Жамият
ва
инновациялар
–
Общество
и
инновации
–
Society and innovations
Journal home page:
https://inscience.uz/index.php/socinov/index
Methods of increasing the professional competence of students
by organizing online training courses
Yorkin HAMRAKULOV
1
Jizzakh Polytechnic Institute
ARTICLE INFO
ABSTRACT
Article history:
Received October 2021
Received in revised form
15 October 2021
Accepted 20 November 2021
Available online
15 December 2021
This article provides information about professional
competence through the organization of online courses in the
higher education system. The possibilities of organizing mass
open courses aimed at improving professional skills are
analyzed. The influence of the material and technical base of the
higher educational institution is considered. As well as the level
of knowledge, potential and the ability of the student to
assimilate the material. Improving quality indicators, skills
formed to the level of a specialist in his profession.
2181-
1415/© 202
1 in Science LLC.
https://doi.org/10.47689/2181-1415-vol2-iss11/S-pp
This is an open access article under the Attribution 4.0 International
(CC BY 4.0) license (https://creativecommons.org/licenses/by/4.0/deed.ru)
Keywords:
online course,
material and technical base,
quality of education,
training,
education,
professional competence,
information resources,
chat,
forum,
questionnaire,
module.
Onlayn
o‘
quv kurslarini tashkil etish orqali talabalarning kasbiy
kompetensiyasini oshirish metodikasi
ANNOTATSIYA
Kalit so‘zlar
:
onlayn kurs,
moddiy-texnik baza,
ta
’
lim sifati,
ta
’
lim,
tarbiya,
kasbiy kompetensiya,
axborot resurslari,
chat,
forum,
s
o‘
rovnoma,
modul.
Ushbu maqolada oliy ta
’
lim tizimida onlayn
o‘
quv kurslarini
tashkil etish va bu orqali kasbiy kompetentlikni ta
’
minlash, oliy
ta
’
lim muassasasining moddiy-texnik bazasi bilim saviyalari,
salohiyati va talabaning
o‘
zlashtirishi, sifat k
o‘
rsatkichlari,
mutaxassis darajasida hosil qilgan k
o‘
nikmalari, egallagan kasbi
va iste
’
molchilar tomonidan mutaxassisga b
o‘
lgan ehtiyojning
shakllanishi onlayn
o‘
quv kurslarini tashkil etish orqali kasbiy
kompetentlikni oshirishga qaratilgan ommaviy ochiq kurslar
haqida ma
’
lumotlar keltirib
o‘
tilgan.
1
An assistant of the Department of
“
Vehicle Engineering
”
Jizzakh Polytechnic Institute. Jizzakh, Uzbekistan.
Жамият
ва
инновациялар
–
Общество
и
инновации
–
Society and innovations
Special Issue
–
11 (2021) / ISSN 2181-1415
32
Методы повышения профессиональной компетентности
студентов путем организации
онлайн
-
курсов обучения
АННОТАЦИЯ
Ключевые слова:
онлайн
-
курс,
материально
-
техническая
база,
качество обучения,
тренинг,
обучение,
профессиональная
компетентность,
информационные
ресурсы,
чат,
форум,
анкета,
модуль.
В
данной
статье
представлена
информация
о
профессиональной компетентности за счет организации
онлайн
-
курсов
в
системе
высшего
образования.
Проанализированы возможности организации массовых
открытых
курсов,
направленных
на
повышение
профессиональных
навыков.
Рассмотрено
влияние
материально
-
технической
базы
высшего
учебного
заведения. А также уровень знаний, потенциал и
способность усвоения материала студентом.
Повышение
показателей качества, навыков, сформированных до уровня
специалиста своей профессии.
Ayni paytda ta
’
limning eng muhim ustuvor vazifalaridan biri bu ta
’
lim oluvchi
ongida milliy va umuminsoniy qadriyatlarni qaror toptirish, talabaning kelgusida
jamiyatda
o‘
z
o‘
rnini munosib topishi uchun amaliy, hayotiy k
o‘
nikmalarni shakllantirish
bilan ijtimoiy-iqtisodiy munosabatlarga faol kirishib ketishida muhim hisoblanadi. Ushbu
vazifalar ta
’
lim sifati darajasini yanada k
o‘
tarishni, malakali, raqobatbardosh mutaxas-
sislar tayyorlashni hamda bu jarayonlarda axborot kommunikatsion texnologiyalari
(AKT)dan foydalanish darajasini oshirishni hamda buning natijasida ta
’
lim va tarbiya
tizimida tub sifat
o‘
zgarishlar sodir etishni talab qiladi.
Oliy ta
’
lim tizimida ta
’
lim sifatining onlayn
o‘
quv kurslarini tashkil etish va bu orqali
kasbiy kompetentlikni ta
’
minlash, birinchi navbatda, oliy ta
’
lim muassasasining moddiy-
texnik bazasi, moliyaviy ahvoli, mavjud x
o‘
jalik shartnomalari, mabla
g‘
li ilmiy loyihalar,
mavjud AKT ta
’
minoti, axborot resurslari, elektron ta
’
lim vositalariga bo
g‘
liq [7].
Bu jarayonda pedagoglarning kasbiy malakalari, bilim saviyalari, salohiyati va
talabaning
o‘
zlashtirishi, sifat k
o‘
rsatkichlari, mutaxassis darajasida hosil qilgan
k
o‘
nikmalari, egallagan kasbi va iste
’
molchilar tomonidan mutaxassisga b
o‘
lgan ehtiyoj-
ning shakllanishi masalaning yana bir muhim jihatlaridan biridir.
Shuningdek, iste’mol
-
chining (ish beruvchi) mutaxassis sifatiga q
o‘
yadigan talab va takliflarini inobatga olinishi
ham juda katta ahamiyatga ega.
O‘
zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2017-yil 21-
noyabrdagi “Oliy
ta’lim muassasasida sirtqi (maxsus sirtqi) va kechki (smenali) ta’limni tashkil etish tartibi
t
o‘g‘risidagi nizomlarni tasdiqlash haqida”gi
930-son Qarorida mustaqil hamda masofadan
turib ta’lim berish belgilangan. Joriy etilgan ommaviy ochiq onlayn kurs
mazkur Qarorni
amaliyotga tatbiq qilishda katta ahamiyatga ega [9].
O‘
zbekiston Respublikasi Oliy va
o‘
rta maxsus ta
’
lim vazirligi huzuridagi Ta
’
lim
muassasalarida elektron ta
’
limni joriy etish markazi loyihani amalga tadbiq etishda
150 dan ortiq platformalarni tahlil qilib, eng maqbul variantni tanladi. Ma
’
lumot
o‘
rnida
yana shuni aytish mumkinki, xalqaro reytingda ushbu platforma birinchi
o‘
rinda turadi.
Onlayn
o‘
qitish kursini tashkil qilish uchun m
o‘
ljallangan platformada barcha
zaruriy elementlar yaratilgan. Xususan, ma
’
ruza, test, topshiriq, chat, forum, s
o‘
rovnoma,
glossariy, teskari aloqa va vebinar shular jumlasidandir. Shuningdek, foydalanuvchilarga
Жамият
ва
инновациялар
–
Общество
и
инновации
–
Society and innovations
Special Issue
–
11 (2021) / ISSN 2181-1415
33
qulaylik yaratish maqsadida platformani ijtimoiy tarmoqlar bilan integratsiyasi amalga
oshirildi. Ushbu platforma kelajakda
o‘
qituvchi va professorlarga
o‘
zlarining ommaviy
ochiq onlayn kurslarini yaratish imkonini bersa, tinglovchilarga mustaqil ravishda ta
’
lim
olish imkoniyatini beradi.
Hozirda ommaviy ochiq onlayn platformasiga “Media va axborot
savodxonligi”
o‘
quv kursi kiritilgan.
O‘
quv kursi axborot manbalarini aniqlash, tahlil qilish, zamonaviy
media ta
’
limning mazmun-mohiyati, asosiy jihatlari, media va an
’
anaviy matnlarni
o‘
qish,
media matnlarni yaratish hamda kommunikatsiya texnologiyalari yordamida ularni
uzatish metodlarini batafsil
o‘
rgatadi. Endi mooc.edu.uz sayti yana yangi
o‘
quv kurslari
bilan t
o‘
ldirib boriladi.
Ushbu ta
’
lim portalining barpo qilinishi bilan bo
g‘
liq loyiha YUNESKOning
O‘
zbekistondagi vakolatxonasi va Buyuk Britaniyaning
O‘
zbekistondagi elchixonasi bilan
hamkorlikda Respublikamiz b
o‘
ylab
o‘
rta maxsus kasb-hunar ta
’
limi tizimi
o‘
qituvchi-
larining
“Media va axborot
savodxonligi”
mavzusi doirasida bilimlarini rivojlantirish
maqsadida 2017-yilning iyun-avgust oylari mobaynida seminar-treninglar
o‘
tkazilishidan
boshlandi.
O‘
tkazilgan seminar-treninglar natijasida 350 dan ortiq
o‘
qituvchilar media va
axborot savodxonligi b
o‘
yicha
o‘
z bilimlarini yanada boyitib rivojlantirdilar. Mazkur
harakatlarning davomi sifatida mamlakatimizda mooc.edu.uz onlayn ta
’
lim portali faoliyat
boshlab, ilk
bor “Media va axborot savodxonligi” mavzusida o
mmaviy onlayn ochiq kurs
(ommaviy onlayn ochiq kurs, inglizcha MOOS-massive online open course) joriy etdi va
ushbu onlayn ta
’
lim portalining yaqin kelajakda Respublikadagi barcha oliy ta
’
lim
muassasalari kurslarini qamrab olishi maqsad qilingan. Coursera, Khanacademy, Udemy,
edX ommaviy onlayn ochiq kurs portallari singari mooc.edu.uz portalidan foydalanish
uchun ham r
o‘
yxatdan
o‘
tish lozim b
o‘
ladi va bu jarayonni Facebook, Google, Microsoft
sahifalaridagi akkauntlar orqali ham amalga oshirish mumkin. Portaldagi menyu va
ma
’
lumotlar
o‘
zbek, ingliz va rus tillarida shakllantirilgan.
Media va axborot savodxonligi bugungi kunga kelib, har bir fuqaroga kerak b
o‘
lgan
eng muhim k
o‘
nikmalardan biriga aylandi. Axborot qabul qiluvchilar (ota-onalar, yoshlar,
talabalar va barcha insonlar) soxta yangiliklar, propaganda, mish-mishlar, shov-shuvlar,
satira va turli xil reklama xabarlarining doimiy hujumi ta
’
sirida b
o‘
lgan hozirgi vaziyatda
aniq dalillarga asoslangan ishonchli axborotni uydirmalardan ajratish borgan sari
murakkablashib bormoqda. Ushbu 6 haftalik ochiq onlayn kursda
o‘
quvchilarda ishonchli
axborot manbalarini aniqlash, tahlil qilish va tanlash k
o‘
nikmalarini rivojlantirish,
zamonaviy media ta
’
limning mazmuni va mohiyati, asosiy jihatlari, media va an
’
anaviy
matnlarni
o‘
qish, media matnlarni yaratish hamda kommunikatsiya texnologiyalari
yordamida ularni uzatish metodlari batafsil yoritilgan. Shuningdek, global axborot
maydoni orqali uzatilayotgan axborotlarni tushunish, tahlil etish, tanqidiy nuqtayi
nazardan baholash, milliy axborot xavfsizligini ta
’
minlash kabi qator dolzarb masalalar
o‘
z
ifodasini topgan.
Жамият
ва
инновациялар
–
Общество
и
инновации
–
Society and innovations
Special Issue
–
11 (2021) / ISSN 2181-1415
34
1-modul
Media va axborot savodxonligiga kirish
2-modul
Media va axborot
savodxonligining jamiyatdagi o‘rni
3-modul
Media va axborot tahlili
4-modul
An’anaviy mediadan zamonaviy media sari
5-modul
Media matnlarni loyihalah va yaratish
6-modul
Virtual olam va yoshlar
Bu portalning barpo etilganligi Respublikamizda oliy ta
’
lim jarayonining
rivojlanishida, uning jahon andozalariga hamohangligini ta
’
minlashda muhim ahamiyat
kasb etadi. Shuningdek, ushbu portal
o‘
rganuvchilar uchun qulayliklar yaratishi bilan bir
qatorda kelgusida professor-
o‘
qituvchilarning
o‘
z-
o‘
zini ish bilan ta
’
minlash,
o‘
z bilimlarini
tovarga aylantira olish imkoniyatlarini yaratadi.
Professor-
o‘
qituvchilarning portal yordamida
o‘
z auditoriyalarini dunyo b
o‘
ylab
kengaytirishlari imkoniyati mavjud b
o‘
lib, bundan qay darajada foydalanish ularning soha
b
o‘
yicha bilimlarining mukammalligi, kompyuterdan foydalanish savodxonligi bilan birga
xorijiy tillarni bilish darajalari, xususan, hozirgi kunda dunyo tili sifatida amal qilayotgan
ingliz tilini bilish darajasi bilan bo
g‘
liq b
o‘
ladi. Oliy ta
’
lim tizimini tubdan isloh qilish
b
o‘
yicha keng miqyosdagi ishlarning amalga oshirilishi natijasida bugungi kunda
mamlakatimiz oliy ta
’
lim muassasalari salohiyatli, ilmiy va pedagogik tarkibga, zamonaviy
o‘
quv-dasturiy asosga, moddiy-texnik baza va
o‘
quv-ilmiy laboratoriyalarga ega b
o‘
lgan
ta
’
lim maskanlari sifatida samarali faoliyat k
o‘
rsatmoqda.
Yangi tahrirdagi “Ta’
lim t
o‘g‘risida”gi Qonun mamlakatimizda malakali kadrlar
tayyorlashning yangi, bugungi kun talablariga t
o‘
la javob beradigan samarali milliy
modelini yaratishda muhim omil b
o‘
ldi. Ushbu tizim ta
’
lim sohasini tubdan isloh qilish,
ta
’
limni yagona
o‘
quv-ilmiy ishlab chiqarish majmuasi sifatida kompleks rivojlantirishga
xizmat qilmoqda. Shu bilan birga, oliy malakali ilmiy va ilmiy-pedagog kadrlar tayyorlash
va attestatsiyadan
o‘tkazish tizimini “Ta’
lim t
o‘g‘risida”gi Qonun doirasida amalga
oshirilayotgan ta
’
lim tizimidagi
o‘
zgarishlarning mantiqiy davomi sifatida bosqichma-
bosqich isloh qilinmoqda.
Oliy ta
’
lim muassasalarining rahbar va pedagog kadrlarini qayta tayyorlash va
malakasini oshirish tizimi yanada takomillashtirilmoqda. Xususan, oliy ta
’
lim professor-
o‘
qituvchilarining malakasini oshirish masalasiga qaratilayotgan e
’
tibor samarasi
o‘
laroq,
o‘
tgan yillarda mamlakatimizda oliy
o‘
quv yurtlari pedagogik jamoasi salohiyatini
oshirishga xizmat qiluvchi malaka oshirish mexanizmi tubdan isloh etildi.
Professor-
o‘qituvchilarning nufuzli xorijiy oliy ta’lim
muassasalarida malakasini
oshirishning yana bir yo‘li sifati
da ham Coursera, Khanacademy, Udemy, edX kabi ommaviy
onlayn ochiq kurslardan foydalanish imkoniyatini qayd etish mumkin. Buni amalga oshirish
uchun OTMda maxsus ishchi guruh shakllantirilishi mumkin va bu guruh professor-
o‘qituvchilarning mutaxassisligida
n kelib chiqqan holda ommaviy onlayn ochiq kurs tomonidan
taklif etilayotgan kurslarni o‘rganib chiqib, uning mamlakatimiz davlat ta’lim standartiga
mosligi va hozirgi paytda qay darajada dolzarbligini aniqlab berishi mumkin.
Xulosa qilib aytganda, ommaviy onlayn ochiq kursdan foydalanib, professor-
o‘
qituvchilarning malakasini oshirish iqtisodiy jihatdan va vaqt jihatdan afzalligi bilan bir
qatorda, professor-
o‘
qituvchilarda ommaviy onlayn ochiq kurs orqali ta
’
lim berish
metodlari b
o‘
yicha bilimlarni ham shakllantirishi bilan ahamiyatlidir.
Kurs tarkibi quyidagi 6 moduldan iborat:
Жамият
ва
инновациялар
–
Общество
и
инновации
–
Society and innovations
Special Issue
–
11 (2021) / ISSN 2181-1415
35
Ommaviy onlayn ochiq kurs orqali olingan kurslar metodologiyasidan
o‘
rgangan
holda professor-
o‘
qituvchi kelgusida mooc.edu.uz kabi ommaviy onlayn ochiq kurs
portalidan foydalanib,
o‘
zining onlayn kursini dastlab Respublika b
o‘
ylab joriy qilib va uni
rivojlantirib, keyinchalik dunyo miqyosida tashkil etishi mumkin b
o‘
ladi.
FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR RO‘YXATI:
1.
Ўзбекистон Республикаси Президенти Ш.
Мирзиёевнинг 2017
йил
7
февралдаги ПФ–
4947-
сонли Фармонида кўрсатилган 2017–
2021
йилларда
Ўзбекистон Республикасини ривожлантиришнинг бешта
устувор йуналиши бўйича
Ҳаракатлар стратегияси.
2.
Ўзбекистон
Республикаси
Президенти
Ш.
Мирзиёевнинг
2017
йил
22
декабрдаги Олий Мажлисга Мурожаатномаси. // “Халқ сўзи”
. 2017
йил, 23
декабр.
3.
Бегимкулов
У.Ш. Замонавий ахборот технологиялари муҳитида
педагогик
таълимни ташкил этиш. // “Педагогик таълим” жур, –
№ 1, –
2004.
4.
Бегимкулов
У.Ш. Педагогик таълим жараёнларини ахборотлаштиришни
ташкил этиш ва бошқариш назарияси ва амалиёти: Педагогика фанлари
доктори.
дисс. –
Т., 2007. –
Б.
3.
5.
Вафоев
Б.Р., Ибрагимова
С.Б. Ахборот тизимлари ва технологиялари.
Ўкув
-
услубий қўлланма. –
Т.: ЎзДЖТИ, 2015. –
Б.
190.
6.
Мирсолиева
М.М. “ОТМда ўқув жараёни ва ўқув
-
услубий фаолиятни
модернизациялаш ва инновацион таълим технологияларини жорий этиш”.
Модул.
Т.: БИММ, 2015.
7.
Iskandarovich U.I. (2021). Theoretical Fundamentals of Introduction of
Electronic Educational Tools to the Educational Process. Central asian journal of
theoretical & Applied sciences, 2(1), 1-7.
8.
Kuziev S.S. (2019). Practical and methodological bases of technology in creating
electronic educational resources reserves. Scientific Bulletin of Namangan State
University, 1(3), 326
–
329.
9.
Умиров
И. (2021). Таълим жараёнида электрон таьлим воситаларини
қўллашнинг педагогик
-
психологик омиллари. Academic research in educational
sciences, 2(2).
10.
Sobirovich S.S. & Allakulovich N.U. (2020). The implementation of integration in
specific and general professional sciences-as a pedagogical problem.
PalArch’s Journal of
Archaeology of Egypt/Egyptology, 17(6), 3217
–
3224.
11.
Нуруллаев
У.А. (2021). Ўқитишнинг муаммоли шакли ва унинг ўқув жорий
этишнинг назарий
-
методик жиҳатлари. Academic research in educational sciences, 2(2).
12.
Эрназаров
А.А. (2019). Необходимость применения систем автоматизированного
проектирования при обучении студентов инженерных специальностей высших учебных
заведений. Вестник науки, 1(11), 20–
26.
13.
Турматов
Ж.Р. & Аскаров
И.б. (2020). Динамическая оценка исследовательской
компетенции студентов. Общество, (1), 87–
89.
14.
Askarov I.B. (2017). Basic stages of training to research activity future
professional education teachers. Eastern European Scientific Journal, (5).
15.
Аскаров
И.Б. (2017). Основные подходы и принципы подготовки будущих
педагогов профессионального обучения к исследовательской деятельности.
Актуальные научные исследования в современном мире, (2
-6), 25
–
32.
Жамият
ва
инновациялар
–
Общество
и
инновации
–
Society and innovations
Special Issue
–
11 (2021) / ISSN 2181-1415
36
16.
Аскаров
И.Б. (2017). Управление и планирование процессом формирования
исследовательских умений и навыков будущих преподавателей профессионального
образования. Школа будущего, (2), 10–
15.
17.
Бегматов
Б.Я. (2020). Техника олий таълим муассасаларида талаба
амалиёти тадқиқи. Academic research in educational sciences, (3).
18.
Аскаров
И.Б. (2016). Подготовка к исследовательской деятельности
будущего педагога профессионального обучения. In Педагогическое мастерство
(PP. 39-42).
19.
Бегматов
Б. (2021). Техника олий таълим муассасалари талабаларининг
касбий мослашиш жараёнини амалиётнинг аҳамияти. Academic research in
educational sciences, 2(10), 932
–
938.
20.
Daniyarovna
H.S. (2021). The Contents of Students’ Independent Education and
Methods of Implementation. Psychology and Education Journal, 58(2), 1445
–
1456.
