Жамият
ва
инновациялар
–
Общество
и
инновации
–
Society and innovations
Journal home page:
https://inscience.uz/index.php/socinov/index
Modern approaches to the methodology of developing
artistic thinking through quick sketching techniques
Navruz SUYUNOV
Shahrisabz State Pedagogical Institute
ARTICLE INFO
ABSTRACT
Article history:
Received July 2024
Received in revised form
15 August 2024
Accepted 25 August 2024
Available online
15 September 2024
This article explores modern pedagogical approaches to
developing students
’
artistic thinking through quick sketching
techniques. Quick sketching is presented as an effective method
for fostering creative abilities and enhancing students
’
aesthetic
perception. The article also analyzes opportunities for
cultivating creative thinking in the educational process through
the use of innovative technologies and interactive teaching
methods.
2181-
1415/©
2024 in Science LLC.
https://doi.org/10.47689/2181-1415-vol5-iss8/S-pp274-278
This is an open access article under the Attribution 4.0 International
(CC BY 4.0) license (https://creativecommons.org/licenses/by/4.0/deed.ru)
Keywords:
quick sketching,
artistic thinking,
creative abilities,
pedagogical approaches,
innovative technologies,
interactive lessons,
aesthetic perception.
Tez qalamchizgilar orqali badiiy tafakkurni rivojlantirish
metodikasining zamonaviy yondashuvlari
ANNOTATSIYA
Kalit so‘zlar
:
tez qalamchizgilar,
badiiy tafakkur,
ijodiy qobiliyatlar,
pedagogik yondashuvlar,
innovatsion texnologiyalar,
interaktiv mash
g‘
ulotlar,
estetik idrok.
Ushbu maqolada tez qalamchizgilar
usuli orqali
talabalarning badiiy tafakkurini rivojlantirishning zamonaviy
pedagogik yondashuvlari k
o‘
rib chiqiladi. Tezkor qalamchizgilar
o‘
quvchilarning ijodiy qobiliyatlarini shakllantirish va ularni
estetik idroklarini rivojlantirishda samarali usul sifatida
tavsiflanadi. Shuningdek, maqolada innovatsion texnologiyalar
va interaktiv mash
g‘
ulotlar yordamida
o‘
quv jarayonida ijodiy
fikrlashni rivojlantirish imkoniyatlari tahlil qilinadi.
1
Teacher, Department of Art Studies, Shahrisabz State Pedagogical Institute, Independent Researcher, Karshi State
University. E-mail: navruz.suyunov.n@gmail.com
Жамият
ва
инновациялар
–
Общество
и
инновации
–
Society and innovations
Special Issue
–
08 (2024) / ISSN 2181-1415
275
Современные подходы к методологии развития
художественного
мышления
техники
быстрых
зарисовок
АННОТАЦИЯ
Ключевые слова:
быстрые зарисовки,
художественное
мышление,
творческие способности,
педагогические подходы,
инновационные
технологии,
интерактивные уроки,
эстетическое восприятие.
В данной статье рассматриваются современные
педагогические подходы к развитию художественного
мышления студентов посредством техники быстрых
зарисовок.
Быстрые
зарисовки
описываются
как
эффективный
метод
формирования
творческих
способностей и развития эстетического восприятия у
студентов. В статье также анализируются возможности
развития креативного мышления в учебном процессе с
использованием
инновационных
технологий
и
интерактивных методов обучения.
KIRISH
Tezkor qalamchizgilar texnikasi san
’
at ta
’
limida muhim
o‘
rin tutib, talabalar badiiy
tafakkurini rivojlantirishda samarali vosita sifatida tan olingan. Ushbu texnika nafaqat
chizmachilik k
o‘
nikmalarini takomillashtiradi, balki talabalarni tezkor fikrlashga,
voqelikni chuqurroq idrok etishga va badiiy tafakkurni yangi darajaga k
o‘
tarishga
yordam beradi. Tez qalamchizgilar usuli
o‘
quvchilarning k
o‘
z bilan k
o‘
rish, his qilish va
uni ijodiy tarzda tasvirlash qobiliyatini
o‘
stirishga qaratilgan b
o‘
lib, bu usul yordamida
ular
o‘
z ichki kechinmalarini tez va aniq ifodalash imkoniga ega b
o‘
ladi.
Bugungi kunda tezkor qalamchizgilar orqali badiiy tafakkurni rivojlantirish
pedagogik yondashuvlarning zamonaviy tendensiyalaridan biridir. An
’
anaviy
o‘
qitish
metodlaridan farqli
o‘
laroq, bu yondashuv talabalarni ijodiy erkinlikka undaydi, ularga
o‘
z uslublarini topish, yangi
g‘
oyalarni sinab k
o‘
rish imkoniyatini beradi. Innovatsion
texnologiyalar, raqamli vositalar va interaktiv mash
g‘
ulotlar bilan boyitilgan darslar esa
o‘
quvchilarning badiiy k
o‘
nikmalarini mustahkamlashda katta ahamiyat kasb etadi. Bu
jarayon nafaqat rasm chizish mahoratini
o‘
stirishga, balki estetik idrok, ichki intuitsiya va
ijodiy tafakkur shakllanishiga ham xizmat qiladi.
Zamonaviy pedagogik texnologiyalar tezkor qalamchizgilar texnikasini yanada
takomillashtirish va ijodiy jarayonlarni yengillashtirish imkonini beradi. Talabalar ushbu
usullar orqali ijodiy fikrlashni mustahkamlaydi, yangi badiiy
g‘
oyalarni tezda ishlab
chiqishga
o‘
rganadilar va
o‘
z asarlarida ularni hayotga tatbiq eta boshlaydilar. Aynan shu
sababli tez qalamchizgilar texnikasi ijodiy qobiliyatlarni rivojlantirish jarayonida muhim
vosita sifatida qaraladi. Ushbu usulning yanada chuqurroq
o‘
rganilishi talabalarning
badiiy tafakkurini rivojlantirishda yangi imkoniyatlar ochib beradi va san
’
at ta
’
limi
jarayonini innovatsion bosqichga k
o‘
taradi. Badiiy tafakkurni tez qalamchizgilar orqali
rivojlantirish usullari nafaqat ijodiy salohiyatni ochib berish, balki
o‘
quv jarayonida
talabalarning hissiy holatlarini yaxshilashda, ularga
o‘
z his-tuy
g‘
ularini erkin ifodalashda
ham muhim
o‘
rin tutadi. Shu nuqtai nazardan, ushbu mavzu talaba va
o‘
qituvchilar uchun
dolzarb b
o‘
lib, uni keng k
o‘
lamda
o‘
rganish bugungi kunda alohida ahamiyat kasb
etmoqda.
Жамият
ва
инновациялар
–
Общество
и
инновации
–
Society and innovations
Special Issue
–
08 (2024) / ISSN 2181-1415
276
TADQIQOT MAQSADI
Ushbu tadqiqotning maqsadi
–
tezkor qalamchizgilar usulini q
o‘
llash orqali
talabalar badiiy tafakkurini rivojlantirishning samarali pedagogik metodlarini
takomillashtirishdir. Tadqiqot jarayonida zamonaviy texnologiyalar va innovatsion
yondashuvlar yordamida talabalar ijodiy qobiliyatlarini yanada kuchaytirish, ularning
estetik idroki va san
’
at asarlarini yaratishdagi erkinligini oshirish y
o‘
llari aniqlanadi. Shu
bilan birga, ushbu tadqiqot tez qalamchizgilar yordamida talabalarni qisqa vaqt ichida
yangi
g‘
oyalar yaratishga, ijodiy tafakkurlarini rivojlantirishga, ularni san
’
atga
yaqinlashtirishga va
o‘
zlarining badiiy uslublarini shakllantirishga imkon beradigan
metodlarni ishlab chiqishni maqsad qiladi. Bunda tez qalamchizgilar usulining pedagogik
imkoniyatlari, talabalarning ijodiy jarayonlarda ishtirokini kuchaytiruvchi zamonaviy
yondashuvlar, hamda innovatsion texnologiyalar bilan
o‘
zaro bo
g‘
liqligi tahlil qilinadi.
Tadqiqotning yakuniy maqsadi
–
o‘
quv jarayonida tezkor qalamchizgilar
texnikasidan samarali foydalanish orqali ijodiy qobiliyatlarni rivojlantirish metodikasini
rivojlantirish hamda
o‘
quvchilarning badiiy tafakkurini yangi bosqichga olib chiqish
uchun amaliy va nazariy tavsiyalar ishlab chiqishdan iborat.
TADQIQOT METODLARI
Ushbu tadqiqotda quyidagi metodlardan foydalaniladi:
1.
Teoretik tahlil
–
Tezkor qalamchizgilar usuli va badiiy tafakkurni
rivojlantirishning nazariy asoslari tahlil qilinadi. Ilmiy adabiyotlar va zamonaviy
pedagogik yondashuvlar
o‘
rganiladi, metodikaning shakllanishi va rivojlanish bosqichlari
chuqur
o‘
rganiladi.
2.
Eksperimental metod
–
Talabalarning badiiy tafakkurini tez qalamchizgilar
orqali rivojlantirish jarayonida eksperimentlar
o‘
tkaziladi. Ushbu metod yordamida
innovatsion yondashuvlarning samaradorligi amaliy mash
g‘
ulotlar orqali tekshiriladi va
tahlil qilinadi.
3.
Kuzatish
–
Talabalarning tez qalamchizgilarni ishlatish jarayonlari kuzatilib,
ularning ijodiy tafakkuriga ta
’
sirini baholash uchun vizual kuzatishlar amalga oshiriladi.
Ushbu jarayonda talabalarning qalamchizgilar orqali ijodiy k
o‘
nikmalarining rivojlanish
dinamikasi kuzatib boriladi.
4.
Taqqoslash va qiyosiy tahlil
–
An
’
anaviy usullar bilan tez qalamchizgilar usuli
o‘
rtasidagi farqlar va samaradorlik k
o‘
rsatkichlari taqqoslanadi. Turli xil pedagogik
yondashuvlarning
o‘
zaro solishtirish orqali samarali usullar aniqlanadi.
5.
Sotsiologik s
o‘
rovlar va intervyular
–
Talabalar va pedagoglar
o‘
rtasida
s
o‘
rovlar va suhbatlar
o‘
tkaziladi. Ushbu usul yordamida talabalarning qalamchizgilar
texnikasi b
o‘
yicha fikrlari, qiyinchiliklari va tajribalari t
o‘g‘
risida ma
’
lumotlar yi
g‘
iladi.
6.
Amaliy tajriba
–
Dars jarayonida tezkor qalamchizgilar metodikasini q
o‘
llash
orqali talabalar badiiy tafakkurini rivojlantirishga qaratilgan amaliy mash
g‘
ulotlar
o‘
tkaziladi. Bu jarayonda
o‘
quvchilarning rivojlanish darajalari baholanadi va
metodikaning samaradorligi tekshiriladi.
7.
Statistik tahlil
–
Eksperimentlar natijalarini matematik va statistik tahlil qilish
orqali, talabalarning badiiy tafakkurining rivojlanish darajalari haqida aniq ma
’
lumotlar
olinadi va ular asosida xulosalar chiqariladi.
NATIJALAR
Tadqiqot natijalariga k
o‘
ra, tezkor qalamchizgilar texnikasi talabalar badiiy
tafakkurini rivojlantirishda samarali pedagogik usul sifatida
o‘
zining yuqori darajadagi
foydaliligini isbotladi.
O‘
tkazilgan amaliy mash
g‘
ulotlar va eksperimentlar natijalari shuni
Жамият
ва
инновациялар
–
Общество
и
инновации
–
Society and innovations
Special Issue
–
08 (2024) / ISSN 2181-1415
277
k
o‘
rsatdiki, tezkor qalamchizgilar texnikasini q
o‘
llagan talabalar ijodiy fikrlash
k
o‘
nikmalarini tezroq rivojlantirib,
o‘
z asarlarida erkinlik va ishonch bilan ishlashga
muvaffaq b
o‘
lishgan.
1. Badiiy tafakkur rivojlanishi:
Tezkor qalamchizgilar usuli
o‘
quvchilarning
estetik idroki va badiiy tafakkurini rivojlantirishda sezilarli
o‘
zgarishlarni keltirib
chiqardi. Talabalar tezda yangi
g‘
oyalarni yaratish va ularni vizual tarzda ifodalash
k
o‘
nikmalarini
o‘
zlashtirdilar. Mash
g‘
ulotlarda talabalarning vizual kuzatishlari, tahlillari
va chizish qobiliyatlari yanada mustahkamlanib, ular oddiy chizgilar orqali badiiy
kompozitsiyalar yaratishga muvaffaq b
o‘
lishdi.
2. Ijodiy fikrlash tezligi va erkinligi:
Tezkor qalamchizgilar texnikasining
afzalliklaridan biri bu talabalarni tezkor fikrlash va ijodiy jarayonlarda erkin ishlashga
undashidir. Eksperimentlar davomida talabalar qisqa vaqt ichida murakkab badiiy
obrazlarni tasvirlashga
o‘
rganib,
o‘
zlarining ijodiy cheklovlarini bartaraf etdilar. Natijada
talabalarning tasavvurlari kengaydi, ular
o‘
z asarlarida yangi usullar va elementlarni
sinab k
o‘
rishga intildilar.
3. Psixologik erkinlik va hissiy ifoda:
Tezkor qalamchizgilar orqali ijodiy
jarayonlar talabalarni
o‘
z his-tuy
g‘
ularini erkin ifodalashga
o‘
rgatdi. Tadqiqot natijalari
k
o‘
rsatdiki, talabalarning psixologik erkinlik darajasi oshib, ularning ijodiy jarayonlarda
qatnashish istagi kuchaydi. Tezkor chizgilar ularga
o‘
z ichki kechinmalarini tez va
samimiy ifodalash imkonini berdi, bu esa badiiy tafakkurda yangi qirralarni ochdi.
4.
O‘
quv jarayonining samaradorligi:
Interaktiv va innovatsion pedagogik
yondashuvlarni q
o‘
llash orqali tezkor qalamchizgilar texnikasi dars jarayonida sezilarli
samara berdi. Talabalar
o‘
rtasida
o‘
tkazilgan s
o‘
rovnomalar va kuzatish natijalariga k
o‘
ra,
darslar oson va qiziqarli b
o‘
lib,
o‘
quvchilar bu texnikadan foydalanishda qiyinchilikka
duch kelmaganlar. Ularning
o‘
zlashtirish k
o‘
rsatkichlari oshdi, bu esa metodikaning
samaradorligini tasdiqlaydi.
5. Ijodiy uslublarni shakllantirish:
Tez qalamchizgilar texnikasi talabalarning
individual ijodiy uslublarini shakllantirishga katta yordam berdi. Talabalar bu texnika
orqali
o‘
z uslublarini topish va uni rivojlantirish imkoniyatiga ega b
o‘
lishdi. Bu esa ularga
kelajakdagi badiiy ijodlarida yangicha yondashuvlarni q
o‘
llash imkonini berdi.
6. Innovatsion texnologiyalar va tezkor qalamchizgilar integratsiyasi:
Tadqiqot natijalari innovatsion texnologiyalarni tezkor qalamchizgilar texnikasiga
integratsiya qilish orqali badiiy tafakkurni yanada rivojlantirish imkonini tasdiqladi.
Raqamli vositalar va ilovalar yordamida talabalar tez chizgilarni yanada samarali
o‘
zlashtirdilar va ijodiy jarayonlar yanada dinamik tarzda rivojlandi.
XULOSA
Ushbu tadqiqotda tezkor qalamchizgilar texnikasi orqali talabalar badiiy
tafakkurini rivojlantirishning samarali pedagogik metodlari
o‘
rganildi va natijalar asosida
bir qator muhim xulosalar chiqarildi. Tezkor qalamchizgilar texnikasi talabalarning ijodiy
qobiliyatlarini rivojlantirishda
o‘
zining yuqori samaradorligini namoyon etdi. Ushbu
texnika yordamida talabalar tasviriy san
’
atda qisqa vaqt ichida murakkab badiiy
obrazlarni yaratish va
o‘
z ijodiy
g‘
oyalarini tezkorlik bilan ifodalash k
o‘
nikmalariga
ega b
o‘
ldilar. Tadqiqot jarayonida aniqlanganidek, tezkor qalamchizgilar texnikasi
talabalarning ijodiy tafakkurini kengaytirishga, yangi
g‘
oyalarni osonlik bilan sinab
k
o‘
rishiga va ularni vizual tarzda amalga oshirishiga imkon berdi. Bu usul talabalarning
estetik idroki va tasavvurini rivojlantirib, ular
o‘
z asarlarida erkinlik va ijodiy tafakkurni
Жамият
ва
инновациялар
–
Общество
и
инновации
–
Society and innovations
Special Issue
–
08 (2024) / ISSN 2181-1415
278
yanada kengroq q
o‘
llash imkoniyatiga ega b
o‘
ldi. Shu bilan birga, talabalar
o‘
z uslublarini
shakllantirish jarayonida mustaqil ravishda ijod qilishga ra
g‘
batlantirildi. Tezkor
qalamchizgilar usuli talabalarga san
’
at asarlarini yaratishda psixologik erkinlik va ijodiy
ishonchni taqdim etdi. Ushbu texnika ularning
o‘
z his-tuy
g‘
ularini erkin va samimiy
tarzda ifodalash imkoniyatini kengaytirdi. Natijada talabalar ijodiy jarayonlarga faolroq
jalb etilib, ularning ijodiy ishtiyoqi oshdi. Talabalar mash
g‘
ulotlar davomida
o‘
zlarini
erkinroq his qilib, murakkab badiiy vazifalarni bajarishda q
o‘
rqinch va ishonchsizlikni
yengishga muvaffaq b
o‘
ldilar.
FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR RO‘YXATI:
1.
Botir Boymetov Pedagogika yo ‘
nalishidagi kasb-hunar kollejlari uchun
o‘quv
qo‘llanma. Toshkent –
«ILM ZIYO» –
2007
2.
Baymetov B. “Qalamtasvir”. Darslik 1
-qism.- Toshkent, 2006.
3.
Мuratov Х.Х. “Qalamtasvir”
,
То
shkent, Ijod-print, 2020.
4.
Xalilov R.
Рисунок
Toshkent
«Navruz» 2013
.
5.
Mirziyoev Sh.M. Tanqidiy tahlil, qat
’
iy tartib intizom va shxsiy javobgarlik-har
bir rahbar faoliyatining kundalik qoidasi b
o‘
lishi kerak.
O‘
zbekiston Respublikasi Vazirlar
Mahkamasining 2016 yil yakunlari va 2017 yil istiqbollariga ba
g‘
ishlangan majlisidagi
O‘
zbekiston Respublikasi Prezidentining nutqi. // Halq s
o‘
zi gazetasi. 2017 yil 16 yanvar,
№ 11
.
6.
Mirziyoev Sh.M. Buyuk kelajagimizni mard va olijanob xalqimiz bilan birga
quramiz. Toshkent, “O‘zbekiston”, 2017 yil
7.
Mirziyoev Sh.M. Qonun ustuvorligi va inson manfaatlarini ta
’
minlash- yurt
taraqqiyoti va xalq faravonligining garovi.Toshkent, “O‘zbekiston”, 2017 yil
.
8.
B.Boymetov “
Portret qalamtasviri
” Pedagogika institutlari va universitetlari
talabalari uchun
o‘
quv q
o‘
llanma. Toshkent, 2001.
9.
Alisher o‘g
li
, S. N. Z. (2024). O ‘ZBEK XALQ NAQQOSHCHILIGIDA NAMOYON
KOMPOZITSIYASINI TURLI USLUBLARDA BAJARISH ORQALI O‘QUVCHILARDA BADIIY
-
ESTETIK MADANIYATNI RIVOJLANTIRISHDAGI TUTGAN O ‘RNI.
World scientific research
journal
,
24
(1), 181-184.
