Жамият
ва
инновациялар
–
Общество
и
инновации
–
Society and innovations
Journal home page:
https://inscience.uz/index.php/socinov/index
The effectiveness of the use of information technology at
secondary school
Sayfulla ALIBEKOV
1
Tashkent State Pedagogical University named after Nizami
ARTICLE INFO
ABSTRACT
Article history:
Received March 2023
Received in revised form
15 April 2023
Accepted 25 April 2023
Available online
15 May 2023
This article discusses the increase in interest and adaptation
of students to using information technology in the classroom.
2181-
1415/©
2023 in Science LLC.
https://doi.org/10.47689/2181-1415-vol4-iss3/S-pp96-99
This is an open access article under the Attribution 4.0 International
(CC BY 4.0) license (https://creativecommons.org/licenses/by/4.0/deed.ru)
Keywords:
education,
information technologies,
modern technologies,
computer games,
communication,
independent movement,
speech culture,
the internet,
electronic information.
Umumiy
o‘rta
ta’lim
maktablarida
axborot
texnologiyalaridan foydalanishning samaradorligi
ANNOTATSIYA
Kalit so
‘
zlar:
ta’lim,
axborot texnologiya,
zamonaviy texnologiya,
komputerli
o‘yin,
kommunikatsiya,
mustaqil harakat,
nutq madaniyati,
internet,
elektron
ma’lumot.
Mazkur maqolada umumiy
o‘rta
ta’lim
maktablarida axborot
texnologiyalaridan foydalanishda
o‘quvchilarni
dars jarayoniga
qiziqtirish
va
moslashuvchanlikni
oshirish
bo‘yicha
yondashuvlar bayon qilingan.
1
PhD in Physics and Mathematics, Associate Professor, Department of Information Technology, Tashkent State
Pedagogical University named after Nizami.
Жамият
ва
инновациялар
–
Общество
и
инновации
–
Society and innovations
Special Issue
–
03 (2023) / ISSN 2181-1415
97
Эффективность
использования
информационных
технологий
в
общеобразовательной
школе
АННОТАЦИЯ
Ключевые
слова:
образование,
информaционные
технологии,
современные
технологии,
компьютерные
игры,
связь,
самостоятельное
движение,
речевая
культура,
интернет,
электронная
информaция.
В
данной
статье
рассматривается
повышение
интереса
и
адаптации
учащихся
при
использования
информационных
технологий
на
занятиях.
Zamonaviy texnologiyalar rivojlanib borayotgan bir davrda umumiy
o‘rta
ta’limning
biron-bir
o‘quv
fanini
to‘liq
ravishda yoki uning qaysi qismini axborot
kommunikatsiya texnologiyalari(AKT)dan foydalanib
o‘tsa
qanday samara berishini yoki
AKTni
qo‘llashning
pedagogik tamoyillari, uning psixologik xususiyatlari, uning bilish
jarayoniga
ta’sir
qilish mexanizmi va omillari, shuningdek, yana boshqa
ko‘p
jihatlarini
kompleks tadqiq qilish dolzarb
bo‘lib
bormoqda. Bu esa
ta’lim
tizimida, xususan,
o‘quv
jarayonlarini tashkil etish va amalga oshirish,
o‘quv
-uslubiy
ta’minotni
rivojlantirish,
ayniqsa,
o‘quv
mashg‘ulotlarini
o‘tish
va
o‘zlashtirish
samaradorligini oshirish borasida
yangicha mazmun va mohiyat shakllanishiga asos yaratmoqda.
Hozirgi kunda umumiy
o‘rta
ta’lim
maktablarida
ta’lim
tizimining mazmuni va
sifati bizning jamiyatimizning dolzarb masalalari va ustuvor
yo‘nalishlaridan
biri
bo‘lib,uni
rivojlantirish hamda samaradorligini oshirish usullari va tadbirlari izlanmoqda,
shu bilan birga umumiy
o‘rta
ta’lim
maktablarida
ta’lim
-tarbiya jarayonida yangi axborot
kommunikatsiya texnologiyalarini joriy etish masalasi ommalashtirilmoqda. Ayni paytda
davlatimiz rahbari tomonidan respublikamizda
ta’lim
tizimini tubdan isloh etish
jarayonida
ta’lim
muassasalarining moddiy-texnik bazasini mustahkamlash va undan
samarali foydalanishni
ta’minlash,
ta’limga
yangi axborot texnologiyalarini keng joriy
etish,
o‘quv
muassasalaridagi axborot-resurs markazlari faoliyatini zamonaviy talab va
mezonlar asosida tashkil etish yuzasidan keng qamrovli ishlar amalga oshirilmoqda.
Umumiy
o‘rta
ta’lim
maktablarida
ta’lim
berishda axborot texnologiyalaridan keng
foydalanish kutilayotgan natijaga erishish uchun asosiy masala hisoblanib,
ko‘plab
munozara va turli xil fikrlarning kelib chiqishiga sabab
bo‘lishiga
qaramay, umumiy
o‘rta
ta’lim
maktablarida
boshlang‘ich
sinf
o‘quvchilarini
o‘qitishda
va ularni har tomonlama
yеtuk
inson
bo‘lib
rivojlanishida, dars jarayonida
o‘quvchilarning
badiiy-musiqiy
faoliyatini, matnlarni
o‘qish,
rasmlarni
ko‘rish
va ajrata bilish tasavvurlarini kengaytirish,
komputerli
o‘yin
dasturlari orqali fikrlash va mustaqil qarorlar qabul qilish bilim, malaka
va
ko‘nikmalarini
shakllantirishda axborot kommunikatsiya texnologiyalari vositalaridan
foydalanish
o‘zining
ijobiy samarasini beradi.
Boshlang‘ich
sinf
o‘quvchilarining
rivojlanishi uchun
mo‘ljallangan
barcha komputerli
o‘yin
dasturlarining hammasi ham
ta’lim
jarayonida
o‘z
samarasini beravermaydi [1].
Жамият
ва
инновациялар
–
Общество
и
инновации
–
Society and innovations
Special Issue
–
03 (2023) / ISSN 2181-1415
98
Shuning uchun ham komputer
o‘yinlarini
tanlash va ulardan foydalanish uchun
jiddiy yondashuv va
e’tibor
kerak
bo‘ladi.
Komputerli
o‘yin
dasturlari shunday yaratilgan
bo‘lishi
kerakki, unda bajariladigan har bir harakat
o‘quvchilar
tomonidan
to‘g‘ri
qabul
qilinishi, bajarilishi va tasavvur etilishi lozim.
O‘yin
dasturidagi har bir harakatni
o‘quvchi
tushuna olish, uni qanday bajarish kerakligini
o‘ylash
va amalga oshirish imkoniyatiga
ega
bo‘lishi
lozim.
Bundan tashqari, umumiy
o‘rta
ta’lim
maktablari
o‘quvchilarining
axborot
texnologiyalari
bo‘yicha
boshlang‘ich
savodxonligini ham oshirish mumkin,
ya’ni
komputerning umumiy tuzilishi, asosiy qurilmalari
to‘g‘risida
umumiy tushunchalarni,
klaviaturadan foydalana olish malakalarini hosil qilish mumkin. Bu bolalarning komputer
savodxonligi va
ko‘nikmalarini
shakllanishida asosiy omil
bo‘lib
hisoblanadi.
Ta’lim muassasalarida komputerli o‘yin dasturlaridan foydalanish o‘quvchilarda
bir qancha pedagogik-psixologik funksiyalarni amalga oshiradi va shakllantiradi:
•
mustaqil harakat qilish imkonini beradi;
•
obrazli tasavvurlash va fikrlash rivojlanadi;
•
ranglarni ajrata olish imkoniyatini yaratadi;
•
bilim
olishga bo‘lgan qiziqishni uyg‘otadi;
•
o‘z qobiliyati va iqtidorini namoyish qilish imkonini beradi;
•
muloqot qilish ko‘nikmalarini shakllantiradi;
•
insonlar bilan o‘zaro munosabatda bo‘lishni o‘rgatadi;
•
o‘z
-
o‘zini nazorat qilishni shakllantiradi;
•
hamkorlik qilish usullarini ishlab chiqish imkonini beradi;
•
charchoq va quvvatsizlikni bartaraf etadi;
•
nutq madaniyati va fikrlash qobiliyatlari rivojlanadi;
•
harakatchanlik qobiliyati oshadi
[2].
Bugungi kunda respublikamizda maktab ta’lim tizimini komputer, mu
ltimediali
elektron qo‘llanmalar, Internet, elektron ma’lumotlar bazasi va shu kabi yangi axborot
texnologiyalari asosida tashkil etish hamda mashg‘ulot va boshqarish jarayonida ulardan
keng foydalanishga oid bir qator ishlar amalga oshirilmoqda. Maktab ta
’lim tizimida
zamonaviy axborot kommunikatsiya texnologiyalari vositalari asosida tashkil etiladigan
mashg‘ulotlar quyidagi talablarga mos kelishi lozim:
➢
dars jarayonida pedagogik va axborot texnologiyalari yordamida barcha didaktik
tamoyil va qoidalarning
optimal nisbatlarini ta’minlash;
➢
axborot texnologiyalari asosida o‘quvchilarning qiziqishlari, layoqati va talablarini
hisobga olgan holda ular tomonidan bilimlarning puxta o‘zlashtirilishi uchun kerakli
imkoniyatlarni yaratish;
➢
axborot kommunikatsiya t
exnologiyalari vositalari o‘quvchini har tomonlama
rivojlanishini motivatsiyalash va faollashtirish;
➢
axborot kommunikatsiya texnologiyalari vositalari asosida ta’lim
-tarbiya
jarayonining barcha bosqichlari mantiqiyligi va emotsionalligini oshirish.
Axborot
kommunikatsiya texnologiyalaridan foydalanish orqali umumiy o‘rta ta’lim
maktablarida ta’lim tizimining samaradorligi quyidagi ikki asosiy omil bilan aniqlanadi:
1. Tatbiq etilayotgan axborot-kommunikatsiya texnologiyalari vositalarining sifati;
2. Axborot texnologiyalari vositalarining tarkibiy qismi hisoblangan zamonaviy
dasturiy vositalari (multimediali elektron qo‘llanmalar, internet, elektron ma’lumotlar
bazasi, komputer o‘yin) ning sifati [3].
Жамият
ва
инновациялар
–
Общество
и
инновации
–
Society and innovations
Special Issue
–
03 (2023) / ISSN 2181-1415
99
Axborot-kommunikatsiya texnologiyalaridan samarali foydalanish asosida
boshlang‘ich sinf ta’lim tizimi samaradorligini oshirish uchun elektron ta’lim resurslarini
ishlab chiqish, takomillashtirish va ta’lim jarayoniga joriy etish maqsadida komputerli
nashrlar, virtual laboratoriya, ijodiy ishlanmalar, virtual sayohatlar va multimediali
dasturlar yaratilmoqdaki, ular multimediali va internet o‘qitish texnologiyalaridan
foydalanish imkonini beradi.
FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR RO‘YXATI
:
1.
Usmanov A.I. Zamonaviy axborot texnologiyalari,-
T.: “Akademiya”,
2007-yil,
154- bet.
2.
Abdiyev Sh. Ta’lim sifat samaradorligini oshirishda axborot texnologiyalarining
o‘rni. Uslubiy ko‘rsatma.
- VXTXQTMOI, Samarqand, 2015 -yil.
3.
G‘ulomov S. Axborot tizimlari va texnologiyalari
-
T.: “Shark”, 2000
-y.
4.
Abduganievich, A. S., & Marsilovna, S. R. (2022, February). Features of the
professional activity of a computer science teacher in the modern conditions of the
organization of the educational process. In Conference Zone (pp. 195-198).
5.
Bagbekova, L. (2019). Opportunities of massive open online courses. European
Journal of Research and Reflection in Educational Sciences Vol, 7(12).
6.
Abdukadirov, A., Zakirov, S., Mamarajabov, O., & Sayfulla, A. (2021). Conditions
for the development of students' information competence in the aspect of the
development of distance learning in the humanities. In International Conference on
Information Science and Communications Technologies: Applications, Trends and
Opportunities, ICISCT 2021.
7.
I.U. Nazarov, & S.A. Alibekov.
(2022). О выборе оптимальных вариантов
ноутбуков и гаджетов для студента.
Conference Zone, 26
–
28. Retrieved from
http://www.conferencezone.org/index.php/cz/article/view/430
