Жамият
ва
инновациялар
–
Общество
и
инновации
–
Society and innovations
Journal home page:
https://inscience.uz/index.php/socinov/index
Irrigation and land reclamation works in the Andijan
Region (1941
–
1991)
Abdurakhmon TURGUNOV
1
Andijan State University
ARTICLE INFO
ABSTRACT
Article history:
Received August 2024
Received in revised form
15 September 2024
Accepted 25 September 2024
Available online
15 October 2024
This article analyzes the state of irrigation and land
reclamation works in the Andijan region during the period from
1941 to 1991, using data from scientific literature and archival
documents. Furthermore, the study provides a rationale for the
construction of irrigation structures in the region, their use in
agriculture, and the expansion of irrigated areas, which grew
annually due to the impact of the cotton monopoly.
2181-
1415/©
2024 in Science LLC.
https://doi.org/10.47689/2181-1415-vol5-iss1
This is an open access article under the Attribution 4.0 International
(CC BY 4.0) license (https://creativecommons.org/licenses/by/4.0/deed.ru)
Keywords:
Andijan region,
irrigation,
land reclamation,
canal,
irrigated area,
irrigation network.
Andijon
oblastida
irrigatsiya-melioratsiya
ishlari
(1941
–
1991-yillar)
ANNOTATSIYA
Kalit so‘zlar
:
Andijon oblasti,
irrigatsiya,
melioratsiya,
kanal,
su
g‘
orma maydon,
su
g‘
orish tarmo
g‘
i.
Maqolada
Andijon
oblastida
irrigatsiya-melioratsiya
ishlari holati 1941
–
1991-yillar davriy chegarasida ilmiy
adabiyotlardagi ma
’
lumotlar va arxiv hujjatlari materiallari
yordamida tahlil qilingan. Bundan tashqari, oblastda irrigatsiya
inshootlarining barpo etilishi, ularning manbalaridan qishloq
x
o‘
jaligida foydalanilishi, paxta yakkahokimligi ta
’
sirida
su
g‘
orma maydonlar hajmi yildan-yilga ortib borganlagi
tadqiqotda asoslab berilgan.
1
Senior Teacher, Department of World History of Andijan State University.
Жамият
ва
инновациялар
–
Общество
и
инновации
–
Society and innovations
Special Issue
–
10 (2024) / ISSN 2181-1415
492
Ирригационно
-
мелиоративные работы в Андижанской
области (1941–1991 гг.)
АННОТАЦИЯ
Ключевые слова:
Андижанская область,
ирригация,
мелиорация,
канал,
оросительная площадь,
ирригационная сеть.
В статье, опираясь на данные научной литературы и
архивных документов, проведен анализ состояния
ирригационно
-
мелиоративных работ в Андижанской
области в период с 1941 по 1991 годы. Особое внимание
уделено обоснованию строительства ирригационных
сооружений в регионе, их использованию в сельском
хозяйстве, а также динамике увеличения орошаемых
площадей, что было обусловлено усилением влияния
хлопковой монополии.
Sug‘orish qadim zamonlardan beri issiq hududlarda sug‘ormasdan hosilni yig‘ib
bo‘lmaydigan, keyin esa notekis yog‘ingarchilik bo‘lgan joylarda bo‘lib, bu esa notekis va
beqaror hosildorlikka olib kelgan.
Sug‘orish –
bu manbalardan olingan suv bilan tuproqni sun’iy namlash,
melioratsiya turi. Su
g‘orish tuproqning o‘simlik ildizlari tarqaladigan qismida eng qulay
suv rejimini yaratadi. Bu o‘simliklarning tuproqdan ozuqa moddalari, mineral va organik
o‘g‘itlarni o‘zlashtirishi uchun qulay sharoit yaratib, qishloq xo‘jaligi ekinlaridan yuqori
hosil
olish imkonini beradi. Sug‘orish yer unumdorligini yomg‘irli sharoitga nisbatan
8-
10 barobar oshiradi, intensiv dehqonchilikni yo‘lga qo‘yish imkonini beradi. Bu suv
xo‘jaligi va meliorativ inshootlarni qurishga sarflangan kapital mablag‘larning tez
(3-5
yil) qaytarilishini ta’minlaydi.
Qishloq xo‘jaligi davlatning iqtisodiy rivojlanishi zanjirida muhim o‘rin tutadi.
Asosiy vosita
–
bu yer. Er resurslari to‘g‘ri parvarish qilishni talab qiladigan maxsus
resursdir. Sug‘oriladigan yerlarni sug‘orish, yerlar
ning meliorativ holatini yaxshilash
muhim ahamiyatga ega. Sug‘orish –
tabiiy suvdan mahrum bo‘lgan yerlardagi qishloq
xo‘jaligi ekinlarini muhandislik va boshqa ishlar orqali suv bilan ta’minlash. Melioratsiya
–
bu yerlarni gidrotexnik, madaniy, kimyoviy, agromeliorativ, agrotexnikaviy va boshqa
tadbirlar orqali tubdan yaxshilashdir.
Urushdan keyingi davr yangi irrigatsiya tizimi deb ataladigan tizimning keng
rivojlanishi bilan bog‘liq bo‘lgan, katta sug‘oriladigan maydonlarni yaratishga qaratilgan,
yuqori
mahsuldor qishloq xo‘jaligi texnikasidan foydalanishga qaratilgan boshqacha
yondashuv bilan ajralib turdi.
Ma’lumki, Sovet hokimiyati yillarida O‘zbekistonda qishloq xo‘jaligida paxta
yakkahokimligi siyosati hukm surgan edi. Irrigatsiya va melioratsiya ishlari bu
amaliyotga taalluqli edi. Respublikamizning barcha oblast va tumanlarida irrigatsiya
ishlari jadallashtirildi. Xususan, 1941-yilda tashkil topgan Andijon oblastida irrigatsiya va
melioratsiya ishlari markazning agrar siyosati ta’sirida
rivojlandi. Masalan, Andijon
oblastida urushdan keyingi besh yil davomida yerlarning meliorativ holatini yaxshilash
maqsadida 39 ta tuman va tumanlararo kanalizatsiya tarmoqlari aholi mehnati bilan
ta’mirlandi. Natijada Zavrak va Niyozbotir massivlarining zaxira yerlari o‘zlashtirildi.
1951-yilga kelib oblastda 44 ming gektar yerning meliorativ holati yaxshilandi [1].
1951-yil oxiriga kelib Ukraina SSR oblastlariga 368 ming gektar maydonga ega yangi
sug‘orish tarmog‘iga o‘tish vazifasi qo‘yildi, shundan 58
ming gektar Buxoro oblastiga va
52 ming gektar Andijon oblastiga to‘g‘ri keladi [2].
Жамият
ва
инновациялар
–
Общество
и
инновации
–
Society and innovations
Special Issue
–
10 (2024) / ISSN 2181-1415
493
Markaziy Farg‘onani o‘zlashtirish uchun tuzilgan “Farg‘onavodstroy” tresti
tomonidan vodiyning kapital mablag‘lari hisobidan vodiyni o‘zlashtirish rejasi 1953
-yil
1-oktya
br holatiga ko‘ra 73 ming so‘mni tashkil etib, shundan 21161 rubl (28,9%)
bajarildi. Suv xo‘jaligi uchun qurilish rejasi 41 000 rublni tashkil etdi, 7091 (17,3%) rubl
miqdorida bajarildi [3].
1956-
yilda hududning koʻpgina suv havzalari taʼmirlanib, suv taʼ
minoti bilan
taʼminlandi. Jumladan, “Mailisoya” suv tarmog‘i jamoasi tomonidan ko‘plab sug‘orish
inshootlarida kapital ta’mirlash ishlari amalga oshirildi. Qo‘yquloq sug‘orish kanalidan
suv kela boshladi. Bu kanal oʻz navbatida Paxtaobod va Izboskan tumanl
aridagi jamoa
xoʻjaliklari va paxta yetishtirishga ixtisoslashgan 8
-sovxoz dalalarini suv bilan
taʼminlagan [4].
Rejaga koʻra, oʻn yil davomida Markaziy Fargʻonada erlarni sugʻorish va
oʻzlashtirish uchun 50753,3 ming soʻm mablagʻ ajratildi, yaʼni. 1953–
1963-yillar
davomida amalda 40425,8 ming rubl sarflandi [5]. Kolxozlarning bo‘linmas fondidan
rejada
–
35309,9 ming, amalda
–
20170,9 ming; Davlat byudjetidan rejada 15 444,4 ming
rubl, amalda 20 254,9 ming rubl sarflandi. 1953
–
1960-yillarda Andijon oblastidagi
kolxozlar 38,8 mln. Markaziy Farg‘onada irrigatsiya va yerlarni o‘zlashtirish uchun
26,8 million rubl ajratildi. rublni yoki 69,2% ni tashkil etdi. 1961-
yilda reja bo‘yicha
to‘lovlar 4 346 000 rublni tashkil etgan bo‘lsa, joriy yilning 11 noyabriga qa
dar kolxozlar
1 825
000 rubl yoki 42% hissa qo‘shdilar [6]. 1953–
1973-
yillarda Farg‘ona vodiysida
yangi yerlarni o‘zlashtirish va sug‘orish uchun sarflangan kapital mablag‘lar hisobidan
paxta ekiladigan maydonlar 9,2 foizga, hosildorlik bo‘yicha bu ko‘rsat
kich 24,9 foizga,
yalpi hosil bo‘yicha esa –
42,8% [7]. Aytish mumkinki, yuqoridagi barcha ishlar va sa’y
-
harakatlar respublikada paxtachilikni rivojlantirish maqsadida amalga oshirildi.
1958-yil 13-
yanvarda SSSR Vazirlar Sovetining “Farg‘ona,
Andijon oblastlari va butun
respublika bo‘yicha irrigatsiya
-
meliorativ ishlarning borishi to‘g‘risida”gi qarori qabul qilindi
[8]. Unda, asosan, 1958 yilda sug‘orish tarmoqlarini vegetatsiya (o‘sish) sug‘orish, chayqash
va zaxira sug‘orishga tayyorlash ish
larining holati tahlil qilindi. 1958-yil 5-yanvar holatiga
koʻra, respublikada sugʻorish tarmoqlarining 58,5 foizi tozalandi. Shu bilan birga, rejaning
68,2 foizi mexanizmlar yordamida, 44,3 foizi esa qo‘lda bajarilgan.
Markaz topshirig‘iga ko‘ra 1958
-yil
17 yanvarda Andijon oblasti ijroiya qo‘mitasi
“Teshiktosh GESini qurish to‘g‘risida” qaror qabul qildi [9]. Qayd etilishicha, 1958
-yil
1-
yanvar holatiga ko‘ra Teshiktosh GES qurilishi to‘liq yakunlanmagan. Xususan, ushbu
qurilishning umumiy smeta qiymati 12,8 million rublni tashkil etadi. rublda, shundan ish
boshlanganidan beri 6,1 mln. rubl miqdorida yoki 47,6%. Beton va temir-beton
ishlarining bajarilishi 53,2 foizni tashkil etdi. Teshiktosh GESida qurilish ishlarini
jadallashtirish maqsadida 500 nafar kolxozchi, shu jumladan Andijon oblastidan
100 kishi, Paxtaobod oblastidan 200 kishi, Izboskan oblastidan 100 kishi, Moskva
(Shahrixon) tu
manidan 50 kishi, va oblast ijroiya qo‘mitasi tomonidan va raykom raislari
huzurida Moskva (Shahrixon) tumani va Oyima (Jalaquduq)dan 50 kishi bu uchastkaga
biriktirilgan. Hududdan 50 kishini jo‘natishni tashkil etish vazifasi qo‘yildi [10].
O‘zKP Andijon oblast komiteti va oblast ijroiya qo‘mitasining 1962
-yil 9-maydagi
“Markaziy Farg‘onada 1962
-
yilda irrigatsiya va yerlarni o‘zlashtirish bo‘yicha qurilish
dasturini tasdiqlash to‘g‘risida”gi qaroriga ko‘ra, boshqarma va sovxozlar tomonidan
yangi qishloq xo
‘jaliklarini tayyorlash ko‘zda tutilgan edi. Markaziy Fargʻonaning
2250 gektar yerlari. Shundan 2000 gektar “Oʻzselxoztexnika” birlashmasining oblast
Жамият
ва
инновациялар
–
Общество
и
инновации
–
Society and innovations
Special Issue
–
10 (2024) / ISSN 2181-1415
494
boʻlimlariga, 250 gektari jamoa xoʻjaliklariga tegishli. Aytish joizki, 1962
-
yilning to‘qqiz
oyida “O‘zselxoztexnika” birlashmasining hududiy boshqarmalari tomonidan 889 gektar
yangi yer maydonlari tayyorlanib, yillik rejaning 44,5 foizini tashkil etdi. Keyingi oylarda
yangi yerlarni tayyorlash ishlari qayta boshlandi. Joriy yilning o‘n birinchi oyida
“O‘zselxoztexnika” birlashmasi tuman bo‘limlari tomonidan 1455,2 gektar yangi yer
tayyorlanib, yillik rejaning 72,8 foizini tashkil etdi [12].
Farg‘ona vodiysi magistral kanal tizimi boshqarmasi tarkibiga kiruvchi
kanallarning parametrlari quyidagicha: Katta Farg
‘ona magistral kanali –
215,08 km,
Katta Andijon magistral kanali
–
111,9 km, Janubiy Farg‘ona magistral kanali –
188,71 km. Umuman olganda, Janubiy Farg‘ona magistral kanal tizimi 188,71 km
kanallarni boshqaradi [13].
Katta Andijon kanali qurilishi 1966 yilning kuzida boshlangan. Norin daryosining
uzunligi 109 km, o‘z manbasini Uchqo‘rg‘on gidrotexnika tarmog‘idan oladi, oqimi tezligi
sekundiga 330 m³. Kanal boshidagi chap qirg‘oq regulyatori asosiy inshoot sifatida
ishlatilgan. Kanalda 137 ta gidrotexnik va boshqa inshootlar, 6 ta tarmoq, 8 ta suv chiqarish
inshooti, bitta to‘siq, 12 ta dyuker, 4 ta osilgan quvur, 9 ta ko‘prik binosi bo‘lgan [14].
1966-
yilda Bo‘z tumanida 5590 gektar yer o‘zlashtirilishi kerak bo‘lgan bo‘lsa,
keyingi besh yilda bu yerda 2
880 gektar yangi yer ajratilib, 6 million so‘mga yaqin
mablag‘ sarflandi [15]. Joriy yilda tumanda 678 gektar yerni o‘zlashtirish rejalashtirilgan
bo‘lsa, amalda bu 98 foizni tashkil etdi. “Mingbulok”, “XX syezd” nomli xo‘jaliklarida
yuklama rejasi 86-74 foizni tashkil etdi.
Andijon oblastida 1950
–
1990-
yillarda sugʻoriladigan maydonlarning oʻsishi va ularda
foydalaniladigan suv miqdori yildan-
yilga ortib bordi. Oblastda sugʻoriladigan maydonlar
1950-yilda 217 ming gektar, 1960-yilda 245,1 ming gektar, 1970-yilda 265,5 ming gektar,
1980-yilda 282,1 ming gektar, 1990-
yilda 289 ming gektar[1]ga teng boʻldi.
Markaziy Farg‘ona oblastida, asosan, Bo‘z tumanida irrigatsiya tashkilotlarida
kadrlar yetishmas edi. Oblast suv xo‘jaligida gidrotexnik mutaxassislar, muha
ndislar va
miroblar (suvchilar) yetishmas edi. 1965-
yilda Bo‘z tumani irrigatsiya tarmog‘ida atigi
64 nafar xodim ishlagan bo‘lsa, ularning aksariyati o‘z lavozimiga to‘g‘ri kelmas edi.
Shu boisdan 32 nafar xodim bor edi, shuning uchun oblast ijroiya qoʻ
mitasi irrigatsiya
maktabi bitiruvchilarini Boʻzga joʻnatishda yordam soʻrab oblast hokimiyatiga murojaat
qildi [17].
1976-yil 1-
noyabr holatiga koʻra Andijon oblastining umumiy yer fondi 423,5 ming
gektar boʻlib, shundan sugʻoriladigan yerlar 263.526 gektar, qishloq xoʻjaligiga
moʻljallangan yerlar 263.492 gektarni tashkil etadi [18]. Shu bilan birga, oblastning
sug‘oriladigan yerlarini 1975–
1976-yillar kuz-qish mavsumiga 1976 yilda ekishga
tayyorlash. 45,9 ming gektar sho‘rlangan yerlar yuvildi.
1976-yilda Andijon oblastida suvning kamligiga qarshi kurashish uchun 16,0 mln. 14,5
million rubl kapital mablag‘lar. qurilish
-
montaj ishlari uchun foydalanilgan. “Baxt” nasos
stansiyasining ikkinchi navbati, quvvati 3,0 million kub metr bo‘lgan “Qadim” na
sos
stansiyasining birinchi ko‘tarilishi. Moskva suv omborining birinchi qatori, oʻziyurar “Hakikat”
kanalining ikkinchi qatori, Oʻzbekiston komsomolining 50 yilligi kanali qurildi [19].
B
o‘
z tumanida bokira yerlardan foydalangan holda 1978 yilning
o‘
n birinchi oyida
40 gektar yer
o‘
zlashtirildi, 1442 gektar yerning meliorativ holati yaxshilandi, 662 gektar
maydonda kapital rejalashtirish ishlari olib borildi, 1100 gektar maydonda su
g‘
orish
tarmoqlari qurildi. 14 km yoʻl rekonstruksiya qilindi, qurildi va shagʻal yotqizildi,
16,5 km yoʻl yopildi, ariq qurilib foydalanishga topshirildi [20].
Жамият
ва
инновациялар
–
Общество
и
инновации
–
Society and innovations
Special Issue
–
10 (2024) / ISSN 2181-1415
495
1971
–
1980-yillarda Andijon oblastida 28 nasos stansiyasi qurilib foydalanishga
topshirildi. Shuningdek, “Baxt” nimstansiyasi yordamida Andijon oblastida 3 ming 596 yangi
yer sug‘orildi. Xuddi shu oblastdagi “Leningrad” kolxozida 10 ta elektr nasos agregati
yordamida paxta bilan band boʻlgan 1133 gektar yer sugʻorila boshlandi [21]. Shu bilan birga,
1987-
yilda Andijon oblast suv xo‘jaligi boshqarmasi tasarrufidagi nasos st
ansiyalarining
umumiy soni 138 tani tashkil etgan. Shundan 131 tasi elektr, 7 tasi dizel [22].
Shu asosda 1941
–
1991-yillarda Andijon oblastida paxtachilikning monopoliya
siyosati natijasida irrigatsiya ishlari kengaytirildi. Bu siyosat ta
’
sirida k
o‘
plab irrigatsiya
inshootlari qurildi. Shu bilan birga zaxira va b
o‘
z yerlar
o‘
zlashtirilib, ularning
o‘
rniga
paxta maydonlari yotqizildi. Kanallar, nasos stansiyalari qurilishi tezlashdi. Bu,
o‘
z
navbatida, sovet paxta yakkahokimligi bilan bo
g‘
liq b
o‘
lib, bu siyosatning maqsadi
paxtachilikni rivojlantirishga qaratilgan edi. Shu bois su
g‘
orish qiyin b
o‘
lgan, ya
’
ni oqar
suvdan foydalanish imkoni b
o‘
lmagan tepaliklarda paxta maydonlari yotqizilib, nasoslar
yordamida su
g‘
orish boshlandi. Shunday qilib, paxta maydonlarining hajmi asta-sekin
kengayib bordi va bu amaliyot sh
o‘
rolar davrining oxirigacha davom etdi.
Agar Xitoy, Hindiston, Pokiston, Eron, Rossiya, Yaponiya, Misr kabi davlatlar bilan
solishtirsak (barcha ekin maydonlari sug‘oriladi). AQSH, Meksika, Ita
liya, Bolgariya, Fransiya
va boshqa mamlakatlarda 20-
asrga kelib sugʻoriladigan yerlar ayniqsa tez kengayib, yirik
sugʻorish tizimlari qurila boshlandi. 50s. 20
-
asrda dunyoda sug‘oriladigan erlarning umumiy
maydoni kichik edi. 121 million gektar. Bu asrning 80-yillariga kelib u 230 million gektardan
ortiq maydonga yetdi. Natijada Osiyoda bu 191,2 million gektarning 271,4 million gektar,
Shimoliy Amerikada 30,4 million, Yevropada 24,6 million, Afrikada 12,5 million, Avstraliyada
2,4 million gektar sug‘orilad
igan dalalardir.
Oʻrta Osiyo va Qozogʻistonda faqat 1965–
1990-
yillarda sugʻoriladigan yerlar
maydoni 5,8 million gektar (1965-yilda 8,8 million gektargacha yetadi). Masalan,
O‘
zbekistonda 2001-
yil, sugʻoriladigan yerlarda 1914
-yildagi 1,8 million gektarga
nisbatan 4,3 million gektar ekin ekildi.
FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR RO‘YXATI:
1.
Насритдинов Қ. Фарғона водийсининг суғорилиш тарихи.
-
Тошкент:
Янги аср авлоди, 2009.
-
Б.189.
2.
Oʻzbekiston Milliy arxivi
, R.2483-fond, 1-
roʻyxat, 685 –
yigʻmajild, 222
-varaq.
3.
Fargʻona oblast davlat arxivi, 1157
-fond, 1-
roʻyxat, 5
-
yigʻmajild, 8
-varaq.
4.
Никифоров И. Ирригаторы готовятся к поливам // Сталинское знамя,
4 апреля 1956 г.
5.
Fargʻona oblast davlat arxivi, 1151
-fond, 1-
roʻyxat, 80
-
yigʻmajild, 5
-varaq.
6.
Andijon oblast davlat arxivi, 608-fond, 1-
roʻyxat, 1451
-
yigʻmajild, 22
-varaq.
7.
Досов
Б
.
Г
.
Ирригация
ва
мелиорацияга
йўналтирилган
капитал
маблағлар
самарадорлигининг
эконометрик
тадқиқоти
:
Иқтисод
фан
.
ном
. ...
дисс
.-
Тошкент
,
2001. -
Б
.53.
8.
Andijon oblast davlat arxivi, 619-fond, 1-
roʻyxat, 101
-
yigʻmajild, 62
-varaq.
9.
Andijon oblast davlat arxivi, 619-fond, 1-
roʻyxat, 101
-
yigʻmajild, 53
-varaq.
10.
Andijon oblast davlat arxivi, 619-fond, 1-
roʻyxat, 101
-
yigʻmajild, 54
-varaq.
11.
Andijon oblast davlat arxivi, 608-fond, 1-
roʻyxat, 1632
-
yigʻmajild, 33
-varaq.
12.
Andijon oblast davlat arxivi, 608-fond, 1-
roʻyxat, 1632
-
yigʻmajild, 29
-varaq.
Жамият
ва
инновациялар
–
Общество
и
инновации
–
Society and innovations
Special Issue
–
10 (2024) / ISSN 2181-1415
496
13.
Ўзбекистон
Республикаси
Сув
хўжалиги
вазирлигининг
«Бирлашган
Диспетчерлик
Маркази»га
эга
бўлган
Фарғона
водийси
каналлари
тизими
бошқармасининг
2007
йил
эксплуатация
(
ишлатиш
)
тадбирларини
бажариши
тўғрисидаги
техник
ҳисоботи
материалларидан
14.
Фозилов Ғ. Водийнинг олмос камари.
-
Фарғона: Фарғона, 1996.
-
Б.34.
15.
O‘zbekiston Respublikasi Prezidenti Administratsiyasi a
rxivi Andijon oblasti
bo‘limi, 155
-fond, 2-
ro‘yxat, 190
-
yigʻmajild, 3
-varaq.
16.
O‘zbekiston Respublikasi Suv xo‘jaligi vazirligi Norin
-Qoradaryo irrigatsiya
tizimlari havza boshqarmasi arxivi, 57-fond, 1-
ro‘yxat, 381
-
yigʻmajild, 46
-varaq.
17.
O‘zbekiston Respubli
kasi Prezidenti Administratsiyasi arxivi Andijon oblasti
bo‘limi, 155
-fond, 2-
ro‘yxat ,182
-
yigʻmajild, 68
-varaq.
18.
O‘zbekiston Respublikasi Suv xo‘jaligi vazirligi Norin
-Qoradaryo irrigatsiya
tizimlari havza boshqarmasi arxivi, 57-fond, 1-
ro‘yxat, 381
-
to‘pl
am, 4-varaq (Andijon
oblasti irrigatsiya tizimlari boshqarmasining 1976-yilgi hisobotidan).
19.
O‘zbekiston Respublikasi Suv xo‘jaligi vazirligi Norin
-Qoradaryo irrigatsiya
tizimlari havza boshqarmasi joriy arxivining 1976-yil uchun texnik hisoboti
materiallaridan.
20.
O‘zbekiston Respublikasi Prezidenti Administratsiyasi arxivi Andijon oblasti
bo‘limi, 155
-fond, 4-
ro‘yxat, 117
-
yigʻmajild, 46
-varaq.
21.
Таджибаев А. Внедрение научно
-
технического прогресса и передового
опыта колхозного крестьянства Узбекистана в хлопководстве (1950
-
1970 гг.):
Дисс. … докт. истор. наук.
-
Ташкент, 1988.
-
С.78.
22.
O‘zbekiston Respublikasi Suv xo‘jaligi vazirligi Norin
-Qoradaryo irrigatsiya
tizimlari havza boshqarmasi joriy arxivining 1987-yildagi texnik hisoboti
materiallaridan. 209-varaq.
