Жамият
ва
инновациялар
–
Общество
и
инновации
–
Society and innovations
Journal home page:
https://inscience.uz/index.php/socinov/index
Methods of implementing the Finland experience in
establishing cooperation between preschool educational
organizations and the family
Zulhumor
ZAYNIDINOVA
1
, Aziza ABBASOVA
2
, Shokhsanam BAROTOVA
3
Uzbekistan
–
Finnish Pedagogical Institute
ARTICLE INFO
ABSTRACT
Article history:
Received January 2022
Received in revised form
15 January 2023
Accepted 25 February 2023
Available online
15 March 2023
This article focuses on the world-famous Finnish system of
preschool education. The Finnish education system has been
extensively tested over decades and has achieved impressive
results. It combines the best and latest teaching philosophies,
models, and practices with continuous development to meet the
highest educational standards. This article presents thoughts and
opinions on establishing cooperation between preschool
education organizations and families, using the Finnish experience
in introducing various innovations in educational processes.
2181-
1415/©
2023 in Science LLC.
https://doi.org/10.47689/2181-1415-vol4-iss2/S-pp364-367
This is an open access article under the Attribution 4.0 International
(CC BY 4.0) license (https://creativecommons.org/licenses/by/4.0/deed.ru)
Keywords:
education system,
Finnish experience,
preschool education,
family, relationships,
new methods,
quality of education.
Maktabgacha ta’lim tashkilotlari va oila oʻrtasida
hamkorlikni yoʻlga qoʻyishda Finlyandiya tajribasini
tatbiq etish usullari
ANNOTATSIYA
Kalit so‘zlar
:
taʼlim tizimi,
Finlyandiya tajribasi,
maktabgacha taʼlim,
oila,
munosabatlar,
yangi metodikalar,
ta’lim sifati.
Dunyoga mashhur Finlyandiyaning erta bolalik ta’limiga
ya’ni maktabgacha taʼlim tizimiga alohida ahamiyat qaratadi.
Finlyandiya ta’lim tizimi oʻnlab yillar davomida sinchkovlik
bilan sinovdan oʻtgan va ajoyib natijalarga erishgan.
U ta’limning eng yuqori
standartlariga javob berish uchun eng
yaxshi va eng yangi oʻrganish falsafalari, modellari,
amaliyotlarini uzluksiz rivojlanish bilan birlashtiradi. Ushbu
maqolada, maktabgacha taʼlim tashkilotlari va oila oʻrtasidagi
hamkorlikni yoʻlga qoʻyish, taʼlim jar
ayonlariga turli yangiliklar
1
Uzbekistan - Finnish Pedagogical Institute
2
Uzbekistan - Finnish Pedagogical Institute
3
Uzbekistan - Finnish Pedagogical Institute
Жамият
ва
инновациялар
–
Общество
и
инновации
–
Society and innovations
Special Issue
–
02 (2023) / ISSN 2181-1415
365
olib
kirishda
Finlyandiya
mamlakatining
tajribasidan
foydalanish haqida fikr va mulohazalar qilinadi.
Методы реализации опыта Финляндии в налаживании
сотрудничества
дошкольных
образовательных
организаций и семьи
АННОТАЦИЯ
Ключевые слова:
система образования,
финский опыт,
дошкольное образование,
семья,
отношения,
новые методы,
качество образования.
В данной статье основное внимание уделяется всемирно
известной финской системе дошкольного образования.
Финская
система
образования
была
тщательно
протестирована на протяжении десятилетий и достигла
впечатляющих результатов. Она сочетает в себе лучшие и
новейшие философии обучения, модели, практики с
непрерывным развитием, чтобы соответствовать самым
высоким стандартам образования. В данной статье
представлены
мысли
и
мнения
о
налаживании
сотрудничества организаций дошкольного образования и
семьи, использовании опыта Финляндии по внедрению
различных инноваций в образовательные процессы.
Kichkin
a bolalar uch yoshga toʻlgunga qadar parvarishlash uyda parvarish qilish
uchun olingan ta’til davomida nafaqa puli toʻlanadi.
Har bir inson, nafaqat bolalar, balki
kattalar ham oʻz manfaatlarini hisobga olgan holda ish tutadi. Finlyandiya ta’lim tizimi
yuq
ori malakali oʻqituvchilarning maqsadli oʻyinlari va tarbiyalovchi yoʻl
-
yoʻriqlari bilan
juda yuqori ta’lim natijalariga ega. Shunday qilib, oʻrganish qiziqarli va samarali boʻladi!
Aniqlovchi birinchi yillar.
Bolaning birinchi 7 yili muhim yillar
boʻlib, ularning
hayotiga doimiy ta’sir koʻrsatadigan belgilovchi yillardir. Bola miyasining aksariyat qismi
shu dastlabki yillarda rivojlanadi
–
bu bolaning shaxsiyati, sogʻligʻi, kognitiv oʻsishi va
oʻrganish qobiliyatini belgilaydi va shakllantiradi. Ushbu tajribani biz ham oʻz
mamlakatimizga olib kelishimiz va mavjud holatni yanada yaxshilash zarur. Masalan,
bolalarni qanday qobiliyatga ega ekanligini aniqlash uchun ularga taʼlim
-tarbiya berishda
juda diqqat va eʼtiborli boʻlish zarur.
Hayot uchun zaru
r boʻlgan koʻnikmalarni berish.
Oliy oʻquv yurtlarida bolalar
nafaqat maktabda yoki standartlashtirilgan testlarda oʻqimoqda, balki ularga akademik
koʻnikmalardan tashqari, chegaralanmagan ta’lim olish uchun asos ham beriladi. Bolalar
diqqatni jamlash, ijo
dkorlik, muammolarni hal etish, oʻzini namoyon qilish, oʻziga
gʻamxoʻrlik qilish, ijtimoiy
-
emotsional, koʻp savodxonlik, hamkorlik va qatʻiyatlilik kabi
21-
asr bilimlariga ega boʻlishadi. Finlyandiya sharoitlarini inobatga olgan holda,
sabablardan biri kunlik parvarish barcha bolalar va oilalar uchun asosiy va universal
xizmat, bolalar farovonligi/bola himoyasi esa muhtoj bolalar yoki xavf ostida boʻlgan
bolalar uchun vositalar bilan sinovdan oʻtgan maxsus xizmat boʻlishi mumkin.
Biroq ba’zi
bolalar va oilalar ikkala tizimning mijozlari hisoblanadi.
Kunduzgi parvarish bolalarni ijtimoiy ishchilarga yuborishda ham muhim rol
oʻynaydi, chunki ular bolalar va ularning ota
-onalari bilan har kuni yaqin aloqada
ishlaydi.
Maxsus ehtiyoji bo‘lgan bolalarga yordam berish bo‘yicha, shuningdek, bolalarni
Жамият
ва
инновациялар
–
Общество
и
инновации
–
Society and innovations
Special Issue
–
02 (2023) / ISSN 2181-1415
366
himoya qilish bilan bog‘liq muammolar xavfi ostida bo‘lgan bolalar uchun yaxshi
natijalarga erishish yo‘lida kunduzgi parvarish bo‘limi rahbarlari juda ko‘p to‘siqlarga
to‘qnash kelishi mumkin.
Toʻsiqlarning aksariyati b
olalarni himoya qilish xizmatlari va
kunduzgi parvarishlashda vaqt va ma’muriy jarayonlarning yetishmasligi bilan bogʻliq
boʻlib, idoralararo va kasbiy hamkorlik muammolariga alohida e’tibor qaratildi.
Finlyandiya ta’lim siyosatining uzoq muddatli maqsadi
barcha fuqarolarga yuqori
sifatli ta’lim berish va buning uchun keng imkoniyatlarni ta’minlashdir.
Finlyandiya ta’lim
siyosatidagi kalit soʻzlar sifat, samaradorlik, tenglik va xalqarolashtirishdir.
Taʼlim va
madaniyatga boʻlgan asosiy huquq Konstitutsiyad
a qayd etilgan.
Siyosat uzluksiz ta’lim
va bepul ta’lim tamoyillari asosida qurilgan. Ta’lim jamiyatning raqobatbardoshligi va
farovonligining kaliti sifatida qaraladi. Yuqoridagi keltirilgan maʼlumotdan anglashiladiki,
Finlyandiyada taʼlim siyosati, uni r
ivojlantirishda asosiy talab bu avvalo sifat va
samaradorlikdir. Bu shuni bildiradiki, agar taʼlimda son boʻlsayu sifat boʻlmasa, minglab
kadrlar yetishib chiqqani bilan, bu mamlakat ichida ilmning yuksalishi deb
hisoblanmaydi. Shu boisdan Finlyandiyada eng avvalo sifat, samaradorlik muhim
sanaladi. Bundan tashqari ular koʻplab boshqa davlatlar bilan siyosiy, ijtimoiy va taʼlim
jihatidan tajriba almashinish uchun har doim tayyor ekanligini koʻrishimiz mumkin.
Ta’lim siyosatining asosiy ustunlari boʻyicha ke
ng tarqalgan konsensus mavjud
boʻlib, siyosat hamkorlik va uzluksizlik bilan tavsiflanadi. Hukumat, kasaba uyushmalari
va ish beruvchi tashkilotlari oʻrtasidagi uch tomonlama hamkorlik siyosatni ishlab
chiqishning ajralmas qismidir. Turli manfaatdor tomonlarning keng doiradagi ishtiroki va
maslahatlari ta’lim tizimini isloh qilishda markaziy oʻrin tutadi. O‘qituvchilar va ta’lim
xodimlari kasaba uyushmasi ularning vakili sifatida ta’lim rivojining asosiy ishtirokchilari
hisoblanadi. Siyosatning asosiy maqsa
dlari va keng yoʻnalishlari markaziy darajada
belgilanadi, ammo ularni amalga oshirish mahalliy darajadagi mas’uliyatdir.
Finlyandiyaning ta’lim siyosatidagi asosiy boshqaruv hujjati hukumatning Ta’lim va
tadqiqotlarni rivojlantirish rejasi hisoblanadi.
Fi
nlyandiya maktabgacha ta’lim siyosatining asosiy maqsadi barcha bolalarga
ta’lim olish uchun teng imkoniyatlarni taqdim etishdir.
Ta’lim tizimining tuzilishi ana shu
tamoyillarni aks ettiradi. Tizim yuqori darajada oʻtkazuvchan, ya’ni ta’limning yuqori
bos
qichlariga oʻtishga toʻsqinlik qiladigan hech qanday toʻsiqlar yoʻq. Maktabgacha
ta’limda asosiy e’tibor sinovdan koʻra oʻrganishga qaratilgan.
Finlyandiyada asosiy ta’lim
bosqichida oʻquvchilar uchun milliy testlar mavjud emas. Buning oʻrniga oʻqituvchila
r
oʻquv rejasiga kiritilgan maqsadlar asosida oʻz fanlari boʻyicha baholash uchun
javobgardirlar. Ular bolalarni shunchaki tushunmasdan yodlashga majbur qilishmaydi.
Asosiysi, tushunib yetib, anglash va oʻrgangan ilmini ishlatish, rivojlantirish va tahlil
qila
olish (tanqidiy tahliliy baholay olish) hisoblanadi.
Yagona milliy imtihon
–
abituriyentlik imtihoni umumiy o‘rta ta’limning yakunida
o‘tkaziladi.
Odatda oliy ta’lim muassasalariga kirish imtihonlari natijalari asosida amalga
oshiriladi. Asariyat mak
tabgacha ta’lim davlat tomonidan moliyalashtiriladi.
Har qanday
ta’lim darajasida oʻqish uchun toʻlov yoʻq.
Asosiy ta’limda, shuningdek, maktab
materiallari, maktab ovqatlanishi va qatnov bepul taqdim etiladi.
Yuqori oʻrta ta’limda
oʻquvchilar kitoblar va transport xarajatlarini toʻlaydilar.
Bundan tashqari, ta’lim
grantlari va kreditlar tizimi yaxshi rivojlangan.
Moliyaviy yordam toʻliq oʻrta ta’lim va oliy
oʻquv yurtlarida kunduzgi oʻqish uchun berilishi mumkin. Oʻquvchilarning bilim olishi va
shaxsning f
arovonligi qoʻllab
-
quvvatlanadi va tegishli koʻrsatmalar oʻquv dasturi uchun
umummilliy asosda qayd etilgan.
Жамият
ва
инновациялар
–
Общество
и
инновации
–
Society and innovations
Special Issue
–
02 (2023) / ISSN 2181-1415
367
Finlyandiyaning maktabgacha taʼlim tizimining ahamiyatili jihati shuki, ota
- onalar
farzandlarining maktabgacha taʼlimda tahsil olishi uchun pul toʻ
lashlari shart emas. Hatto
ularga oziq-
ovqat, oʻquv qurollari, va agar uzoqroq joylarda istiqomat qilishsa, ularga yoʻl
harajatlari ham berilar ekan. Bu esa koʻplab moddiy imkoniyati yetarli boʻlmagan
insonlarga ham bolalarini maktabgacha taʼlim muassasalariga joʻnatish imkonini beradi.
Maktabgacha taʼlim muassasalari ham, boshqa taʼlim dargohlarida ham oʻquvchilarni
baholashda ularni ragʻbatlantirish va qoʻllab
-quvvatlash xarakteri mavjud. Maqsad
maktabgacha taʼlim muassasalaridagi bolalarni rivojlanishig
a yordam beradigan
ma’lumotlarni taqdim etishdir. Ta’lim natijalari boʻyicha milliy testlar va maktablar
reytingi roʻyxati mavjud emas Ta’limning barcha bosqichlaridagi o‘qituvchilar yaxshi
tayyorgarlikka ega va o‘z ishiga sodiqdir. Barcha oʻqituvchilar ma
gistrlik darajasiga ega
boʻlishlari shart va oʻqituvchilarning dastlabki tayyorgarligi amaliy mashgʻulotlarni oʻz
ichiga oladi. Finlyandiyada oʻqituvchilik kasbi qadrli va ommabop boʻlganligi sababli
bu
soha yoshlar orasida eng koʻp tanlanishi mumkin. Finlyandiyada boshlangʻich va yuqori
sinf oʻqituvchilari uchun maxsus pedagogikaga katta e’tibor beriladi.
Oʻquvchilarning bilim olishi va shaxsning farovonligi qoʻllab
-quvvatlanadi va
tegishli koʻrsatmalar oʻquv dasturi uchun umummilliy asosda qayd etilgan. M
aktablar
ham, oʻquv natijalari va oʻquvchilarni baholash ham ragʻbatlantirish va qoʻllab
-quvvatlash
xarakteriga ega.
Maqsad maktab va oʻquvchilarning rivojlanishiga yordam beradigan
ma’lumotlarni taqdim etishdir. Ta’lim natijalari boʻyicha milliy testlar v
a maktablar
reytingi roʻyxati mavjud emas. Ta’limning barcha bosqichlaridagi o‘qituvchilar yaxshi
tayyorgarlikka ega va o‘z ishiga sodiqdir.
XulosaAsosiy ta’limning maqsadi oʻquvchilarning insonparvarlik va jamiyatning
axloqiy jihatdan
mas’uliyatli a’zosi boʻlib oʻsishini qoʻllab
-quvvatlash va ularga hayotda
zarur boʻlgan bilim va koʻnikmalarni berishdir. Ta’lim beruvchilar, odatda mahalliy ta’lim
organlari va maktablarning oʻzlari milliy asosiy oʻquv dasturi doirasida oʻzlarining oʻquv
dasturlarini tuzadilar.
FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR ROʻYXATI:
1.
Burridge
T. (2010), “Why Do Finland’s Schools Get the Best Results?”
BBC News
[Online] 7 April, Retrieved from http://news.bbc.co.uk/2/hi/8601207.stm.
2.
FNBE (Finnish National Board of Education) (2008), Education in Finland, FN
BE, Helsinki, available at www.oph.fi/download/124278_education_in_finland.pdf.
3.
Gamerman, E. (2008), “What Makes Finnish Kids So Smart?”, The Wall Street
Journal, Feature Article, 29 February.
4.
Gardner
W. (2010), “Are Quality and Quantity Possible in Teacher Recruitment?”,
Education Week [Online], 26 February, available at: http://blogs.edweek.org/
edweek/walt_gardners_reality_check/2010/02/are_quality_and_quantity_possible_in_teach
er_recruitme nt.html.
5.
Hargreaves A., G.
Halász and B.
Pont (2007), School Leadership for Systemic
Improvement in Finland, OECD, Paris, available at www.oecd.org/dataoecd/43/17/
39928629.pdf.
6.
Kupiainen S., J.
Hautamäki, and T.
Karjalainen (2009), The Finnish Education
System and PISA, Ministry of Education Publications, Helsinki University Print, Helsinki.
