Жамият
ва
инновациялар
–
Общество
и
инновации
–
Society and innovations
Journal home page:
https://inscience.uz/index.php/socinov/index
The role of using electronic educational tools in the
process of lesson
Mukhlisakhon ABDUJALILOVA
1
Kokand State Pedagogical Institute
ARTICLE INFO
ABSTRACT
Article history:
Received March 2023
Received in revised form
15 April 2023
Accepted 25 April 2023
Available online
15 May 2023
The article reveals the possibilities and significance of
modern information technologies in the education system. The
modern system of globalization in the information world is
considered.
2181-
1415/©
2023 in Science LLC.
https://doi.org/10.47689/2181-1415-vol4-iss3/S-pp9
This is an open access article under the Attribution 4.0 International
(CC BY 4.0) license (https://creativecommons.org/licenses/by/4.0/deed.ru)
Keywords:
information,
methodological support,
electronic educational
materials,
hypertexts.
Dars
jarayonlarida
elektron
o‘quv
vositalaridan
foydalanishning ahamiyati
ANNOTATSIYA
Kalit
so‘zlar
:
axborot,
uslubiy yordam,
elektron o‘quv materiallari,
gipermatnlar axboroti,
uslubiy yordam,
elektron o‘quv materiallari,
gipermatnlar.
Maqolada
ta’lim
tizimida
zamonaviy
axborot
texnologiyalarining imkoniyatlari va ahamiyati ochib berilgan.
Axborot olamidagi globallashuvning zamonaviy tizimi ko‘rib
chiqiladi.
1
Lecturer, Kokand State Pedagogical Institute.
Жамият
ва
инновациялар
–
Общество
и
инновации
–
Society and innovations
Special Issue
–
03 (2023) / ISSN 2181-1415
91
Роль использования электронных образовательных
средств в процессе урока
АННОТАЦИЯ
Ключевые слова:
информация,
методическое
обеспечение,
электронные учебные
материалы,
гипертексты.
В статье раскрываются возможности и значение
современных информационных технологий в системе
образования. Рассматривается современная система
глобализации в информационном мире.
The summary
Modern information and computer technology capabilities have increased
dramatically due to the emergence of the global Internet network and the introduction of
multifaceted human activities. Information technology is crucial when it comes to
innovative approaches to the formation of young people in educational institutions, by
creating an educational process related to their knowledge, skills, and abilities, and
raising their education to a new qualitative level.
Axborot va kommunikatsiya texnologiyalarining dunyo miqyosida rivojlanishi,
inson turmushining turli jihatlarida, jumladan iqtisodiy, siyosiy, madaniy hamda ta’lim
jabhalarida bir-birlari
ga bog‘liqliklarining keskin namoyon bo‘lishiga olib keldi. Hozirgi
zamon axborot va komputer texnologiyalarining imkoniyatlari, global Internet
tarmog‘ining paydo bo‘lishi va insoniyatning ko‘p qirrali faoliyatiga kirib borishi
munosabati bilan yanada keskin ortib ketdi.
O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining 2018
-yil 21-
noyabrdagi “Axborot
texnologiyalari va kommunikasiyalarining joriy etilishini nazorat qilish, ularni himoya
qilish tizimini takomillashtirish chora-
tadbirlari to‘g‘risida”gi qarorida ko‘
zda tutilgan
“axborot texnologiyalari va telekommunikasiyalari xizmatlarining sifatli taqdim etiilishi,
davriy bosma nashrlar, fonogrammalar, audioviziual asarlar va EHM uchun dasturlar
tarqalishida iste’molchilar huquqlarini himoya qilish choralari ustida
n davlat nazoratini
amalga oshirish” sifatsiz o‘quv materiallari tarqilishining oldini olishga qaratilgan. Sifatli
elektron o‘quv materiallarni yaratish sifatli ta’lim tizimini shakllantirish uchun omil
hisoblanadi [1].
Zamonaviy o‘quv
-
metodik majmualar o‘
quv-metodik materiallarining turli
shakllari kompleksi bo‘lib, ular har bir fanning kasbiy ta’lim dasturlariga mos keluvchi,
auditoriya darslarining barcha turlari va mustaqil ta’limni tashkil etish bo‘yicha o‘quv
-
metodik ta’minotdan foydalanish metodikasini o‘zida mujassamlashtirgan bo‘ladi.
Hozirda zamonaviy didaktik materiallarga quyidagi talablar qo‘yilmoqda:
–
tuzilishining modulliligi;
–
mazmunining to‘laqonligi;
–
mantiqiy bayon etilganlik;
–
o‘quv materiallarini o‘rganish bo‘yicha yo‘riqnomaga egali
gi;
–
nazorat topshiriqlarining mavjudligi;
–
izohli lug‘at va manbalar ro‘yxati mavjudligi.
Zamonaviy axborot texnologiyalari muhitida elektron o‘quv
-metodik majmuaning
o‘qitish vositalariga quyidagilar kiradi:
Жамият
ва
инновациялар
–
Общество
и
инновации
–
Society and innovations
Special Issue
–
03 (2023) / ISSN 2181-1415
92
–
o‘quv darsliklari, qo‘llanmalarning elektron versiyalari;
–
komputer multimediali o‘rgatuvchi tizimlar;
–
audio o‘quv
-axborot materiallari;
–
video o‘quv
-axborot materiallari;
–
komputer laboratoriya ishlari;
–
mashq qildirgichlar;
–
ma’lumotlar va bilimlar bazasi;
–
elektron kutubxonalar;
–
ekspert o‘rgatuvchi tizimlar asosidagi o‘qitish vositalari;
–
virtual haqiqiylik asosidagi o‘qitish vositalari;
Ta’kidlash lozimki, o‘qitishning elektron vositalari yangi axborot texnologiyalari
vositalari orqali joriy etiladi.
An’anaviy darsliklar, o‘quv
-
metodik qo‘llanmalar va boshqa
nashr materiallarning elektron formatdagi nusxalari elektron o‘quv
-metodik majmualar
yaratishda ishlatiladi.
Elektron didaktik materiallarni yaratishda dastlab
quyidagilarga alohida e’tibor
qaratmoq kerak:
–
elektron o‘quv qo‘llanmalari mazmunan shunday tuzilgan bo‘lish kerakki,
ulardan qo‘shimcha o‘quv axborotlarini olish uchun o‘quvchi aslo qiynalmasligi kerak;
–
o‘quv materiallarini tarkibiy tuzilmasini shakllantirishda modul tizimidan
foydalanish maqsadga muvofiqligi;
–
mustaqil ta’limni tashkil etish va
o‘quv
materiallarini
o‘rganish
bo‘yicha to‘liq
yo‘riqnoma keltirilgan bo‘lishi;
–
nazorat topshiriqlari, o‘z
-
o‘zini tekshirish savollari va javoblari, mashq
qildiruvchi topshiriqlarning
bo‘lishi [4].
Elektron shakldagi o‘quv darsliklari eng oddiy holda nashr o‘quv materiallarining
elektron varianti ko‘rinishida bo‘ladi. Ammo elektron shakldagi darsliklar komputer
xotirasida yoki boshqa tashqi magnit eltuvchida qulay saqlanish, tezkor o‘
zgartirish va
elektron pochta orqali uzoq masofalarga uzatish imkoniyatining mavjudligi bilan ajralib
turadi.
Elektron o‘quv
-metodik majmualar:
–
tashkiliy-metodik;
–
axborot-
o‘rgatuvchi;
–
nazorat qiluvchi didaktik funksional bloklardan tashkil topadi.
Majmuaning pedagogik-
psixologik vazifalari o‘quv materiallarini gipermedia
muhitida taqdim etish, o‘quvchilar va o‘qituvchilar orasidagi didaktik muloqot va o‘qitish
vositalari orqali amalga oshiriladi.
O‘quv maqsadlaridagi dasturiy vositalar:
–
ta’lim j
arayonini individuallashtirish va differentsiyalash;
–
o‘quv faoliyatini o‘zi nazorat qilishi va to‘g‘ri yo‘naltirishi;
–
komputerning hisoblash imkoniyatlaridan foydalanish
tufayli o‘quv vaqtini tejash;
–
o‘quv materiallarini
vizuallashtirish;
–
o‘rganilayotgan hodisa va jarayonlarni modellashtirish va
imitatsiyalashtirish;
–
o‘quvchilarni o‘z
-
o‘zlarini nazorat etishlari;
–
har xil holatlarda optimal qaror qabul qilishni shakllantirish;
–
fikrlashning aniq bir shakli (ko‘rga
zmali-obrazli, nazariy)ni rivojlantirish;
–
o‘qish motivlarini oshirish;
Жамият
ва
инновациялар
–
Общество
и
инновации
–
Society and innovations
Special Issue
–
03 (2023) / ISSN 2181-1415
93
–
bilish faoliyati madaniyatini shakllantirish kabi imkoniyatlarni yaratadi.
Axborot texnologiyalarining rivojlanishi ta’limga komputer multimedia kurslarini
joriy etish orqali yangi ulkan imkoniyatlar yaratdi.
Ayni paytda yangi axborot texnologiyalari sohasida gipermatn tizimlarini qo‘llash
keng quloch yoymoqda. Bunday texnologiyalar asosida an’anaviy o‘quv matnini yanada
takomillashtirilgan o‘quv materiali asosida kengaytirish va
chuqurlashtirish hamda
kurslar va animatsion fragmentlardan foydalanish yo‘li bilan almashtirish g‘oyasi yotadi.
Bunda u yoki bu holda ajratib berilgan matn fragmentlari orasida o‘zaro bog‘lanish
tugunlari barpo etiladi.
Mutaxassislarning ta’rifiga ko‘ra,
gipermatn inson intellektining katta hajmdagi
axborotni esda saqlash qobiliyatini va mazkur axborotlar ichidan kommunikatsiya
(muloqot) va tafakkur jarayonlarini assotsiatsiyalash yo‘li bilan qidiruv ishlarini olib
borishni imitatsiya (o‘zida aks) qiladi.
Boshqacha aytganda, gipermatn murakkab
darajada tashkil etilgan o‘quv materiallari tizimi bo‘lib, ko’plab statistik va dinamik
axborotlarni o‘zida mujassamlashtiradi hamda umumlashgan tarmoq strukturasiga ega
bo‘ladi.
Bunda axborot fragmentlari rolini matn, grafik, sxema, videofragment, ijrochi
dastur va animatsiya (harakatli jarayon)lar o‘ynaydi [2].
Darvoqe, bugun XXI asrda ta’lim vositalari bo‘yicha juda katta o‘zgarishlar yuz
berdi. Ta’limning an’anaviy modelidagi “o‘qitish vositalari”
tushunchasidan insoniyat
pedagogik amaliyot faoliyatida
“ta’limiy muhit”
tushunchasiga, keyinroq esa
“ta’limiy
baza
”
va nihoyat axborot
–
kommunikatsiya jarayonlarining rivojlanish davrida joriy
qilinadigan
“yagona axborot ta’limi bazasi”
tushunchasiga o‘t
ilmoqda.
XXI asrda, ta’limda ro‘y berayotgan universallik, shuningdek, turli regionlar va
o‘quv muassasalarida kechayotgan ta’limning globallashuvi va rivojlanishi bilan global
internet tarmog‘ining keskin rivojlanishi imkoniyatlaridan foydalanish ochiq ta’lim
tizimini vujudga keltirmoqda.
Hozirgi zamon o‘qituvchisi, o‘z fani bo‘yicha mutaxassisligidan tashqari fanni
o‘qitayotganda axborot va kommunikatsiya texnologiyalarining barcha afzalliklaridan
bemalol foydalana oladigan, o‘quvchi va talabalarda bu t
exnologiyalarni amalda ishonch
bilan qo‘llash malakasini shakllantirish qobiliyatiga ega bo‘lishi zarur.
Ta’limni axborotlashtirishning bosh maqsadi, ta’limda yangi axborot
texnologiyalarini qo‘llash asosida, inson faoliyatini global miqyosda ixchamlashti
rish va
jamiyat talablariga
munosib yangi dunyoviy tafakkurga ega bo‘lgan mutaxassis kadrlarni
tayyorlashning sifati va samaradorligini keskin ko‘tarishdan iboratdir.
Axborot texnologiyalari ta’lim muassasalarida bilim olayotgan yoshlarni
shakllantirish bo
‘yicha yangicha yondashishlar asosida, ularning bilim, malaka va
ko‘nikmalarini aniqlash bilan bog‘liq o‘quv jarayonini tashkil etib, ta’limni ana shunday
yangi sifat bosqichiga ko‘tarish imkonini berishi bilan muhim.
Xulosa qilib aytganda, ta’limning o‘q
uv jarayonida zamonaviy axborot
texnologiyalari yutuqlaridan foydalanish orqali talabalarga axborotning
noan’anaviy
manbalariga yo‘l ochib, mustaqil ta’lim olishning samaradorligini ta’minlashi bilan birga,
ijodiy faoliyat ko‘rsatish uchun ham keng imkoniy
atlar yaratadi. Bu jihatlar yuqori
axborot texnologiyalari bo‘yicha o‘quv jarayonini tashkil etish va o‘quvchilarning bilim
darajasini nazorat qilish uchun maxsus texnologiyalarni yaratishni taqozo etadi.
Жамият
ва
инновациялар
–
Общество
и
инновации
–
Society and innovations
Special Issue
–
03 (2023) / ISSN 2181-1415
94
FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR
RO‘YXATI
:
1.
O‘zbekiston Re
spublikasi Prezidentining 2018-yil 21-
noyabrdagi “Axborot
texnologiyalari va kommunikasiyalarining joriy etilishini nazorat qilish, ularni himoya
qilish tizimini takomillashtirish chora-
tadbirlari to‘g ‘risida”gi qarori.
2.
Axborot-kommunikatsion texnologiyal
ar (AKT) yordamida biologiyani o‘qitish.
O‘qituvchilar uchun amaliy qo’llanma. Toshkent,
“VEKTOR
-
PRESS”, 2010.
3.
Axborot-kommunikatsiya texnologiyalari barcha sohalarning samarali faoliyati
va jadal rivojida muhim ahamiyatga ega //Xalq so’zi. 2012.,
- 6-mart.
4.
Olimov Q.T. Kasb-
hunar ta’lim tizimida maxsus fanlardan elektron darsliklarga
qo‘yiladigan
talablar, ularni yaratish texnologiyasi va uslubiy
ta’minoti.
Kasb mahorati.
O‘zbekiston
Respublikasi
o‘rta
maxsus, kasb
–
hunar
ta’limi
axborotnomasi
. 2004. №5.
5.
Shomurotov, S. S. O. (2021). The Need for Formation of Knowledge on the
Effective Use of Water Resources in Young People in the Process of Globalization. (in the
Example of the Aral Sea). International Journal of Human Computing Studies, 3(2), 89-91.
6.
SHOMUROTOV, S. S. O. (2021, April). FIRST STEPS FOR MODERNIZATION OF
WATER FARMING IN THE REPUBLIC: ACHIEVEMENTS AND CHALLENGES. In Euro-Asia
Conferences (Vol. 4, No. 1, pp. 152-155).
7.
Shomurotov, S. S. O. (2021, February). Some Environmental Problems Related
To Land And Water Resources In Uzbekistan. In International Scientific and Current
Research Conferences (pp. 39-41).
8.
SHOMUROTOV, S. S. O. Construction and Changes in Canals and Pumping
Stations in Uzbekistan. JournalNX, 7(1), 262-266.
9.
Шомуротов, Ш. (2021). Историческое значение реформ, осуществляемых в
водной системе Узбекистана.
Общество и инновации,
2(3/S), 458-465.
10.
Шомуротов, Ш. (2021). Ўзбекистон сув хўжалиги тизимида амалга
оширилган ислоҳотларнинг тарихий аҳамияти.
Общество и инновации,
2(3/S),
458-465.
11.
Shomurotov, S. S. O. (2022). O ‘Zbekistondа Suvdаn Foydаlаnuvchilаr
Uyushmаlаrining Tаshkil Qilinishi Vа Fаoliyatidа Yuzаgа Kelаyotgаn Muаmmolаri.
Miasto
Przyszłości,
29, 216-220.
12.
Shomurotov, S. S. O. (2022). Measures Taken to Develop the Irrigation System
in the Country.
Miasto Przyszłości,
29, 207-209.
13.
Polovina, L. V. (2023). THE PHENOMENON OF PERIPHRASIS IN MODERN
RUSSIAN LANGUAGE. Open Access Repository, 9(2), 94-98.
14.
Половина, Л. В. (2022). Роль И Место Самостоятельной Работы В
Образовательном Процессе Вуза.
Central Asian Journal of Literature, Philosophy and
Culture, 3(11), 265-269.
15.
Polovina, L. V. (2022). Features of the Study of Subordinate Tense in Schools
with the Uzbek Language of Instruction. Central Asian Journal of Literature, Philosophy
and Culture, 3(11), 109-114.
16.
Polovina, L. V. (2023). STUDYING THE VOCABULARY OF THE MODERN
RUSSIAN LANGUAGE OF THE XX AND XXI CENTURIES IN THE NATIONAL
AUDIENCE. Open Access Repository, 4(03), 220-226.
17.
Polovina, L. V. (2021). Working with multi-root antonyms-adjectives in Russian
language lessons. Asian Journal of Research in Social Sciences and Humanities, 11(11),
515-518.
Жамият
ва
инновациялар
–
Общество
и
инновации
–
Society and innovations
Special Issue
–
03 (2023) / ISSN 2181-1415
95
18.
Ghulomovna, K. Z. (2022). REGARDING THE CLASSIFICATION OF
PHRASEOLOGICAL UNITS IN ENGLISH. Galaxy International Inter disciplinary Research
Journal, 10(11), 1172-1175.
19.
Xatamova, Z. (2020). Project method in teaching English. European Journal of
Research and Reflection in Educational Sciences, 7, 123-127.
20.
Rajapova, M. (2022). Allegorical Means Specific to Oral Speech. Scienceweb
academic papers collection.
21.
Rajapova, M. (2021). PRINCIPLES OF COGNITIVE METAPHOR AND ALLEGORY
IN DISCOURSE. Scienceweb academic papers collection.
