Жамият
ва
инновациялар
–
Общество
и
инновации
–
Society and innovations
Journal home page:
https://inscience.uz/index.php/socinov/index
Problems of organizing the improvement of professional
skills of teachers of secondary schools in the context of
digital transformation
Makhbuba FAIZIEVA
1
Tashkent State Pedagogical University named after Nizami
ARTICLE INFO
ABSTRACT
Article history:
Received March 2023
Received in revised form
15 April 2023
Accepted 25 April 2023
Available online
15 May 2023
The article provides information about the current situation
in the continuous development of the professional skills of
teachers in the context of digitalization, the results of studying
such problems as the use of technology in order to study
educational,
pedagogical,
technological,
organizational,
economic, sociocultural factors, in what periods of time they
study independently, about the level of use of technology and by
what methods they improve their skills.
2181-
1415/©
2023 in Science LLC.
https://doi.org/10.47689/2181-1415-vol4-iss3/S-pp222-232
This is an open access article under the Attribution 4.0 International
(CC BY 4.0) license (https://creativecommons.org/licenses/by/4.0/deed.ru)
Keywords:
continuous professional
development,
professional development
systems,
information and
communication
technologies,
the Internet,
social networks.
Raqamli transformasiya
sharoitida umumta’lim maktabi
o‘qituvchilarining kasbiy salohiyatlarini oshirishini
tashkil etish muammolari
ANNOTATSIYA
Kalit so‘zlar
:
uzluksiz malaka oshirish,
malaka oshirish tizimlari,
axborot kommunikatsiya
texnologiyalari,
Internet,
ijtimoiy tarmoqlar.
Raqamlashtirish sharoitida o‘qituvchilarning uzluksiz kasbiy
salohiyatini oshirishdagi mavjud holat, o‘quv, pedagogik,
texnologik, tashkiliy, iqtisodiy, ijtimoiy-madaniy omillarini
o‘rganish maqsadida qanday texnologiyalardan foydalanishlari,
qanday vaqt oralig‘ida mustaqil o‘rganishlari, texnologiyalardan
foydalanish darajalari hamda qaysi usullar orqali malakalarini
oshirib borishl
ari kabi muammolarni o‘rganish natijalari haqida
ma’lumot beriladi.
1
PhD, Associate Professor, Department of Informatics and Methods of its Teaching, Tashkent State Pedagogical
University named after Nizami.
Жамият
ва
инновациялар
–
Общество
и
инновации
–
Society and innovations
Special Issue
–
03 (2023) / ISSN 2181-1415
223
Проблемы организации повышения профессионального
мастерства учителей общеобразовательных школ в
условиях цифровой трансформации
АННОТАЦИЯ
Ключевые слова:
непрерывное повышение
квалификации,
системы повышения
квалификации,
информационно
-
коммуникационные
технологии,
Интернет,
социальные сети.
В статье дается информация о текущей ситуации в
непрерывном
наращивании
профессионального
мастерства педагогов в условиях цифровизации, о
результатах изучения таких проблем, как использование
технологий
в
целях
изучения
образовательных,
педагогических,
технологических,
организационных,
экономических, социокультурных факторов, в какие
периоды времени они обучаются самостоятельно, об
уровне использования технологий и с помощью каких
методов они повышают свою квалификацию.
KIRISH
О‘zbekiston Respublikasida Davlat dasturida ta’lim jarayoniga raqamli va
pedagogik texnologiyalarni, elektron darsliklar, multimedia vositalarini keng joriy etish
orqali mamlakatimiz va oliy о‘quv yurtlarida о‘qitish sifatini tubdan yaxshilash, ta’lim
muassasalarining о‘quv
-
laboratoriya bazasini, zamonaviy turdagi о‘quv va laboratoriya
uskunalari, komputer texnikasi bilan mustahkamlash, raqamli va keng formatli
telekommunikatsiya aloqa vositalari hamda Internet tizimini yanada rivojlantirish
zarurligi asosiy vazifalardan biri deb belgilangan.
Hozirgi kunda О‘zbekiston Respublikasining Prezidenti Sh.M.Mirziyoyevning
2019-yil 29-apreldag
i “О‘zbekiston Respublikasi xalq ta’limi tizimini 2030
-yilgacha
rivojlantirish konsepsiyasini tasdiqlash tо‘g‘risida”gi PF–
5712-sonli Farmoniga binoan
О‘zbekiston Respublikasida umumiy о‘rta va maktabdan tashqari ta’limni tizimli isloh
qilishning ustuvor y
о‘nalishlarini belgilash, о‘sib kelayotgan yosh avlodni ma’naviy
-
axloqiy va intellektual rivojlantirishni sifat jihatidan yangi darajaga kо‘tarish, о‘quv
-
tarbiya jarayoniga ta’limning innovatsion shakllari va usullarini joriy etish kabi chora
-
tadbirlar egallangan [1].
Mazkur me’yoriy hujjatlar doirasida respublika umum ta’lim muassasalarida
raqamli texnologiyalarini ta’lim jarayonida qо‘llashni yangi usul va vositalar yordamida
tashkil etish, masofadan turib о‘qitish va komputerlashtirilgan anjumanlar о‘tka
zishga
erishish, raqamli ta’lim platformalarini yaratish va ularni о‘quv
-tarbiya jarayonida
qо‘llashga qaratilgan tadbirlar, ta’limni isloh qilish bо‘yicha nufuzli loyihalar, ilmiy
tadqiqotlar olib borilmoqda.
Raqamli texnologiyalar tariximizdagi har qanday innovatsiyaga qaraganda tezroq
rivojlandi. Bor-
yo‘g‘i yigirma yil ichida rivojlanayotgan dunyo aholisining qariyb
50 foizini qamrab oldi va jamiyatlarni o‘zgartirdi. Raqamli texnologiyalar moliya, savdo
va davlat xizmatlaridan foydalanishni kuchaytirish orqali tizimli ekvalayzer sifatida
nomoyon bo‘ldi.
Barcha sohalarda bo‘lgani kabi ta’lim sohasiga ham kundan kun yangi
o‘zlashtirilishi lozim bo‘lgan bilimlarning kirishi soha mutaxassislariga katta ma’suliyat
yuklamoqda. Chunki, bo‘lajak mutaxassisga za
monaviy jahon standartlari talablariga mos
Жамият
ва
инновациялар
–
Общество
и
инновации
–
Society and innovations
Special Issue
–
03 (2023) / ISSN 2181-1415
224
keladigan bilimlarni berish, ularni mustaqil fikrlaydigan, o‘z sohasining yetuk mutaxassisi
sifatida tayyorlashda o‘qituvchilarning o‘rni benihoya kattadir. Bu, o‘z
-
o‘zidan
o‘qituvchilarni izlanishga, o‘z ustida tinmay mehnat qilishga, yangiliklarni tez o‘zlashtirib,
o‘quvchilarga yetkazishlarida sidqidildan mehnat qilishlarini talab etadi. Ayniqsa,
raqamli transformatsiya sharoitida kundan-
kunga ko‘payib borayotgan axborotlarni
o‘quvchilarga yetkazish, ularni tez o‘zlashtirishga yo‘naltirish va bilimlarni to‘la,
mukammal egallallari uchun sharoit yaratish shartdir.
Hozirgi kunda raqamli texnologiyalar respublikamizning deyarli barcha sohalarini
keng qamrab olishi natijasida ulardan samarali foydalanishni taqozo etadi. Yildan-yilga
raqamli texnologiyalari va uning texnik vositalari rivojlanib, mukammallashib bormoqda-
ki, Internet tarmog‘i kirib bormagan va qo‘llanilmaydigan sohani topish mushkul bo‘lib
bormoqda.
Mamlakatimizda ta’limning mazmuni va sifati masalalari
jamiyatda ustuvor
yo‘nalish sifatida qaralib, dunyoning rivojlangan mamlakatlari ta’lim tizimida raqamli
texnologiyalardan foydalanishga alohida e’tibor berilmoqda. Bu borada ta’limni
rivojlantirish, uning samaradorligini oshirish yo‘llari izlanmoqda, ta’l
imga raqamli
texnologiyalarni joriy etish tadqiqotlari takomillashtirilmoqda. Raqamli texnologiyalarni
o‘quv jarayoniga joriy etish asosida raqamlashtirish, multimedia va tarmoq tizimlari
yordamida o‘quv jarayonini tashkil etish yotadi. Raqamli texnologiyalar o‘quv jarayonini
tashkil etish va boshqarishda, o‘quv rejalar, o‘quv dasturlari va o‘quv materiallarini
yaratishga tavsiyalar ishlab chiqishda, testlashtirish va nazorat qilishda
о‘qituvchilarga
ko‘makchi vazifasini bajaradi.
NATIJALAR VA ULARNING MUHOKAMASI
Ushbu maqolada o‘qituvchilarning uzluksiz kasbiy salohiyatini oshirishda raqamli
texnologiyalardan foydalanishi bo‘yicha mavjud holat, muammolarni o‘rganish natijalari
bo‘yicha statistik tahlil natijalari haqida ma’lumot beriladi.
Maktab tizimi,
о‘
qituvchilar,
о‘quvchilar va ota
-onalarni
о‘z ichiga olgan о‘zaro
bog‘liq murakkab ta’lim ekotizimdir. Raqamli texnologiyalar о‘quvchilarni sinf
cheklovlaridan tashqari raqamli dunyoda
о‘quvchi sifatida ilhomlantirish,
rag‘batlantirish orqali ta’limning ijo
biy natijalarini beradi. Raqamli dunyoni
о‘rganish,
hamkorlik qilish uchun
о‘quvchilar 21
–
asr k
о‘nikmalarini raqamli texnologiyalardan
foydalanish bilan uyg‘unlikda rivojlantirishlari kerak. Raqamli texnologiyalar va vositalar
yordamida
bog‘langan kommunikativ onlayn va yuzma
-yuz
о‘quv maydonlarini yaratish
о‘quv innovatsiyalarini qо‘llab
-quvvatlash,
о‘quvchilarni jalb qilish va rag‘batlantirish,
о‘quvchilarga kelajak kasblarga tayyor bо‘lishi uchun hayotiy kо‘nikmalarni
rivojlantirishga imkon berishi mumkin.
Ushbu ekotizimda
о‘qituvchilar muhim rol о‘ynaydi. Ular о‘quvchilar uchun ta’lim
natijalarini q
о‘llab
-quvvatlashda ushbu tizimlarni qanday ishlab chiqish mumkinligini
biladi.
О‘quvchilarga ta’lim berish uchun о‘qituvchilar о‘qitish am
aliyotida kasbiy
rivojlanishga muhtojligi ta’kidlangan. OECD mamlakatlarida о‘rganilgan boshqa raqamli
strategiyalar[2], davlat siyosatining muhimligi,
о‘qitish va о‘rganishni yaxshilash va ta’lim
beruvchilarni malakasini oshirish uchun maxsus raqamli strategiyalarni ishlab chiqishni
ta’kidlaydi.
Raqamli texnologiyalarni muvaffaqiyatli qabul qilish va integratsiyaga erishish
uchun
о‘qituvchilarni yetarli darajada qо‘llab
-quvvatlash va malakasini oshirishga ehtiyoj
mavjud [3]. Sinfda raqamli texnologiyadan samarali foydalanishning asosiy t
о‘siqlariga
Жамият
ва
инновациялар
–
Общество
и
инновации
–
Society and innovations
Special Issue
–
03 (2023) / ISSN 2181-1415
225
vaqt yetishmasligi, rag‘batlantirish, texnologik yordam va raqamli texnologiyani amaliy
tarzda qanday amalga oshirishni bilmaslik kiradi.
О‘qituvchilarni innovatsion malaka
oshirishni ta’minlash ularning loyihal
ash va ijro etish jarayoniga jalb qiladigan bilimlarini
shakllantiradi va
о‘z amaliyotida raqamli texnologiyalardan foydalanish imkonini beradi.
Hargis va Wilcoxlar o‘qituvchilarning ish samaradorligini qo‘llab
-quvvatlash uchun
ishlatilishi mumkin bo‘lgan ba’zi bepul resurslarni, shu jumladan onlayn hamkorlik
vositalarini (masalan, Skype, Google hujjatlari, Second Life) muhokama qildi [4]. Ushbu
vositalar o‘qituvchilar faoliyati samaradorligini darsni kengroq auditoriyaga, masalan,
boshqa maktabda yoki maktab ichidagi boshqa sinfda taqdim etish; Sinfdan tashqarida
bo‘lgan o‘quvchilarga yordam berish orqali oshirgan.
“Teaching and Learning International Survey” (TALIS) maʼlumotlariga koʻra,
oʻqituvchilarning taxminan 60% oʻqitish uchun AKT boʻyicha oʻrtacha y
oki yuqori
rivojlanish ehtiyojlarini qayd etgan. O‘qituvchilarning texnologiyadan foydalanish
bo‘yicha boshlang‘ich tayyorgarligining yetishmasligi o‘qituvchilarni o‘z ta’lim
amaliyotlarida undan samarali foydalanishga tayyor emasligiga olib kelishi mumkin [5].
Petersonning fikriga k
о‘ra о‘qituvchilarni tayyorlashda aralash ta’limdan (onlayn
va yuzma-
yuz) foydalanish sinfda raqamli texnologiyadan foydalanishning ko‘payishiga
olib kelishi mumkin [6].
Xuddi shunday, Masters va boshqalar nazorati ostida
o‘tkazilgan tadqiqotda
o‘qituvchilar uchun onlayn trening boshqa yondashuvlar bilan solishtirganda,
keyinchalik ular o‘qitgan o‘quvchilar uchun sinfda yaxshi natijalarga olib kelishini
aniqladilar [7]. Urban-
Woldron, o‘qituvchilar uchun aralash ta’lim yuzm
a-
yuz o‘qitishdan
ko‘ra samaraliroq ekanligini aniqladi, bu o‘qituvchilarning texnologiyani sinfga
integratsiya qilish qobiliyatini rivojlantirishda yordam beradi [11].
Cheok va Vong o‘zlarining tahlillarida o‘qituvchilarning darsga munosabati,
darsning samaradorligi ularning texnologiyalardan faol foydalanishi bilan chambarchas
bog‘liqligini aniqladilar va: “muassasani o‘qitish, texnik va boshqaruv nuqtai nazaridan
qo‘llab
-
quvvatlash o‘qituvchilarni yangi innovatsiyalarni o‘zlashtirishga undashda zarur
bo‘
lgan muhim omillardir
”
deb ta’kidladilar
[8].
Petko ning fikriga ko‘ra, kompyuter va Internet ilovalari o‘qituvchilar tomonidan
quyidagi hollarda ko‘proq foydalaniladi
[9]:
–
o‘qituvchilar o‘zlarini AKTdan dars berishda ko‘proq malakali deb hisoblashadi;
–
o‘qituvchi kompyuterlar o‘quvchilarning bilimini yaxshilashiga ko‘proq ishonch
hosil qiladi;
–
o‘qituvchi ko‘pincha o‘quvchilarga qaratilgan ta’lim va o‘qitish shakllaridan
foydalanadi.
Goodwynning fikriga k
о‘ra, AKTni kundalik ta’limga integratsiyalash
qobiliyatiga
ega bo‘lgan, o‘z o‘quvchilarining hayoti bilan bog‘lanish uchun kuchli motivatsiyaga ega
va sinfda raqamli texnologiyani normallashtirgan o‘qituvchilar raqamli
-
o‘qituvchilardir
[10]. Bu
о‘qituvchilar ushbu darajaga uzluksiz о‘z ustida ishlash
va malakasini oshirish
orqali erishishgan.
Parette va boshqalar AQShda o‘tkazgan tadqiqotida maktab ma’muriyati
o‘qituvchilarga raqamli texnologiyadan samarali foydalanish uchun o‘z o‘quv dasturlariga
qanday integratsiya qilishlarini
о‘rgatish orqali ko‘pr
oq yordam berishlari mumkin degan
xulosaga kelishdi [12].
Жамият
ва
инновациялар
–
Общество
и
инновации
–
Society and innovations
Special Issue
–
03 (2023) / ISSN 2181-1415
226
Tadqiqotlar shuni ko‘rsatadiki, o‘qituvchilarni raqamli vositalar va resurslardan
foydalanish bo‘yicha o‘qitish ularni raqamli texnologiyalarni afzalliklarini tushunishini va
imkoniyatlaridan samarali foydalanishini yaxshilashi mumkin.
О‘qituvchilarning
malakasi va umumiy raqamli savodxonlik k
о‘nikmalarini tegishli mashg‘ulotlar bilan
rivojlantirish mumkin.
О‘qituvchilarni jalb qilish, qо‘llab
-quvvatlash va malakasini
oshirish raqamli texnologiyalar
ni ta’limga muvaffaqiyatli integratsiyalashuvining hal
qiluvchi omildir.
Loyihani amalga oshirish maqsadida o‘qituvchilarni o‘z malakalarini uzluksiz
oshirish o‘quv, pedagogik, texnologik, tashkiliy, iqtisodiy, ijtimoiy
-madaniy omillarini
o‘rganish maqsadida qanday texnologiyalardan foydalanishlari, qanday vaqt oralig‘ida
mustaqil o‘rganishlari, texnologiyalardan foydalanish darajalari hamda qaysi usullar
orqali malakalarini oshirib borishlari kabi so‘rovlardan iborat so‘rovnoma ishlab chiqildi.
Shuningdek
, so‘rovnomada o‘qituvchilarning o‘z malakalarini uzluksiz amalga oshirish
jarayonlarida yuzaga kelgan muammolar va to‘siqlarni aniqlash uchun ham savollar
tashkil etilgan.
Umumta’lim maktablari о‘qituvchilari о‘rtasida о‘tkazilgan sо‘rovnomaga asosan
о‘q
ituvchilarning 19,6%
–
1-5 yillik, 18,7% -6-10 yillik, 17,1%
–
11-15 yillik, 44,6%
–
16 va undan ortiq yillik pedagogik ish tajribasiga ega. Ulardan k
о‘pchiligini 16 yildan
ortiq faoliyat yuritayotganlar tashkil etadi.
О‘qituvchilarning 5,2% –
20
–
25 yosh, 14,6%
–
26
–
30 yosh, 20,4%
–
31
–
35 yosh,
22,3%
–
36-40 yosh, 17%
–
41-45 yosh, 10,7%
–
46
–
50 yosh va 9,8%
–
51 yoshdan
kattalarni tashkil etadi va eng k
о‘pi 36–
40 yoshli
о‘qituvchilar hisoblanishadi.
Shuningdek, ulardan 23,5% i
–
erkaklar, 76,5 %
–
ayollar hisoblanadi.
О‘qituvchilarning 33,5%
–
1-5, 17,4%
–
6-10, 15,6%-11-15, 11,4%-16-20, 22, 1%
21 va undan ortiq yildan buyon hozir ishlayotgan maktablarida ishlab kelmoqdalar.
Ularning 13,7%-oliy, 22,9%-1-toifa,32,9%-2-toifa, 30,5%-mutaxassis
о‘qituv
chilar.
Maktab
о‘qituvchilarini kо‘p qismi 2
-toifaga, kam qismi esa oliy toifaga t
о‘g‘ri keladi.
О‘qituvchilarning 91,7%i
-
oliy ma’lumotga, 3,4%i
- tugallanmagan oliy, 4,8%i
–
о‘rta
maxsus ma’lumotiga ega.
Malaka oshirish kurslarini tanlayotganda kurslarning davomiyligiga katta ahamiyat
beradiganlar 46%,
о‘rtacha ahamiyat beradigan 23%, neytralllar 8%, unchalik kо‘p ahamiyat
bermaydiganlar 17%, umuman ahamiyat bermaydiganlar 6% ni tashkil etadi.
Malaka oshirish kurslarini tanlayotganda kurslarini provayderlariga(masalan
Avloniy, AQSH MO kurslari) katta ahamiyat beradiganlar 40%, о‘rtacha ahamiyat
beradigan 24%, neytralllar 11%, unchalik kо‘p ahamiyat bermaydiganlar 18%, umuman
ahamiyat bermaydiganlar 6% ni tashkil etadi.
Malaka oshirish kurslarini tanlayotganda har bir modulning mazmuniga katta
ahamiyat beradiganlar 48%, о‘rtacha ahamiyat beradigan 23%, neytralllar 7%, unchalik kо‘p
ahamiyat bermaydiganlar 18%, umuman ahamiyat bermaydiganlar 4%ni tashkil etadi.
Malaka oshirish kurslarini tanlayotganda kasbiy eh
tiyojlariga tо‘g‘ri kelishiga katta
ahamiyat beradiganlar 55%, о‘rtacha ahamiyat beradigan 17%, neytralllar 6%, unchalik kо‘p
ahamiyat bermaydiganlar 18%, umuman ahamiyat bermaydiganlar 5%ni tashkil etadi.
Malaka oshirish kurslarini tanlayotganda amaliyot
qismi bor/yо‘qligiga katta
ahamiyat beradiganlar 44%, о‘rtacha ahamiyat beradigan 2%2, neytralllar 9%, unchalik
kо‘p ahamiyat bermaydiganlar 19%, umuman ahamiyat bermaydiganlar 6% ni tashkil
etadi.
Жамият
ва
инновациялар
–
Общество
и
инновации
–
Society and innovations
Special Issue
–
03 (2023) / ISSN 2181-1415
227
О‘qituvchilar о‘z pedagogik mahoratlarini rivojlantirish u
chun maktab direktorlari
bilan har kuni 33%, har hafta 35%, har oy 17%, kamdan kam 11% о‘qituvchilar muloqot
qilishadi, umuman muloqot qilmaydiganlar 4% ni tashkil etadi.
О‘qituvchilar о‘z pedagogik mahoratlarini rivojlantirish uchun direktor
о‘rinbosarlar
i bilan har kuni 54%, har hafta 26%, har oy 11%, kamdan kam
6% о‘qituvchilar muloqot qilishadi, umuman muloqot qilmaydiganlar 2% ni tashkil etadi.
О‘qituvchilar о‘z pedagogik mahoratlarini rivojlantirish uchun hamkasblari bilan
har kuni 76%, har hafta 14%
, har oy 6%, kamdan kam 3% о‘qituvchilar muloqot
qilishadi, umuman muloqot qilmaydiganlar 1% ni tashkil etadi.
О‘qituvchilar о‘z pedagogik mahoratlarini rivojlantirish uchun metod birlashma
rahbarlari bilan har kuni 51%, har hafta 31%, har oy 12%, kamdan k
am 4% о‘qituvchilar
muloqot qilishadi, umuman muloqot qilmaydiganlar 2% ni tashkil etadi.
О‘qituvchilar о‘z pedagogik mahoratlarini rivojlantirish uchun tuman/shahar
metodistlari bilan har kuni 8%, har hafta 30%, har oy 40%, kamdan-kam 14%
о‘qituvchilar mu
loqot qilishadi, umuman muloqot qilmaydiganlar 8% ni tashkil etadi.
О‘qituvchilar о‘z pedagogik mahoratlarini rivojlantirish uchun boshqa maktabdagi
hamkasblari bilan har kuni 13%, har hafta 32%, har oy 33%, kamdan kam 18%
о‘qituvchilar muloqot qilishadi,
umuman muloqot qilmaydiganlar 3% ni tashkil etadi.
О‘qituvchilar о‘z pedagogik mahoratlarini rivojlantirish uchun boshqa maktabdagi
hamkasblari bilan har kuni 13%, har hafta 31%, har oy 32%, kamdan kam 18%
о‘qituvchilar muloqot qilishadi, umuman muloqot qi
lmaydiganlar 6% ni tashkil etadi.
Oxirgi 3 yil davomida Oflayn (Hududiy malaka oshisrish markazida, Metod kunlari
tayanch maktablarda) formatda 41,8%, Onlayn (
“Uzluksiz kasbiy ta’lim”
LMS
platformasida, Coursera, Udemy, Udacity, British Council, American Councils,) formatda
22,1%, malaka oshirmaganlar 18,8%, Ham onlayn ham oflayn malaka oshirgan 17,3%ni
tashkil etadi.
Oxirgi 3 yilda onlayn malaka oshirish kurslarida malaka oshirgan о‘qituvchilar
90,9% ni malaka oshirmaganlar esa 9,1% ni tashkil etadi.
Onlayn malaka oshirish kurslari boshqa о‘qituvchilar bilan ishlash va tajriba almashish
imkonini berdi fikriga tо‘liq qо‘shiladiganlar 36%, qо‘shiladiganlar 22%, neytrallar 18%,
qо‘shilmaydiganlar 7%, umuman qо‘shilmaydiganlar 17% n
i tashkil etadi.
Onlayn malaka oshirish kurslari о‘z fanimga doir materiallarni topishda yordam
berdi fikriga tо‘liq qо‘shiladiganlar 45%, qо‘shiladiganlar 25%, neytrallar 14%,
qо‘shilmaydiganlar 3%, umuman qо‘shilmaydiganlar 12% ni tashkil etadi.
Onlayn malaka oshirish kurslari davomida texnik muammolarga duch keldim fikriga
tо‘liq qо‘shiladiganlar 19%, qо‘shiladiganlar 24%, neytrallar 19%, qо‘shilmaydiganlar 17%,
umuman qо‘shilmaydiganlar 20% ni tashkil etadi.
Onlayn malaka oshirish kurslari foydali va qi
ziqarli bо‘ldi fikriga tо‘liq
qо‘shiladiganlar 40%, qо‘shiladiganlar 30%, neytrallar 13%, qо‘shilmaydiganlar 5%,
umuman qо‘shilmaydiganlar 12% ni tashkil etadi.
Onlayn malaka oshirish kurslari oflaynga nisbatan men uchun qulay fikriga tо‘liq
qо‘shiladiganlar 43%, qо‘shiladiganlar 25%, neytrallar 13%, qо‘shilmaydiganlar 6%,
umuman qо‘shilmaydiganlar 13% ni tashkil etadi.
Keyingi yil ham onlayn malaka oshirmoqchiman fikriga tо‘liq qо‘shiladiganlar
45%, qо‘shiladiganlar 19%, neytrallar 14%, qо‘shilmaydiganlar
8%, umuman
qо‘shilmaydiganlar 15% ni tashkil etadi.
Жамият
ва
инновациялар
–
Общество
и
инновации
–
Society and innovations
Special Issue
–
03 (2023) / ISSN 2181-1415
228
Onlayn malaka oshirish kurslarida olgan bilimlaringiz о‘quvchilar bilan ISHLASH
kо‘nikmangiz/ishonchingizni oshirdi fikriga tо‘liq qо‘shiladiganlar 33%, qо‘shiladiganlar
23%, qisman qо‘shilganlar 19%, qisman qо‘shilmaganlar 9%, qо‘shilmaganlar 6%,
umuman qо‘shilmaganlar 10% ni tashkil etadi.
Onlayn malaka oshirish kurslarida olgan bilimlaringiz о‘quvchilar bilan BAHOLASH
kо‘nikmangizni oshirdi fikriga tо‘liq qо‘shiladiganlar 31%, qо‘shiladiganlar 24%, qism
an
qо‘shilganlar 21%, qisman qо‘shilmaganlar 8%, qо‘shilmaganlar 6%, umuman
qо‘shilmaganlar 11% ni tashkil etadi.
Onlayn malaka oshirish kurslarida olgan bilimlaringiz dars REJASINI tо‘g‘ri
tuzishni va darsga TAYYORGARLIK kо‘rishni о‘rgatdi fikriga tо‘liq qо‘shiladiganlar 32%,
qо‘shiladiganlar 22%, qisman qо‘shilganlar 20%, qisman qо‘shilmaganlar 10%,
qо‘shilmaganlar 4%, umuman qо‘shilmaganlar 11% ni tashkil etadi.
Onlayn malaka oshirish kurslarida olgan bilimlaringiz darsda о‘quvchilarga
tо‘g‘ri/sifatli INSTRUKSIYA berishni о‘rgatdi fikriga tо‘liq qо‘shiladiganlar 32%,
qо‘shiladiganlar 22%, qisman qо‘shilganlar 21%, qisman qо‘shilmaganlar 8%,
qо‘shilmaganlar 5%, umuman qо‘shilmaganlar 11% ni tashkil etadi.
Onlayn malaka oshirish kurslarida olgan bilimlaring
iz dars mashg‘ulotlarini tо‘g‘ri
tashkil etishni va darsni BOSHQARISHNI о‘rgatdi fikriga tо‘liq qо‘shiladiganlar 31%,
qо‘shiladiganlar 25%, qisman qо‘shilganlar 20%, qisman qо‘shilmaganlar 9%,
qо‘shilmaganlar 5%, umuman qо‘shilmaganlar 10% ni tashkil etadi
.
Onlayn malaka oshirish kurslarida olgan bilimlaringiz о‘quvchini darsga bо‘lgan
QIZIQISHINI oshirdi fikriga tо‘liq qо‘shiladiganlar 31%, qо‘shiladiganlar 23%, qisman
qо‘shilganlar 20%, qisman qо‘shilmaganlar 9%, qо‘shilmaganlar 5%, umuman
qо‘shilmaganlar
11% ni tashkil etadi.
Onlayn malaka oshirish kurslarida olgan bilimlaringiz о‘quvchilar BILIMINI
oshirishga yordam berdi fikriga tо‘liq qо‘shiladiganlar 31%, qо‘shiladiganlar 25%,
qisman qо‘shilganlar 20%, qisman qо‘shilmaganlar 8%, qо‘shilmaganlar 6%, um
uman
qо‘shilmaganlar 11% ni tashkil etadi.
Onlayn malaka oshirish kurslarida olgan bilimlaringiz mutaxassisligim bо‘yicha
bilimimni oshirdi fikriga tо‘liq qо‘shiladiganlar 36%, qо‘shiladiganlar 21%, qisman
qо‘shilganlar 19%, qisman qо‘shilmaganlar 9%, qо‘s
hilmaganlar 6%, umuman
qо‘shilmaganlar 9% ni tashkil etadi.
Hozirgi onlayn malaka oshirish kurslarida AMALIYOT yetishishini
–
21%, deyarli
yetishishini
–
31%, deyarli yetishmasligini-33%, umuman yetishmasligini-
15% о‘qituvchi
qayd etgan.
Hozirgi onlayn ma
laka oshirish kurslarida kо‘proq JAMOA bо‘lib ishlash
yetishishligini
–
27%, deyarli yetishishini
–
29%, deyarli yetishmasligini-29%, umuman
yetishmasligini-
15% о‘qituvchi qayd etgan.
Hozirgi onlayn malaka oshirish kurslarida kо‘proq MUSTAQIL bо‘lib ishla
sh
yetishishligini
–
40%, deyarli yetishishini
–
35%, deyarli yetishmasligini-18%, umuman
yetishmasligini-
7% о‘qituvchi qayd etgan.
Hozirgi onlayn malaka oshirish kurslarida TANLASH imkoniyati yetishishligini
–
36%, deyarli yetishishini
–
37%, deyarli yetishmasligini-20%, umuman yetishmasligini-
8% о‘qituvchi qayd etgan.
Hozirgi onlayn malaka oshirish kurslarida KURATOR/о‘qituvchi murabbiylar
yetishishligini
–
35%, deyarli yetishishini
–
35%, deyarli yetishmasligini-20%, umuman
yetishmasligini-
10% о‘qituvc
hi qayd etgan.
Жамият
ва
инновациялар
–
Общество
и
инновации
–
Society and innovations
Special Issue
–
03 (2023) / ISSN 2181-1415
229
Hozirgi onlayn malaka oshirish kurslarida MALAKALI murabbiylar yetishishligini
–
33%, deyarli yetishishini
–
38%, deyarli yetishmasligini-21%, umuman yetishmasligini-
8% о‘qituvchi qayd etgan.
Hozirgi
onlayn
malaka
oshirish
kurslarida
о‘qituvchilarga
tо‘g‘ri
maslahatlar(feedback) berish yetishishligini
–
34%, deyarli yetishishini
–
39%, deyarli
yetishmasligini-19%, umuman yetishmasligini-
8% о‘qituvchi qayd etgan.
Hozirgi onlayn malaka oshirish kurslarida har xil tillarda bо‘lishi yetishishl
igini
–
34%, deyarli yetishishini
–
36%, deyarli yetishmasligini-19%, umuman yetishmasligini-
10% о‘qituvchi qayd etgan.
Onlayn malaka oshirish kurslaridan qoniqqanlar 5 ballik tizimda 5-53,1%,
4-27,8%, 3-12,5%,2-2,7%, 1-3,9% ni tashkil etadi.
98,1 %
о‘qituvchi maktabning internet bilan ta’minlanganini, 1,9% о‘qituvchi esa
internet bilan ta’minlanmaganligini qayd etgan.
Maktabda internet AKT xonasida borligini
–
51,8%, maktabning ayrim joylarida
borligini
–
40,9%, maktabning hamma qismida borligini-25,4%, direktor va direktor
о‘rinbosari xonasida borligini 25,1% о‘qituvchi qayd etgan. Shuningdek, internet tezligi
yuqoriligini
–
24%, juda pastligini
–
23%, kamdan kam hollarda ishlashini
–
5,2%,
kunning ma’lum vaqtida ishlashini
–
4,2%
о‘qituvchi qa
yd etgan.
Telefon/Smartfondan erkin foydalana oladiganlar 5 ballik tizimda 5-67%, 4-21%,
3-9%, 2-2%, 1- 0% ni tashkil etadi.
Kompyuter(noutbuk va b.) erkin foydalana oladiganlar 5 ballik tizimda 5-42%,
4-30%, 3-22%, 2-5%, 1- 1% ni tashkil etadi.
SMART televizordan erkin foydalana oladiganlar 5 ballik tizimda 5-26%, 4-21%,
3-23%, 2-14%, 1- 17% ni tashkil etadi.
Planshet(iPAD, tablet) televizordan erkin foydalana oladiganlar 5 ballik tizimda
5-28%, 4-20%, 3-22%, 2-13%, 1- 17% ni tashkil etadi.
Internetdan
ma’lumot izlab topish, yuklab olish biladiganlar 5 ballik tizimda
5-58%, 4-21%, 3-14%, 2-4%, 1- 2% ni tashkil etadi.
ZOOM, Google Meet,TEAMS, Skype da ishlashni biladiganlar 5 ballik tizimda
5-43%, 4-26%, 3-18%, 2-9%, 1- 4% ni tashkil etadi.
MS Word, PowerPoint,Excel da ishlashni biladiganlar 5 ballik tizimda 5-45%,
4-23%, 3-20%, 2-9%, 1- 4% ni tashkil etadi.
Telegram ijtimoiy tarmog‘ida о‘z ustida ishlash(kerakli ma’lumotlarni qidirish,
material izlash,yangi metodikalarni
о‘rganish) uchun har kuni
–
79%, har haftada kamida
2-3 marta-5%, har oyda kamida 2-3 marta kiradiganlar
–
2%, ikki-uch oyda 1-2marta
kiradiganlar
–
1%, bir ylda 1-5 marta kiradiganlar -8%, umuman foydalanmaydiganlar
–
5% ni tashkil etadi.
Instagram ijtimoiy tarmog‘ida о‘z ustida ishlash(kerakli ma’lumotlarni qidirish,
material izlash,yangi metodikalarni
о‘rganish) uchun har kuni
–
17%, har haftada kamida
2-3 marta-9%, har oyda kamida 2-3 marta kiradiganlar
–
7%, ikki-uch oyda 1-2marta
kiradiganlar
–
6%, bir ylda 1-5 marta kiradiganlar -9%, umuman foydalanmaydiganlar
–
53% ni tashkil etadi.
Facebook ijtimoiy tarmog‘ida о‘z ustida ishlash(kerakli ma’lumotlarni qidirish,
material izlash,yangi metodikalarni
о‘rganish) uchun har kun
i
–
23%, har haftada kamida
2-3 marta-12%, har oyda kamida 2-3 marta kiradiganlar
–
8%, ikki-uch oyda 1-2marta
kiradiganlar
–
6%, bir ylda 1-5 marta kiradiganlar -10%, umuman foydalanmaydiganlar
–
42% ni tashkil etadi.
Жамият
ва
инновациялар
–
Общество
и
инновации
–
Society and innovations
Special Issue
–
03 (2023) / ISSN 2181-1415
230
Whatsapp ijtimoiy tarmog‘ida о‘z ustida ishlash(kerakli ma’lumotlarni qidirish,
material izlash,yangi metodikalarni
о‘rganish) uchun har kuni
–
19%, har haftada kamida
2-3 marta-9%, har oyda kamida 2-3 marta kiradiganlar
–
6%, ikki-uch oyda 1-2marta
kiradiganlar
–
5%, bir ylda 1-5 marta kiradiganlar -9%, umuman foydalanmaydiganlar
–
52% ni tashkil etadi.
YouTube ijtimoiy tarmog‘ida о‘z ustida ishlash(kerakli ma’lumotlarni qidirish,
material izlash,yangi metodikalarni
о‘rganish) uchun har kuni
–
51%, har haftada kamida
2-3 marta-9%, har oyda kamida 2-3 marta kiradiganlar
–
7%, ikki-uch oyda 1-2marta
kiradiganlar
–
5%, bir ylda 1-5 marta kiradiganlar -10%, umuman foydalanmaydiganlar
–
9% ni tashkil etadi.
О‘qituvchilarning 52%
-har kuni, 26%-har haftada(kamida 2-3marta), 7%
–
ikki
haftada 1 marta, 8%-bir oyda 2-3 marta, 4%-bir yilda 1-5 marta dars tayyorlash uchun
internetdan axborot/material qidirib topadilar, 2%
–
esa umuman foydalanmaydi.
О‘qituvchilarning 21%
-har kuni, 25%-har haftada(kamida 2-3marta), 11%
–
ikki
haftada 1 marta, 15%-bir oyda 2-3 marta, 13%-bir yilda 1-5 marta dars uchun
PowerPoint dasturida taqdimot tayyorlaydilar, 15%
–
esa umuman foydalanmaydi.
О‘qituvchilarning 20%
-har kuni, 14%-har haftada(kamida 2-3marta), 5%
–
ikki
haftada 1 marta, 10%-bir oyda 2-3 marta, 22%-bir yilda 1-5 marta onlayn malaka
oshirish kurslarida ishtirok etadilar, 29%
–
esa umuman ishtirok etmaydilar.
О‘qituvchilarning 19%
-har kuni, 22%-har haftada(kamida 2-3marta), 12%
–
ikki
haftada 1 marta, 15%-bir oyda 2-3 marta, 17%-bir yilda 1-5 marta smartfonida
о‘q
uvchilar uchun videodars suratga oladilar/tayyorlaydilar, 15%
–
esa umuman
foydalanmaydilar.
О‘qituvchilarning 15%
-har kuni, 18%-har haftada(kamida 2-3marta), 8%
–
ikki
haftada 1 marta, 13%-bir oyda 2-3 marta, 16%-bir yilda 1-5 marta ZOOM/Google Meet va
b.larda dars
о‘tadilar, 30%
–
esa umuman foydalanmaydilar.
О‘qituvchilarning 21%
-har kuni, 26%-har haftada(kamida 2-3marta), 12%
–
ikki
haftada 1 marta, 15%-bir oyda 2-3 marta, 11%-bir yilda 1-5 marta
о‘quvchilarga
kompyuter / smartfonida bajarish uchun vazifa beradilar, 16%
–
esa umuman
foydalanmaydilar.
О‘qituvchilarning 24%
-har kuni, 25%-har haftada(kamida 2-3marta), 11%
–
ikki
haftada 1 marta, 13%-bir oyda 2-3 marta, 12%-bir yilda 1-5 marta hamkasblariga
IT b
о‘yicha yordam beradilar, 16%
–
esa umuman foydalanmaydilar.
Ta’lim jarayonida raqamli vositalar va raqamli resurslardan foydalanish
o‘qituvchilarning ish samaradorligini oshiradi, shuningdek o‘qituvchilarga o‘qitish,
baholash va ishni o‘rganish va rivojlantirish bilan bog‘liq holda o‘z ishlarini
yaxshiroq
bajarishga imkon beradi.
XULOSALAR
Xulosa qilib shuni aytish kerakki, ta’limni modernizatsiya va isloh qilish jarayonlari
xalq ta’lim tizimida, ayniqsa, yaqqol namoyon bo‘ladi. Bu tizimda dars berish jarayonida
yangi texnologiyalar ta’lim sifatin
i oshirish maqsadida doimiy ravishda joriy etib borilishi
zarur. Yuqoridagi statistik ma’lumotlardan kelib chiqib shuni aytish mumkinki,
O‘zbekistonda uzluksiz kasbiy salohiyatni oshirishni tashkil etish uchun malaka
oshirishning an’anaviy, masofaviy hamda
gibrid shakllariga mos keluvchi malaka oshirish
modelini ishlab chiqish; zamonaviy ta’lim metodlari, fan bo‘yicha zamonaviy yangiliklra,
ilg‘or xorijiy tajribalar hamda innovatsion texnologiyalarni o‘rgatuvchi milliy tildagi
Жамият
ва
инновациялар
–
Общество
и
инновации
–
Society and innovations
Special Issue
–
03 (2023) / ISSN 2181-1415
231
o‘quv kurslarini ishlab chiqish; ushbu o‘quv kurslarida o‘qituvchilarni ta’lim olishini
tashkil etish uchun zamonaviy platformalar yaratish; internet orqali ta’lim olishda
muammosi bor o‘qituvchilar uchun optik disklarga o‘quv kurslari yozish va ularni
yetkazish; klaster shaklidagi master klasslar va mahorat darslarini tashkil etish bugungi
kun talabiga javob beruvchi zamonaviy pedagogni shakllantirishda muhim rol o‘ynaydi.
Bu jarayonda ta’lim sifatini ta’minlashda ilg‘or xorijiy tajribalarni tatbiq etish ustuvor
vazifalardan biri bo‘li
b qolishi muhimdir.
FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR RO‘YXATI:
1.
О‘zbekiston Respublikasi Prezidentining 2019 yil 29 apreldagi PF–
5712-son
“О‘zbekiston respublikasi xalq ta’limi tizimini 2030
-yilgacha rivojlantirish konsepsiyasini
tasdiqlash tо‘g‘risida” tо‘g‘risidagi Farmoni. https://lex.uz/docs/4312785
2.
OECD (2021). What schools for the future? Schooling for tomorrow. OECD
Publishing, Paris.
3.
G.Fransson, J.Holmberg, C.Westelius. The challenges of using head mounted virtual
reality in K-12 schools from a teacher perspective. Education and Information Technologies,
25(4), (2020), p.3383
–
3404. https://doi.org/10.1007/s10639-020-10119-1
4.
J.Hargis, S.M.Wilcox. Ubiquitous, Free, And Efficient Online Collaboration Tools
For Teaching And Learning. Turkish Online Journal of Distance Education. 2008. (TOJDE)
9, p.9-17.
5.
C.Blackwell. Teacher Practices With Mobile Technology Integrating Tablet
Computers Into The Early Childhood Classroom. Journal of Education Research, Oct. 7,
2013. p.231-255.
6.
Peterson and McClay. Assumptions and Practices in Using Digital Technologies
to Teach Writing in Middle-Level Classrooms across Canada, Literacy, Nov., 2012.
https://www.researchgate.net/publication/263192857
7.
Masters et al. The Effects of Online Teacher Professional Development on Fourth
Grade Students’ Knowledge and Practices in English Language Arts.’ Journal of
Technology and Teacher Education, v.20, n.1, Jan 2012. p.21-46.
8.
Cheok and Wong. Predictors of E-Learning Satisfaction in Teaching and Learning
for School Teachers: A Litera
ture Review’ International Journal of Instruction, v.8, n.1, Jan
2015. p.75-90.
9.
D.Petko. ‘Teachers’ Pedagogical Beliefs and Their Use of Digital Media in
Classrooms: Sharpening the Focus of the "Will, Skill, Tool" Model and Integrating
Teachers’ Constructivist Orientations’.
Computers & Education. Volume 58, Issue 4, May
2012, p.1351-1359.
10.
A.Goodwyn. English Teachers in the Digital Age--A Case Study of Policy and
Expert Practice from England. English in Australia, v.46, n.1, May 2011. p.53-61
11.
H. Urban-Woldron. Integration of digital tools into the mathematics classroom:
A challenge for preparing and supporting the teacher. International Journal for
Technology in Mathematics Education July 2013.20(3), p. 116-123
12.
Parette, Howard P.; Hourcade, Jack J.; Blum, Craig; Watts, Emily H.; Stoner, Julia B.;
Wojcik, Brian W.; and Chrismore, Shannon B.. (2013). "Assistive Technology User Groups and
Early Childhood Educators". Early Childhood Education Journal, 41(3), 171-179.
13.
Charalambos, Vrasidas & Glass, Gene. (2007). Teacher Professional
Development and ICT: Strategies and Models. Yearbook of the National Society for the
Study of Education. 106. 87
–
102. 10.1111/j.1744-7984.2007.00116.x.
Жамият
ва
инновациялар
–
Общество
и
инновации
–
Society and innovations
Special Issue
–
03 (2023) / ISSN 2181-1415
232
14.
Ivan Kalaš, team leader (Slovak Republic) Ernesto Laval (Chile) Diana Laurillard
(UK) Cher Ping Lim (Hong Kong) Florian Meyer (Canada) Sarietjie Musgrave (South Africa)
Alain Senteni (UAE) Natalia Tokareva (Russian Federation) Márta Turcsányi
-
Szabó
(Hungary). ICT in Primary Education Analytical Survey. Volume 2 Policy, Practices, and
Recommendations. UNESCO Institute for Information Technologies in Education.
