Жамият
ва
инновациялар
–
Общество
и
инновации
–
Society and innovations
Journal home page:
https://inscience.uz/index.php/socinov/index
Techniques for creating compositions in quick pencil
drawings
Navruz SUYUNOV
Shahrisabz State Pedagogical Institute
ARTICLE INFO
ABSTRACT
Article history:
Received August 2024
Received in revised form
15 September 2024
Accepted 25 September 2024
Available online
15 October 2024
The technique of creating compositions through quick pencil
sketches is an effective method for accelerating the creative
process and freeing the mind in visual arts. This technique
enables artists to swiftly transfer their ideas and emotions onto
paper, facilitating the creation of large-scale compositions.
Quick pencil sketches help to develop both technical skills and
imagination simultaneously. This method allows creators to
express and expand their ideas with ease.
2181-
1415/©
2024 in Science LLC.
https://doi.org/10.47689/2181-1415-vol5-iss9/S-pp1
This is an open access article under the Attribution 4.0 International
(CC BY 4.0) license (https://creativecommons.org/licenses/by/4.0/deed.ru)
Keywords:
quick sketching,
composition creation,
drawing technique,
creative process,
visual arts.
Tez qalamchizgilarda kompozitsiyalar yaratish texnikasi
ANNOTATSIYA
Kalit so‘
zlar:
tezkor qalam,
kompozitsiya yaratish,
rassomlik texnikasi,
ijodiy jarayon,
tasviriy san
’
at.
Tez qalamchizgilarda kompozitsiyalar yaratish texnikasi bu
tasviriy san
’
atda ijodiy jarayonni tezlashtiruvchi va tafakkurni
erkinlashtiruvchi usullardan biridir. Ushbu texnika orqali
rassomlar qisqa vaqt ichida
o‘
z
g‘
oyalari va hissiyotlarini
qo
g‘
ozga
o‘
tkazib, keng k
o‘
lamli kompozitsiyalarni yaratadilar.
Tezkor qalam ishlari orqali mahorat va tasavvur birgalikda
rivojlantiriladi. Ushbu usul ijodkorlarga
g‘
oyalarni yengillik
bilan ifodalash va ularni rivojlantirishda yordam beradi.
Техники создания композиций через быстрые
карандашные зарисовки
АННОТАЦИЯ
Ключевые слова:
быстрые зарисовки,
создание композиций,
художественная техника,
Техника
создания
композиций
через
быстрые
карандашные зарисовки является одним из методов
ускорения творческого процесса и раскрепощения
1
Teacher, Department of Art Studies, Shahrisabz State Pedagogical Institute, Independent Researcher, Karshi State
University. E-mail: navruz.suyunov.n@gmail.com
Жамият
ва
инновациялар
–
Общество
и
инновации
–
Society and innovations
Special Issue
–
09 (2024) / ISSN 2181-1415
20
творческий процесс,
изобразительное
искусство
.
мышления в изобразительном искусстве. С помощью этой
техники художники могут быстро перенести свои идеи и
эмоции на бумагу, создавая масштабные композиции.
Быстрые карандашные зарисовки помогают одновременно
развивать как мастерство, так и воображение. Этот метод
позволяет творцам легко выражать и развивать свои идеи.
KIRISH
Tasviriy san
’
atning rivojlanishida tezkor qalamchizgilarda kompozitsiyalar
yaratish texnikasi o
‘
ziga xos o
‘
rin tutadi. Ushbu texnika rassomlarning fikr va his-
tuy
g‘
ularini tez va samarali ifodalashiga yordam beradi. Tezkor qalam bilan ishlash
nafaqat ijodiy erkinlikni oshiradi, balki tasavvurni rivojlantiradi hamda usta
rassomlarning ijodini boyitadi. Bu usul qisqa vaqt ichida katta hajmdagi ishlarni bajarish,
fikrlarni tezkor ravishda ifoda etish imkonini beradi. Shu bilan birga, mazkur texnika
san
’
at asarlarini loyihalashtirishda va yangi
g‘
oyalarni izchil rivojlantirishda muhim
ahamiyatga ega. Rassomlar bu texnikadan foydalangan holda oddiy eskizlardan tortib
murakkab san
’
at asarlarigacha yaratishlari mumkin. Tezkor qalamchizgilarni q
o‘
llash, bir
tomondan, ijodiy jarayonni tezlashtirsa, boshqa tomondan, asarlarning tuzilishi va
dinamikasini yaxshiroq k
o‘
rishga yordam beradi. Shu sababli, kompozitsiya yaratishda
ushbu texnikadan keng foydalanish, ijodiy izlanish va yangi y
o‘
nalishlarni kashf qilish
uchun keng imkoniyatlar yaratadi.
TADQIQOT USLUBI
Tezkor qalamchizgilarda kompozitsiyalar yaratish texnikasini
o‘
rganish uchun bir
nechta muhim uslub va yondashuvlar q
o‘
llanildi. Ushbu tadqiqotda ishlatilgan asosiy usul
sifatida kuzatish, tahlil va eksperimental yondashuvlar ishlatildi. Tadqiqot texnikaning
turli shakllarini k
o‘
rib chiqish, rassomlarning ijodiy jarayonlariga e
’
tibor qaratish hamda
san
’
atdagi amaliy tadqiqotlarni q
o‘
llash orqali
o‘
tkazildi.
TADQIQOT SUBYEKTLARI
Tadqiqotda ishtirok etgan rassomlar va talaba san’atkorlar asosiy subyektlar sifatida
belgilandi. Ularning har biri turli darajadagi tajribaga ega bo‘lib, san’atning turli
yo‘nalishlarida ishlagan. Ishtirokchilar orasida professional rassomlar, o‘rta darajadagi
rassomlar va san’at ta’limi olgan yosh ijodkorlar bo‘ldi. Bu turli darajadagi rassomlar
tajribasini ko‘rib chiqish texnikaning keng qamrovli tahlilini amalga oshirish imkonini berdi.
MATERIALLAR VA VOSITALAR
Ushbu tadqiqotda tezkor qalamchizgilarda ishlatiladigan asosiy materiallar sifatida
oddiy qalamlar (grafit qalam, rangli qalamlar), sketj-kitoblar, oddiy qo
g‘
ozlar va san
’
atda
foydalaniladigan turli chizish vositalari q
o‘
llanildi. Ushbu vositalar texnikaning
qulayligini va uning ijodiy jarayondagi samaradorligini baholash uchun muhim ahamiyat
kasb etadi. Tadqiqot jarayonida ishtirokchilarga ma
’
lum bir vaqt orali
g‘
ida, ya
’
ni
15
–
30 daqiqa davomida tezkor qalamchizgilar yaratish topshiri
g‘
i berildi. Har bir
ishtirokchi
o‘
ziga berilgan mavzu yoki subyekt b
o‘
yicha kompozitsiyalarni chizishi kerak
edi. Chizilgan kompozitsiyalar tahlil qilinar ekan, ularning mazmuni, dinamikasi,
kompozitsiya tuzilishi va tafakkur orqali qanday yondashilganligi
o‘
rganildi.
Eksperimental yondashuv esa rassomlarning bir necha bosqichda
o‘
z ishlarini qanday
rivojlantirganligini kuzatish orqali amalga oshirildi. Ishtirokchilar dastlabki tezkor
eskizlarni yaratib, keyinroq ularni yanada chuqurroq rivojlantirib,
o‘
z fikrlarini
kengaytirishga harakat qilishdi. Har bir bosqichda qalamchizgilarning tafsilotlari, aniqlik
darajasi va vaqtni boshqarish qobiliyatlari
o‘
rganildi.
Жамият
ва
инновациялар
–
Общество
и
инновации
–
Society and innovations
Special Issue
–
09 (2024) / ISSN 2181-1415
21
TAHLIL USULLARI
Topilgan ma
’
lumotlar sifati va mazmuni b
o‘
yicha sifatli tahlil usuli q
o‘
llanildi.
Natijalar san
’
at asarlari tuzilishiga, ijodiy jarayonlarning tezligi va samaradorligiga
bo
g‘
liq holda tahlil qilindi. Har bir qalamchizgi orqali kompozitsiyaning umumiy
dinamikasi,
o‘
lchovlari va kompozitsiyaning tashkil etilish tarzi tahlil qilindi. Shuningdek,
tadqiqotda ishtirokchilarning subyektiv fikrlari ham
o‘
rganildi. Har bir rassomning
texnikadan foydalanishdagi hissiyoti va shaxsiy tajribasi, bu texnikaning ijodiy jarayonga
ta
’
siri yuzasidan
o‘
z fikrlarini bildirishdi. Bu fikrlar asosida ma
’
lumotlar tizimlashtirilib,
texnikaning ijodiy jarayonga ta
’
siri haqida umumiy xulosalar chiqarildi.
NATIJALAR VA MUHOKAMA
Tadqiqot davomida tezkor qalamchizgilarda kompozitsiyalar yaratish texnikasi ijodiy
jarayonni sezilarli darajada tezlashtirishi aniqlangan. Rassomlar qisqa vaqt ichida o‘z
g‘oyalarini samarali ravishda qog‘ozga o‘tkazishga erishishdi. Ushbu texnika rassomlarga
g‘oyalari ustida ishlashga katta vaqt sarflamasdan, ularni dastlabki bosqichda tezkor
ravishda yaratish imkonini berdi. Bu nafaqat mahoratning rivojlanishiga yordam berdi, balki
ijodkorlik jarayonini yanada samarali qilish imkonini berdi.
TEZLIK VA SAMARADORLIK
Natijalarga k
o‘
ra, tezkor qalamchizgilar yordamida rassomlar qisqa vaqt ichida
katta hajmdagi kompozitsiyalarni yaratishga muvaffaq b
o‘
lishgan. Bu texnikaning eng
katta afzalliklaridan biri sifatida ijodiy jarayonni tezlashtirish qayd etildi. Oddiy uslublar
bilan solishtirilganda, tezkor qalamchizgilarning samaradorligi ancha yuqori b
o‘
ldi.
Tezkor qalamchizgilarni yaratishda tafsilotlar darajasi ma
’
lum darajada kamayadi. Bu
rassomlarni fikrlash jarayoniga bo
g‘
liq holda kompozitsiyaning umumiy mazmuniga
e
’
tibor qaratishga undaydi. Natijalar k
o‘
rsatganidek, texnikadan foydalanganda tafsilotlar
darajasi past b
o‘
lsa ham, asosiy fikr va
g‘
oyalar aniq ifodalangan. Bu texnika rassomlarga
vizual tafakkur qilishni va asosiy fikrlarni samarali yetkazib berishni
o‘
rgatadi.
AMALIY VA NAZARIY JIHATLAR
Tadqiqot natijalari amaliy jihatdan rassomlar uchun juda muhim ekanligini
k
o‘
rsatdi. Tezkor qalamchizgilar texnikasi
o‘
quv jarayonida ham samarali q
o‘
llanilishi
mumkin. Bu usul san
’
at darslarida
o‘
quvchilarni vizual tafakkur qilishga, kompozitsiyani
samarali yaratishga
o‘
rgatishda foydali vosita b
o‘
lib xizmat qiladi. Amaliy maqsadlar
uchun foydalanish nafaqat talabalarning ijodiy jarayonini tezlashtiradi, balki ularga asar
tuzilishini tushunishda ham yordam beradi.
Nazariy jihatdan esa bu texnika tasviriy san
’
atda ijodiy jarayonlarning qanday
rivojlanishini chuqurroq
o‘
rganish imkonini beradi. Tezkor qalamchizgilar texnikasi
orqali rassomlar
o‘
z
g‘
oyalarini qanday tartibga soladi, qanday tamoyillar va uslublarga
amal qiladi
–
bu jihatlar tadqiqot davomida keng tahlil qilindi.
ADABIYOTLAR TAHLILI
O‘
zbekiston san
’
at ilmiy adabiyotlari tahlili
O‘zbekistonning san’at va ijodiy texnikalar bo‘yicha ilmiy izlanishlari o‘ziga xos boy
tarixga ega bo‘lib, o‘z milliy an’analari va texnikalarini rivojlantirishga katta hissa qo‘shgan.
O‘zbekiston tasviriy san’ati Markaziy Osiyoda yetakchi san’at maktablariga ega bo‘lgan
bo‘lsa
-
da, uning zamonaviy rassomlik va qalamchizgilari xalqaro darajada e’tirof etilgan.
O‘
zbek san
’
atkorlari va olimlari tomonidan yaratilgan ilmiy maqolalar va kitoblar
san
’
atning rivojlanishi, ayniqsa tezkor qalamchizgilarda kompozitsiyalar yaratish
texnikasini
o‘
rganishda muhim ahamiyat kasb etadi.
Ma
’
murjon Boltaboyev
ning
Жамият
ва
инновациялар
–
Общество
и
инновации
–
Society and innovations
Special Issue
–
09 (2024) / ISSN 2181-1415
22
“O‘
zbek milliy san
’
ati va uning zamonaviy y
o‘
nalishlari
”
nomli kitobida
o‘
zbek tasviriy
san
’
atining turli bosqichlari va texnikalari keng k
o‘
lamda yoritilgan. Boltaboyevning
tadqiqotlariga k
o‘
ra,
O‘
zbekiston tasviriy san
’
ati
o‘
z milliy an
’
analarini saqlab qolgan
holda, zamonaviy texnologiyalar va texnikalardan faol foydalanmoqda. Xususan, kitobda
tezkor qalamchizgi texnikasi
o‘
zbek rassomlari orasida qanday rivojlanganligi haqida
ma
’
lumotlar keltirilgan. Boltaboyev
o‘
z tadqiqotlarida bu texnikani zamonaviy
kompozitsiyalarni yaratishda tezkor va samarali usul sifatida baholaydi.
O‘
zbek san
’
ati b
o‘
yicha yana bir muhim tadqiqot manbasi sifatida
Abdumalik
Raxmatullayev
ning
“
Zamonaviy tasviriy san
’
at: yangi y
o‘
nalishlar va metodlar
”
kitobini
k
o‘
rsatish mumkin. Bu asarda zamonaviy san
’
at uslublari, shu jumladan tezkor
qalamchizgi texnikasi orqali ijodiy jarayonlarni rivojlantirish va samaradorlikka erishish
y
o‘
llari tahlil qilinadi. Raxmatullayevning tadqiqotlari milliy va zamonaviy uslublarni
birlashtirish orqali ijodiy jarayonlarni yengillashtirish va ularni jahon san
’
ati bilan
uy
g‘
unlashtirishga qaratilgan. Uning ta
’
kidlashicha,
O‘
zbekiston san
’
ati uchun milliy rang
va xususiyatlarni saqlagan holda zamonaviy texnikalardan foydalanish katta ahamiyat
kasb etadi. Shuningdek,
O‘
zbekiston Badiiy Akademiyasi tadqiqotlari va ijodiy
k
o‘
rgazmalari doirasida tezkor qalamchizgi texnikasini q
o‘
llash va uni pedagogik
jarayonga tatbiq etish masalalari ham muhokama qilingan.
O‘
zbekiston san
’
at
maktablarida tezkor qalamchizgilardan foydalanish texnikasi talabalarning ijodiy
tafakkurini rivojlantirish uchun keng q
o‘
llanilmoqda. Bu texnikadan foydalanish ta
’
lim
jarayonida nafaqat ijodkorlikni rivojlantiradi, balki talabalarga murakkab
kompozitsiyalarni oddiy shakllar bilan aks ettirish imkonini beradi.
Rossiya san
’
at ilmiy adabiyotlari tahlili
Rossiya san
’
at adabiyoti ham san
’
at va ijodiy texnikalarni
o‘
rganishda chuqur
ildizlarga ega. Xususan, tezkor qalamchizgilarning Rossiyada rivojlanishi va san
’
at
maktablarida q
o‘
llanilishi b
o‘
yicha bir qancha ilmiy izlanishlar amalga oshirilgan. Rossiya
san
’
at akademiyasi va
Ilya Repin
kabi buyuk rassomlar maktablari ijodiy jarayonlarda
tezkor qalamchizgilar texnikasidan keng foydalanishgan.
Aleksey Savrasov
va
Viktor
Vasnetsov
kabi klassik rassomlar
o‘
zlarining ilk eskizlarida tezkor qalamchizgilar
texnikasini samarali q
o‘
llab, bu usul orqali
o‘
z asarlarini tez va samarali yaratish
imkoniyatiga ega b
o‘
lishgan. Rossiya ilmiy adabiyotlari orasida
Valeriy Telnov
ning
"Rossiya tasviriy san
’
atidagi zamonaviy texnikalar" nomli asari muhim manba sifatida
e
’
tirof etiladi. Bu asarda zamonaviy san
’
atning turli uslublari va texnikalari, shu jumladan
tezkor qalamchizgi texnikasi haqida batafsil ma
’
lumotlar keltirilgan. Telnovning fikriga
k
o‘
ra, bu texnika rassomlarga ijodiy jarayonni tezlashtirishda va
g‘
oyalarini dastlabki
bosqichda samarali tarzda qo
g‘
ozga tushirishda yordam beradi. Shuningdek, Telnov bu
texnikaning zamonaviy rassomlar tomonidan keng q
o‘
llanishi va uning ijodiy
jarayonlardagi ahamiyatini yoritadi.
Bundan tashqari,
Natalya Ponomareva
ning
“
Raqamli texnologiyalar va san
’
at:
yangi yondashuvlar
”
nomli maqolasida tezkor qalamchizgilarning raqamli vositalarda
q
o‘
llanishi haqida qimmatli ma
’
lumotlar keltirilgan. Ponomarevaning fikricha, zamonaviy
raqamli platformalar tezkor qalamchizgilar texnikasini yangi bosqichga olib chiqdi.
Photoshop va boshqa grafik dasturlar yordamida tezkor qalamchizgilarni yaratish
jarayoni yanada yengillashgan va bu rassomlar uchun qulay imkoniyatlarni taqdim
etmoqda. U raqamli texnologiyalar yordamida texnikaning kengaygan k
o‘
lamini tahlil
qilib, uni zamonaviy san
’
at y
o‘
nalishlarida muvaffaqiyatli q
o‘
llash y
o‘
llarini
o‘
rganadi.
Жамият
ва
инновациялар
–
Общество
и
инновации
–
Society and innovations
Special Issue
–
09 (2024) / ISSN 2181-1415
23
Rossiyada san
’
at pedagogikasi ham bu texnikani keng k
o‘
lamda
o‘
rgangan.
Mariya Melnikova
ning
“
San
’
at ta
’
limida tezkor qalamchizgi texnikasining ahamiyati
”
maqolasida bu texnikaning san
’
at ta
’
limida
o‘
quvchilarning vizual va mexanik
qobiliyatlarini rivojlantirishdagi
o‘
rni batafsil tahlil qilinadi. Melnikova
o‘
z tadqiqotida
tezkor qalamchizgilar yordamida
o‘
quvchilarning ijodiy fikrlashini ra
g‘
batlantirish va
ularni murakkab san
’
at asarlarini oddiy va tezkor shakllar bilan aks ettirishga
o‘
rgatish
usullarini
o‘
rgangan.
O‘
zbekiston va Rossiya adabiyotlari xulosasi
O‘
zbekiston va Rossiya san
’
at adabiyotlari tezkor qalamchizgilar texnikasi b
o‘
yicha
juda boy tajribaga ega.
O‘
zbek san
’
atidagi milliy rang va kompozitsiyalar zamonaviy
texnikalar bilan boyitilgan b
o‘
lsa, Rossiya san
’
ati k
o‘
proq klassik va zamonaviy
yondashuvlar asosida rivojlangan. Har ikki mamlakat adabiyotlari san
’
at ta
’
limida tezkor
qalamchizgi texnikasining ahamiyatini e
’
tirof etadi va uni ijodiy jarayonlarni tezlashtirish
vositasi sifatida k
o‘
radi.
Tezkor qalamchizgilarning san
’
atdagi
o‘
rni
Bir necha ilmiy asarlar tezkor qalamchizgi texnikasining tasviriy san
’
atdagi
ahamiyatini
o‘
rgangan. Ushbu texnika nafaqat ijodkorning vizual tafakkurini
rivojlantiradi, balki ijodiy bloklarni yengishga yordam beradi.
Betti Edvards
(2001)
tomonidan olib borilgan tadqiqotda san
’
at asarlaridagi ijodiy jarayonning ilk bosqichlari
–
qalamchizgilarning rassomlarning asosiy
g‘
oyalarini qo
g‘
ozga tushirishdagi roli tahlil
qilingan. Edvards
o‘
z ishida ta
’
kidlaydiki, tezkor qalamchizgilarning asosiy afzalligi
ularning zamonaviy san
’
at va dizayndagi k
o‘
p qirraliligi bilan bo
g‘
liq.
Ushbu texnika b
o‘
yicha yana bir tadqiqot
John Dewey
(1934) tomonidan olib
borilgan. U
o‘
zining "San
’
at sifatida tajriba" (Art as Experience) kitobida ijodiy
jarayonning tajribaviy tomonlariga katta e
’
tibor qaratgan va tezkor qalamchizgilar
texnikasi yordamida
g‘
oyalarni tezkor ravishda vizual ifodalash orqali rassomning hissiy
tajribalarini qanday boshqarishi haqida gapirgan. Deweyning tadqiqotlari san
’
atning
o‘
ziga xos shakllarini va ijodkorlik jarayonining chuqurligini
o‘
rganishda juda muhimdir.
Ijodiy jarayon va texnikalar rivoji
Ernest Gombrich
(1960) tomonidan olib borilgan tadqiqotlarda ijodiy
jarayonning qalamchizgi texnikasi bilan bo
g‘
liqligi batafsil tahlil qilingan. Gombrich
“
San
’
at va illuziya
”
(Art and Illusion) kitobida inson tafakkurining ijodiy jarayon bilan
qanday bo
g‘
lanishini va chizilgan shakllarning inson miyasida qanday ma
’
nolar bilan
t
o‘
ldirilishini tushuntirib bergan. Uning tadqiqotlari k
o‘
rsatadiki, tezkor qalamchizgilar
texnikasi bu jarayonni yanada samarali va intuitiv qiladi.
Shu bilan birga, san
’
atning klassik shakllarida tezkor qalamchizgi texnikasi keng
q
o‘
llanilgan.
Leonardo da Vinci
va
Mikelanjelo
kabi buyuk rassomlar
o‘
zlarining
dastlabki eskizlarida tezkor qalamchizgilardan foydalangan.
Michael J. Baxandall
(1985)
o‘
zining "Rassomning k
o‘
zlari" (Patterns of Intention: On the Historical
Explanation of Pictures) kitobida bu texnikaning dastlabki asarlar yaratishda muhim rol
o‘
ynaganini qayd etadi. Baxandallning ishlari san
’
at tarixida tezkor qalamchizgilar
texnikasining ijodiy jarayonni qanday tezlashtirishini va asarlarni umumiy ifodalashda
qanday yordam berishini yoritib beradi. S
o‘
nggi yillarda raqamli texnologiyalar san
’
at
olamida inqilob qilmoqda.
Jane Harris
(2012)
o‘
zining
“
Digital Drawing
”
tadqiqotida
qalamchizgi texnikasini raqamli vositalarda amalga oshirish usullarini
o‘
rgangan. Ushbu
texnika Photoshop, Illustrator kabi grafik dasturlarda keng q
o‘
llanilib, tezkor
qalamchizgilar orqali kompozitsiyalar yaratish jarayonini raqamli platformalarda yanada
Жамият
ва
инновациялар
–
Общество
и
инновации
–
Society and innovations
Special Issue
–
09 (2024) / ISSN 2181-1415
24
yengillashtiradi. Harrisning tadqiqoti qalamchizgilarning raqamli dunyodagi ahamiyatini
yoritib beradi va bu texnikaning k
o‘
p qirrali ekanligini k
o‘
rsatadi. Raqamli texnologiyalar
yordamida rassomlar
o‘
z ijodiy jarayonlarini tezlashtirishi mumkin.
Leigh Smith
va
Jason D. Scholtz
(2014) tomonidan olib borilgan tadqiqotlar, raqamli vositalar orqali
tezkor qalamchizgilar yaratish texnikasi k
o‘
p qirrali san
’
at asarlarini yaratishda qanday
q
o‘
llanilishi mumkinligini yoritib beradi. Bu tadqiqot raqamli san
’
atda texnikaning
samaradorligini k
o‘
rsatadi va uning kompozitsiyalarni yanada chuqurroq va osonroq
ifodalashdagi rolini
o‘
rganadi.
Ijodiy jarayonlarni rivojlantirish va pedagogik uslub
Tezkor qalamchizgilarning
o‘
quv jarayonidagi roli ham muhimdir.
Anne Bamford
(2006) tomonidan olib borilgan tadqiqotda tasviriy san
’
at ta
’
limida qalamchizgilarning
o‘
quvchilarning ijodiy tafakkurini rivojlantirishda qanday q
o‘
llanishi haqida fikr
yuritilgan. Bamfordning "The Wow Factor" kitobida tasviriy san
’
at ta
’
limi texnikalarini
o‘
quvchilarning ijodiy qobiliyatlarini rivojlantirish uchun qanday q
o‘
llash kerakligi
haqida tavsiyalar berilgan. Bu tadqiqot
o‘
quv jarayonida tezkor qalamchizgilar
texnikasining samaradorligini yoritib beradi va san
’
at
o‘
quv dasturlarini yangilashda
muhim
o‘
rin egallaydi.
Shuningdek,
Howard Gardner
ning (1993) "K
o‘
p qirralik intellekti" (Frames of
Mind: The Theory of Multiple Intelligences) nazariyasi ham tezkor qalamchizgilar
texnikasini
o‘
quv jarayonida qanday q
o‘
llanishi mumkinligini
o‘
rganishda muhim rol
o‘
ynaydi. Gardnerning k
o‘
p qirrali intellekt nazariyasi tasviriy san
’
at orqali
o‘
quvchilarning vizual va kinestetik tafakkurini rivojlantirish imkoniyatlarini taqdim
etadi. Uning tadqiqotlariga k
o‘
ra, tezkor qalamchizgi texnikasi
o‘
quvchilarni vizual va
mexanik jarayonlar orqali
o‘
qitishda samarali vosita b
o‘
lishi mumkin.
Tezkor qalamchizgilar va zamonaviy san
’
at
Zamonaviy san’at olamida tezkor qalamchizgilarning o‘rni tobora oshib bormoqda.
Gerhard Richter
va
David Hockney
kabi zamonaviy rassomlar bu texnikani o‘z asarlarida
qo‘llab, uning samaradorligini namoyish etishgan.
Alex Danchev
(2013) tomonidan olib
borilgan tadqiqotlar zamonaviy san’at asarlarida qalamchizgilarning qanday
rivojlanganligini va ularning ijodiy jarayonni qanday boyitishini o‘rganadi. Danchevning
tadqiqotlari san’at olamida tezkor qalamchizgilarning o‘ziga xosligini ko‘rsatib beradi.
Claire Bishop
(2012) zamonaviy san’at va texnologiyalarni birlashtirishda tezkor
texnikaning roli haqida tadqiqot olib borgan. Uning
“
Artificial Hells: Participatory Art and the
Politics of Spectatorship
”
kitobida zamonaviy san’atning ijodiy jarayonlari va ularda
qalamchizgilarning roli muhokama qilingan. Zamonaviy rassomlar tezkor qalamchizgilardan
foydalanib, g‘oyalarini vizual tarzda tezda aks ettirish orqali o‘z asarlarini yaratishadi.
Bishopning tadqiqotlari san’atning yangi yo‘nalishlarida qalamchizgilarning ijodiy
jarayonning boshqariluvchanligini oshirayotganini ko‘rsatadi.
XULOSA
Tezkor qalamchizgilarda kompozitsiyalar yaratish texnikasi ijodiy jarayonni
sezilarli darajada tezlashtiruvchi va uni samaraliroq qiluvchi vosita sifatida k
o‘
rilmoqda.
Ushbu tadqiqot texnikaning san
’
atda ijodiy jarayonni qanday rivojlantirishi va
rassomlarning tasavvur darajasiga qanday ta
’
sir k
o‘
rsatishini k
o‘
rsatib berdi.Bu texnika
yordamida rassomlar
o‘
z
g‘
oyalarini qisqa vaqt ichida samarali ravishda qo
g‘
ozga
tushirishga muvaffaq b
o‘
lishdi, bu esa ijodiy bloklarni yengib
o‘
tishda katta yordam
berdi. Tadqiqot natijalariga k
o‘
ra, bu texnika san
’
at ta
’
limida keng q
o‘
llanilishi va
talabalarga ijodiy tafakkurni
o‘
rgatishda juda samarali b
o‘
lishi mumkin.
Жамият
ва
инновациялар
–
Общество
и
инновации
–
Society and innovations
Special Issue
–
09 (2024) / ISSN 2181-1415
25
Biroq, ushbu texnika
o‘
ziga xos cheklovlarga ega ekanligi ham qayd etilgan.
Murakkab tafsilotlar va aniqlik talab qilinadigan asarlarda tezkor qalamchizgilarning
samaradorligi kamayishi mumkin. Shuning uchun texnikani murakkab kompozitsiyalar
yaratishda q
o‘
llash uchun yanada chuqurroq tahlil va amaliy tajriba talab qilinadi.
Kelgusidagi tadqiqotlarda ushbu texnikani yanada chuqurroq
o‘
rganish, turli san
’
at
y
o‘
nalishlari bilan bo
g‘
liq holda q
o‘
llash usullarini tadqiq qilish tavsiya etiladi. Ushbu
texnikaning boshqa janrlarga qanday ta
’
sir k
o‘
rsatishi va murakkab san
’
at asarlarini
yaratishda qanday foydalanish mumkinligi kelajakda chuqurroq
o‘
rganilishi kerak.
FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR RO‘YXATI:
1.
Botir Boymetov Pedagogika yo ‘nalishidagi kasb
-
hunar kollejlari uchun o‘quv qo
‘llanma. Toshkent –
«ILM ZIYO» –
2007
2.
Baymetov B. “Qalamtasvir”. Darslik 1
-qism.- Toshkent, 2006.
3.
Мuratov Х.Х. “Qalamtasvir”
,
То
shkent, Ijod-print, 2020.
4.
Xalilov R.
Рисунок
Toshkent «Navruz» 2013
5.
Mirziyoev
Sh.M. Tanqidiy tahlil, qat’iy tartib intizom va shxsiy javobgarlik
-har
bir rahbar faoliyatining kundalik qoidasi bo‘lishi kerak. O‘zbekiston Respublikasi Vazirlar
Mahkamasining 2016 yil yakunlari va 2017 yil istiqbollariga bag‘ishlangan majlisidagi
O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining nutqi. // Halq so‘zi gazetasi. 2017 yil 16 yanvar,
№ 11
6.
Mirziyoev Sh.M. Buyuk kelajagimizni mard va olijanob xalqimiz bilan birga
quramiz. Toshkent, “O‘zbekiston”, 2017 yil
7.
Mirziyoev Sh.M. Qonun ustuvorligi va inson
manfaatlarini ta’minlash
- yurt
taraqqiyoti va xalq faravonligining garovi.Toshkent, “O‘zbekiston”, 2017 yil
8.
B.Boymetov “
Portret qalamtasviri
” Pedagogika institutlari va universitetlari
talabalari uchun o‘quv qo‘llanma. Toshkent, 2001
9.
Alisher o‘g, S. N. Z. (2024). O ‘ZBEK XALQ NAQQOSHCHILIGIDA NAMOYON
KOMPOZITSIYASINI TURLI USLUBLARDA BAJARISH ORQALI O‘QUVCHILARDA BADIIY
-
ESTETIK MADANIYATNI RIVOJLANTIRISHDAGI TUTGAN O ‘RNI.
World scientific research
journal
,
24
(1), 181-184.
