Жамият
ва
инновациялар
–
Общество
и
инновации
–
Society and innovations
Journal home page:
https://inscience.uz/index.php/socinov/index
Features of electronic learning and its comparative analysis
Ilhom UMIROV
1
, Yorkin HAMRAKULOV
2
Jizzakh Polytechnic Institute
ARTICLE INFO
ABSTRACT
Article history:
Received September 2021
Received in revised form
15 September 2021
Accepted 20 October 2021
Available online
15 November 2021
This article discusses the features of e-learning in the higher
education system, as well as the advantages of blended learning
technology in combination with distance learning. The
technology of blended learning is presented, which is an
important advanced tool for improving the professional level of
students.
2181-
1415/© 202
1 in Science LLC.
https://doi.org/10.47689/2181-1415-vol2-iss10/S-pp
This is an open access article under the Attribution 4.0 International
(CC BY 4.0) license (https://creativecommons.org/licenses/by/4.0/deed.ru)
Keywords:
traditional learning,
e-learning,
educational resources,
software platform,
competence,
pedagogical technology,
educational programs,
training,
education,
literacy.
Elektron ta’limning o‘ziga xos
xususiyatlari hamda ularning
qiyosiy tahlili
ANNOTATSIYA
Kalit so‘zlar
:
ananaviy talim,
elektron talim,
o‘quv resurslari,
dasturiy platforma,
kompetensiya,
pedagogik texnologiya,
o‘quv dasturlar,
talim,
tarbiya,
savodxonlik.
Ushbu
maqolada oliy talim tizimida elektron talimning o‘ziga
xos xususiyatlari hamda masofaviy ta’lim bilan birgalikda
Blended Learning ta’lim texnologiyasining afzalliklari ham
qisman yoritib o‘tildi. Blended Learning ta’lim texnologiyasi
kasbiy kompetensiyalar
ini takomillashtirish uchun muhim ilg‘or
xorijiy tajriba vositalari va ularning bir biri bilan qiyosiy tahlillari
keltirilgan.
1
Senior teacher, Jizzakh Polytechnic Institute. Jizzakh, Uzbekistan.
2
Assistant of the Department of
“
Vehicle Engineering
”
, Jizzakh Polytechnic Institute. Jizzakh, Uzbekistan.
Жамият
ва
инновациялар
–
Общество
и
инновации
–
Society and innovations
Special Issue
–
10 (2021) / ISSN 2181-1415
556
Особенности электронного обучения и его сравнительный
анализ
АННОТАЦИЯ
Ключевые слова:
традиционное обучение,
электронное обучение,
образовательные ресурсы,
программная платформа,
компетентность,
педагогическая
технология,
образовательные
программы,
обучение,
образование,
грамотность.
В данной статье рассмотрены особенности электронного
обучения в системе высшего образования, а также
преимущества
технологии
смешанного
обучения
в
сочетании с дистанционным обучением. Приведена
технология смешанного обучения, которая является
важным передовым инструментом для повышения
профессионального уровня обучающихся.
Oliy ta’lim jarayoniga Blended Learning kabi pedagogik texnologiyalarni tatbiq etish
an’anaviy o‘qitish tizimining muqobili sifatida xizmat qilishi zarur. Texnologik yondashuv
orqali o‘quv mashg‘ulotida yuqori darajadagi nati
jaga erishish mumkin. Bugungi kunda
o‘qitish tizimi ta’limga bo‘lgan an’anaviy qarashlarni zamon talabidan kelib chiqqan holda,
yangi nazar bilan ko‘rib chiqishni va yangicha yondashuv ko‘nikmalarini egallash
masalalarini talab etmoqda. Bu esa, o‘z o‘rnida
, innovatsiyalarni faol tatbiq qilish, ilm-fan
va ishlab chiqarishni ta’lim jarayoniga integratsiya qilishni taqozo etmoqda. Ta’lim –
bu
kelajagimiz demakdir. Ta’lim tizimiga yondashuvni qaytadan ko‘rib chiqib, an’anaviy
o‘qitish modeliga yangi o‘qitish st
andartlarini kiritish zarur. Hozirgi kunda Blended
Learning ta’lim texnologiyasini ikki
parametr bo‘yicha tasniflash mumkin. Birinchisi
darsni tashkil etilish
modeli bo‘yicha, ikkinchisi esa an’anaviy va onlayn elementlarning
o‘zaro nisbati bo‘yichadir.
An’anaviy ta’limdagi mavjud to‘siqlarni bartaraf qilish hamda
o‘qitish jarayonini
maksimal darajada samarali rivojlantirish uchun zarur shart-sharoitlarni barpo etish
maqsadida ta’lim jarayonining bosh
bo‘g‘inlarini aniqlab, ularning kuchli v
a zaif
tomonlarini belgilab olish
maqsadga muvofiqdir. Shuning uchun zamonaviy ta’lim
texnologiyalarini
qabul qilishdan avval an’anaviy va boshqa ta’lim texnologiyalarning
jiddiy qiyosiy tahlilini ko‘rib chiqish lozimdir.
Respublika OTMlari tizimida professor-
o‘qituvchilarning kasbiy
kompetentligini
takomillashtirish maqsadida O‘zbekistan Respublikasi
Vazirlar Mahkamasining 2012-yil
26-
sentabrdagi “Oliy ta’lim
muassasalari pedagog kadrlarini qayta tayyorlash va ularning
malakasini oshirish tizimini yanada takomillashtirish chora-
tadbirlari to‘g‘risida”gi
278-
sonli qarori tashkil etilgan bo‘lib, bunda Bosh ilmiy metodik markaz,
kadrlarni qayta
tayyorlash va ularning malakasini oshirish mintaqaviy markazlari aynan xorijiy
tajribalardan foydalangan holda faoliyat olib bormoqda.
O‘zbekiston Respublikasini rivojlantirishning “
Harakatlar
strategiyasi”
ustuvor
yo‘nalishlariga mos holda, kadrlar tayyorlashning
ma’no
-mazmunini tubdan yangilash,
xalkaro standartlar darajasida oliy malakali mutaxassislar tayyorlash uchun zarur
sharoitlar yaratish maqsadida
O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining 2017
-yil
20-apreldagi
“Oliy
ta’lim tizimini yanada rivojlantirish chora
-
tadbirlari to‘g‘risida”gi
PK
–
2909-son Qarori qabul qilingan. Unda ustuvor vazifalar sifatida quyidagilar
belgilangan:
–
xar bir oliy ta’lim muassasasi jahonning yetakchi ilmiy
-
ta’lim
muassasalari bilan
yaqin hamkorlik aloqalari o‘rnatish;
Жамият
ва
инновациялар
–
Общество
и
инновации
–
Society and innovations
Special Issue
–
10 (2021) / ISSN 2181-1415
557
–
o‘quv jarayoniga xalqaro ta’lim standartlariga asoslangan ilg‘or
pedagogik
texnologiyalar, o‘quv dasturlari va o‘quv
-uslubiy materiallarini keng joriy qilish;
–
o‘quv
-pedagogik faoliyatga, malaka oshirish kurslariga xorijiy
hamkor ta’lim
muassasalaridan yuqori malakali o‘qituvchilar va olimlarni faol jalb qilish;
–
magistrant, yosh o‘qituvchi va ilmiy
xodimlarning stajirovka
o‘tashlarini,
professor-
o‘qituvchilarni malakasini oshirishni xorijiy ta’lim va ilmiy muassasalarda
tashkil qilish vazifalari.
Kasbiy kompetentlikni takomillashtirishda ilg‘or xorijiy
tajribalar va zamonaviy
yondoshuvlar asosida oli
y ta’lim muassasalari
pedagog kadrlarini malakasini oshirish va
qayta tayyorlash tizimining
o‘qitish shakllari va uslublarini takomillashtirish maqsadida
Vazirlar Mahkamasining 2015-yil 20-avgustdagi 242-sonli qarori bilan
tasdiqlangan “Oliy
ta’lim muassas
alarining rahbar va pedagog kadrlarini qayta tayyorlash va malakasini
oshirish kurslari to‘g‘risidagi Nizom”ga
tegishli qo‘shimchalar kiritildi va Vazirlar
Maxkamasining 2017-yil 27-fevraldagi 103-sonli qarori bilan tasdiqlandi.
Bugungi kunda malaka oshirish va qayta tayyorlov kurslari tinglovchilariga (agar
kursdan birinchi marta o‘ta olmagan bo‘lsalar)
elektron ta’lim muhitida masofaviy ta’lim
texnologiyalaridan foydalanish orqali kasbiy kompetentsiyalarini takomillashtirishlari
uchun keng sharoit yaratil
di. Masofadan o‘qitish kurslarining dasturiy
platformasi, o‘quv
-
metodik resurslarini yaratishda ilg‘or xorijiy
tajribalardan foydalanildi.
Masofaviy ta’lim bilan birgalikda Blended Learning ta’lim
texnologiyasi kasbiy
kompetentsiyalarini takomillashtirish uchun muhim
ilg‘or xorijiy tajriba vositasi vazifasini
o‘taydi.
Blended Learning ta’lim texnologiyasining afzalliklari yuqoridagi
fasllarda xam
qisman yoritib o‘tildi.
1-jadval
BLENDED LEARNING TA’LIM TEXNOLOGIYASI
BLENDED
LEARNING TA’LIM TEXNOLOGIYASINING
AFZALLIKLARI
1.
Talabaning o‘qituvchi bilan
doimiy
aloqada bo‘lib turishi
Bunda talabaning o‘qituvchiga elektron pochta
orqali xabar yozishi va qisqa vaqt ichida javob olishi
mumkin bo‘ladi. O‘qituvchini OTMda kutish shar
t
emas. Agar biror muammo sabab uchrashish zarur
bo‘lib qolsa, o‘qituvchining vaqtini elektron pochta,
forum yoki chat orqali aniqlash imkoni bo‘ladi.
2. Birlashtirilgan va
mustaqil ta’lim
tajribasi
Bunga asinxron internet kommunikatsiyalar
texnologiyalari kiradi. Ushbu axborot va kommuni-
katsiya texnologiyalari talaba va o‘qituvchi orasidagi
aloqani
yaxshilash
imkonini
beradi.
Xorijlik
mutaxassis Aleksandr Mak Kenzi 1998-
yilda o‘tkaz
-
gan tadqiqotlariga ko‘ra, talabalarni ko
mpyuter
baholash modullari orqali baholash qulayroqdir.
3. Ish unumdorligining oshishi
Bunda o‘qituvchi bir vaqtning o‘zida
ko‘plab
talabalar bilan ishlashi mumkin bo‘ladi. Blended
learning o‘qituvchilarga resurslarni qayta taqsimlash
va
talabalarning o‘zlashtirishlarini ijobiy tomonga
o‘stirish imkonini beradi.
Bu afzallik San Xose
shahridagi
maktablar
tizimida
muvaffaqiyatli
tekshirilgan.
Жамият
ва
инновациялар
–
Общество
и
инновации
–
Society and innovations
Special Issue
–
10 (2021) / ISSN 2181-1415
558
4. Ta’lim olishda individual yondashuv va
uning nazorati
Bunda o‘qituvchida talabalarning
topshiriqlarni
bajarishdagi tezligini, vazifalarning muvaffaqiyatli
amalga oshirilayotganligini hamda bajarish vaqtini
nazorat qilish imkoni bor. Bu esa xar bir talabaning
o‘zlashtirishini nazorat qilish va kamchiliklarni
to‘g‘rilashga imkon beradi.
5. Vaqt va joy tanlanmasdan
bilim olish imkoniyatining borligi
Yer yuzining istalgan nuqtasida, uyda, ishda,
internet-kafeda, shu bilan birga materiallarni yuklab
olib, onlayn rejimida ishlash imkoni mavjud. Barcha
materiallar bir joyda bo‘lganligi sababli ta’lim
sa
maraliroq bo‘ladi.
6. Ko‘p marotaba qo‘llash kontenti.
Bir nechta fanlardan takrorlanadigan mavzularni
qayta yozmasdan, avval yozilganlarini qo‘llash orqali
ta’lim olinadi. Bu universitetlarda ko‘proq qo‘llaniladi.
Shuningdek, bu afzallik yangi kurslarni ishlab
chiqishda vaqtni tejaydi va sarf xarajatlarni
kamaytirishga yordam beradi.
7. Ta’lim olishda vaqt tejaladi va moliyaviy
harajatlar kamaytiriladi.
Ushbu
afzallik
ta’lim
muassasalariga
va
o‘quvchilarga birdek taalluqli bo‘lib, bunda ta’lim
muassasala
ri o‘quv kurslarini yaratishga ketadigan
vaqt va mablag‘larini tejaydi, biroq bunda faoliyat
tezlikda amalga oshmasligi mumkin.
8. Дидактик ёндашишлар хилма
-
хиллиги.
Bilim olishda turli usullar afzal
ko‘riladi, masalan:
ayrim ta’lim
oluvchilar
eshitish orqali ma’lumotlarni,
ba’zilar esa ko‘rganlarini yoki o‘qiganlarini yaxshi
o‘zlashtiradilar. Blended Learningda barcha o‘quvchi
-
talabalar o‘zlari xohlagan ma’lumotlarni olish
usullarini tanlashlari mumkin. Bunda kursning o‘quv
materiallariga audio yoki video-
ma’ruzalarni, turli
jadvallarni, chizmalarni joylashtirish mumkin.
9. Ma’lumotlarni to‘plash,
baholash va bilimni tabaqalashtirish
imkoni.
Bunda o‘qituvchi kursini yaratishda
topshiriqlarni
murakkabligiga qarab ularni tabaqalashtirishiga, shu
bilan birga o‘qituvchida ta’lim oluvchi bajargan
vazifalarni murakkablik darajasiga qarab baholash
imkoniyati bo‘ladi.
Blended Learning ta’lim texnologiyasi deganda, birinchi navbatda
masofaviy ta’lim
texnologiyasi yodimizga kelishi tabiiy. Quyida ushbu
ta’lim texnologiyasining afzalliklari
borasida to‘xtalamiz.
Masofaviy ta’lim texnologiyasi
an’anaviy ta’lim tizimini
amalga
oshirishda duch kelgan muammolarni xal etish yoki shart-sharoit ushbu jarayonni taqozo
qilganda qo‘llaniladi. Bu jarayon zamonaviy ta’lim
texnologiyalaridan ta’lim
samaradorligini oshirishda foydalanishga zamin yaratadi.
“Masofaviy ta’lim” tushunchasi fanga o‘tgan asr 90
-yillarida kirib kelgan. Ingliz tilida
“Masofaviy ta’lim” (distant education) “Masofada
o‘qitish” (distant lea
rning) kabi
variantlarda ham qo‘llaniladi. Ta’lim
jarayonlarini telekommunikatsiyalardan foydalangan
holda tashkil etishni
esa (tele training) deb yuritiladi. “Masofaviy ta’lim” tushunchasi bu
-
ta’lim o‘quv axborotlarini oluvchiga masofada turib yetkazib berishni ta’minlovchi (sun’iy
yo‘ldosh, televidenie, kompyuter tarmoqlari va boshqalar orqali) yangi axborot
texnologiyalaridan foydalanishga asoslangan maxsus ta’lim xizmatlari to‘plami sifatida
e’tirof etilgan.
Жамият
ва
инновациялар
–
Общество
и
инновации
–
Society and innovations
Special Issue
–
10 (2021) / ISSN 2181-1415
559
Masofaviy ta’lim afzalliklari:
–
tezkorlik fazo va vakt bo‘yicha to‘siqlarning yo‘qligi, yangi dolzarb
axborotlarni
olish;
–
axborot ta’limiy motivlarining ortishi (tarmoqdagi axborotlar);
–
kommunikatsion ta’limning potentsial ishtirokchilari sonining
ortishi;
–
pedagogik ta’limning yanada ko‘proq motivlashishi,
individuallashishi, interaktiv
bulishi;
–
psixologik talabalarning o‘z
-
o‘zini namoyon etishi uchun
yanada yaxshiroq xissiy-
psixologik sharoitlar yaratilishi, to‘siqlarning
bartaraf etilishi;
–
iqtisodiy ta’lim uchun sarf
-xarajatlarning kamayishi.
Masofaviy ta’lim jarayonini
tashkil etish turli xususiyatlarga
asoslangan holda olib boriladi. Masofaviy ta’limni tashkil
etish turlari asosida olib borilgan o‘qitish jarayonlari mustaqil ta’lim olishda o‘z
samaradorligi bilan ajralib turadi.
Blended Learning ta’lim texnologiyasi orqali OTM talabalarini
masofali o‘qitish
shakllarining integratsiyasi xam ko‘zda tutiladi.
Ularni quyidagi afzalliklar orqali tushuntirish mumkin:
–
OTMning kunduzgi bo‘limida taxsil olayotgan talabalar masofali
o‘qitish
kurslarining dasturlaridagi fanlarni o‘qiydilar;
–
ushbu OTMning o‘qituvchisi o‘qiyotgan kunduzgi kurslari bilan
parallel ravishda
va qisman o‘qishlari mumkin;
–
an’anaviy kurslar doirasidagi virtual ma’ruzalar, seminarlar va
taqdimotlar
ko‘rinishidagi mashg‘ulotlar alohida shakllarining
birlashmasi bo‘lishi mumkin;
–
OTM axborot va kommunikatsiya texnologiyalari vositalari bilan qanchalik yuqori
jihozlangan bo‘lsa, shunchalik o‘qitish shakllari turli xil bo‘ladi.
Xulosa qilib
shuni aytish mumkinki, Blended Learning ta’lim
texnologiyasini tashkil
qilishda oliy talim muassasalari professor-
o‘qituvchisi auditoriyaning holati,
o‘rganuvchining istak
-xoxishi va moddiy texnik bazaning qay darajada ekanligini inobatga
olishi zarur. Ele
ktron ta’lim texnologiyasi an’anaviy ta’lim tizimini
amalga oshirishda duch
kelgan muammolarni hal etish ushbu jarayonni taqozo qilganda qo‘llaniladi. Bu jarayon
zamonaviy ta’lim texnologiyalaridan ta’lim samaradorligini oshirishda foydalanishga
zamin yara
tadi. Bu ta’lim tizimini boshqarishda elektron talim tizimi juda muhim
hisoblanadi.
Adabiyotlar ro‘yhati
1.
O‘zbekiston Respublikasi Prezidenti Sh.Mirziyoyevning 2017
-yil 7-fevraldagi
PF
–
4947-
sonli Farmonida ko‘rsatilgan 2017–
2021-yillarda
O‘zbekiston Respublikasini
rivojlantirishning beshta
ustuvor yo‘nalishi bo‘yicha “Harakatlar strategiyasi”.
2.
O‘zbekiston Respublikasi Prezidenti Sh.Mirziyoyevning 2017
-yil 22-dekabrdagi
Oliy Majlisga Murojaatnomasi.
“Xalq so‘zi”
. 2017-yil, 23-dekabr.
3.
Begimkulov U.Sh. Zamonaviy axborot texnologiyalari muhitida pedagogik
ta’limni tashkil etish. “Pedagogik ta’lim” jur, № 1, 2004.
4.
Begimkulov U.Sh. Pedagogik ta’lim jarayonlarini axborotlashtirishni
tashkil etish
va boshqarish nazariyasi va amaliyoti: Pedagogika fanlari doktori. diss.
–
T., 2007.
–
B.Z.
5.
Vafoyev B.R., Ibragimova S.B. Axborot tizimlari va texnologiyalari.
O‘quv
-uslubiy
qo‘llanma. –
T.: O‘zDJTI, 2015. –
B. 190.
Жамият
ва
инновациялар
–
Общество
и
инновации
–
Society and innovations
Special Issue
–
10 (2021) / ISSN 2181-1415
560
6.
Umirov
I. (2021). Ta’lim jarayonida elektron talim vositalarini qo‘llashning
pedagogik-psixologik omillari. Academic research in educational sciences, 2(2).
7.
Iskandarovich U.I. (2021). Theoretical Fundamentals of Introduction of
Electronic Educational Tools to the Educational Process. Central asian journal of
theoretical & Applied sciences, 2(1), 1-7.
8.
Sobirovich S.S., & Allakulovich N.U. (2020). The implementation of integration in
specific and general professional sciences-as a pedagogical problem. PalArch's Journal of
Archaeology of Egypt Egyptology, 17(6), 3217-3224.
9.
Nurullaev U.A
. (2021). O‘qitishning muammoli shakli va uning o‘quv joriy
etishning nazariy-metodik jihatlari. Academic research in educational sciences, 2(2).
10.
Ernazarov
A.A.
(2019).
Необходимость
применения
систем
автоматизированного проектирования при обучении студентов инженерных
специальностей высших учебных заведений. Вестник науки. 1(11), 20
-26.
11.
Turmatov J.R.,
&
Askarov I.B.
(2020).
Динамическая
оценка
исследовательской компетенции студентов. Общество, (1), 87–
89.
12.
Askarov I.B. (2017). Basic stages of training to research activity future
professional education teachers. Eastern European Scientific Journal, (5).
13.
Askarov
I.B. (2017). Основные подходы и принципы подготовки будущих
педагогов профессионального обучения к исследовательской деятельности.
Актуальные научные исследования в современном мире, (2
-6), 25-32.
14.
Askarov
I.B. (2017). Управление и планирование процессом формирования
исследовательских
умений
и
навыков
будущих
преподавателей
профессионального образования. Школа будущего, (2), 10
-15.
15.
Begmatov B.Ya. (2020).
Texnika oliy ta’lim muassasalarida talaba amaliyoti
tadqiqi. Academic research in educational sciences, (3).
16.
Аскаров
И.Б. (2016). Подготовка к исследовательской деятельности
будущего педагога профессионального обучения. In Педагогическое мастерство
(39-42
cт.).
17.
Begmatov
B. (2021). Texnika oliy ta’lim muassasalari talabalarining kasbiy
moslashish jarayonini amaliyotning ahamiyati. Academic research in educational sciences,
2(10), 932-938.
18.
Daniyarovna
H.S. (2021). The Contents of Students’ Independent Educat
ion and
Methods of Implementation. Psychology and Education Journal, 58(2), 1445-1456.
