sifat reaktsiyalari
amalga oshrildi. Faqat etilatsetat va suvdagi ekstraktlarda flavonoidlar mavjudligi
aniqlandi.
Taraxacum officinale
o’simligi ildizining geksan, dixlormetan, etilatsetat va
suvdagi ekstarktlari taninlar mavjudligini aniqlash uchun sifat reaktsiyalari amalga
oshrildi. Geksan ekstraktidan boshqa ekstarktlarda taninlar mavjudligi aniqlandi.
Taraxacum officinale
o’simligi ildizining geksan, dixlormetan, etilatsetat va suvdagi
ekstarktlari fenol birikmalari mavjudligini aniqlash uchun sifat reaktsiyalari amalga
oshrildi. Barcha ekstraktlarda fenol birikmalari mavjudligi aniqlanmadi.
Taraxacum
officinale
o’simligi ildizining geksan, dixlormetan, etilatsetat va suvdagi ekstarktlari
glikozidlar mavjudligini aniqlash uchun sifat reaktsiyalari amalga oshrildi. Barcha
ekstraktlarda glikozidlar mavjudligi aniqlandi.
Taraxacum officinale
o’simligi
ildizining geksan, dixlormetan, etilatsetat va suvdagi ekstarktlari terpenoidlar
mavjudligini aniqlash uchun sifat reaktsiyalari amalga oshrildi.
2
Dixlormetan,
etilatsetat va suv ekstraktlarida terpenoidlar mavjudligi aniqlandi.
Taraxacum
officinale
o’simligi ildizining geksan, dixlormetan, etilatsetat va suvdagi ekstarktlari
saponinlar mavjudligini aniqlash uchun sifat reaktsiyalari amalga oshrildi.
1-jadval.
Taraxacum officinale o’simligi ildizlari uchun sifat reaktsiyalar
Sifat reaksiya
Erituvchi
C
6
H
14
CH
2
Cl
2
C
2
H
5
OCO C
2
H
5
H
2
O
1
Alkaloidlar
Mayer
Dragendorff
Hager
Vagner
-
-
-
-
-
-
+
-
-
-
+
-
-
-
+
-
2
Flavonoidlar
-
-
+
+
3
Tanninlar
-
+
+
+
4
Fenol birikmalari
-
-
-
+
5
Glikozidlar
+
+
+
+
6
Terpenoidlar
-
+
+
+
7
Sapononlar
+
+
+
+
8
Kumarinlar
-
-
-
+
https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Taraxacum_officinale&oldid=1062267612
SYNAPSES:
Insights Across the
Disciplines
Volume 2, Issue 2
193
Synapses:
Insights Across the Disciplines
Alkaloidlarni
Harborne
usulida miqdoriy aniqlash
Taraxacum officinale
o’simligi ildizining ekstarktini olish natijasida amalga oshirildi.
3
Tajribada o’simlik
miqdori 10 gramm olingan. Ekstraktsiya natijasida 0.226 gramm yig’indi olindi.
Tajriba natijasida alkaloidlar miqdorini aniqlashda quyidagicha amalga oshirilgan:
2.26% =
0.226
10
∙ 100
Flavonoidlarni
Ejikeme
hamda
Bohm
va
Kocipai
usulida
miqdoriy
aniqlash
Taraxacum officinale
o’simligi ildizining ekstarktini olish natijasida amalga
oshirildi.Tajribada o’simlik miqdori 10 grammdan olingan. Ekstraktsiya natijasida
0.0126 gramm yig’indi olindi. Tajriba natijasida flavonoidlar miqdorini aniqlashda
quyidagicha amalga oshirilgan:
0.126% =
0.0126
10
∙ 100
Xulosalar.
1. Farg‘ona viloyatida o’suvchi
Taraxacum officinale
L.o’simligining sifat
analizi bajarildi.
ildizida flavonoidlar, taninlar, fenol birikmalari, glikozidlar,
terpenoidlar va saponinlar; gulida flavonoidlar, taninlar, fenol birikmalari,
glikozidlar, terpenoidlar va saponinlar mavjudligi aniqlandi.
2.
Taraxacum officinale
L. o’simligining miqdoriy analizi amalga oshrildi.
Taraxacum
officinale
o’simligi poyasi, ildizi va guli tarkibida alkaloidlar, flavonoidlar va
saponinlarning miqdori aniqlandi.
Foydalanilgan adabiyotlar ro’yxati.
1. Chung HJ, Noh Y, Kim MS, Jang A, Lee CE, Myung SC. Steroidogenic
effects of
Taraxacum officinale
extract on the levels of steroidogenic enzymes in
mouse Leydig cells.
Anim Cells Syst
(Seoul).2018;22:407-414.
https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Taraxacum_officinale&oldid=106
3. Choi J, Yoon KD, Kim J. Chemical constituents from
Taraxacum officinale
and
their
-glucosidase inhibitory activities.
Bioorg Med Chem Lett
.2018;28:476-481
3
Choi J, Yoon KD, Kim J. Chemical constituents from
Taraxacum officinale
and their
-glucosidase
inhibitory activities.
Bioorg Med Chem Lett
.2018;28:476-481
