Жамият
ва
инновациялар
–
Общество
и
инновации
–
Society and innovations
Journal home page:
https://inscience.uz/index.php/socinov/index
Improvement of the training system for specialists in
forensic examination
Anvar KHUSANOV
1
Academy of the Ministry of Internal Affairs of the Republic of Uzbekistan
ARTICLE INFO
ABSTRACT
Article history:
Received August 2024
Received in revised form
15 September 2024
Accepted 15 October 2024
Available online
25 November 2024
This article is dedicated to improving the training system for
specialists in the field of forensic science. It examines issues
related to forensic education, the development of professional
skills, the introduction of innovative methods, and addressing
challenges associated with the preparation of highly qualified
personnel. Particular attention is given to the need for
transitioning to a practice-oriented model of education in
accordance with updated educational standards and modern
trends in scientific development. Emphasis is placed on the
integration of theoretical knowledge with practical experience,
the use of advanced scientific and technical solutions, and the
development of professional competencies, contributing to the
comprehensive training of specialists.
2181-
1415/©
2024 in Science LLC.
https://doi.org/10.47689/2181-1415-vol5-
iss5-pp277-281
This is an open access article under the Attribution 4.0 International
(CC BY 4.0) license (https://creativecommons.org/licenses/by/4.0/deed.ru)
Keywords:
criminology,
specialist training,
education system,
veteran specialists,
educational standards,
sectoral adaptation,
practice and theory,
working with specialists.
Эксперт
-
криминалистика
фаолияти
бўйича
мутахассислар тайёрлаш тизимини такомиллаштириш
АННОТАЦИЯ
Калит сўзлар:
криминалистика,
мутахассислар тайёрлаш,
таълим тизими,
эксперт
-
фахрийлар,
таълим стандартлари,
соҳавий мослашув,
амалиёт ва назария,
мутахассислар билан
ишлаш.
Ушбу мақола криминалистика соҳасида мутахассислар
тайёрлаш тизимини такомиллаштиришга бағишланган.
Мақолада
криминалистика
фаолиятига
қаратилган
таълим, мутахассислар орасидаги ишлаш кўникмалари,
фаннинг инновацион усуллари ва юқори
малакали
экспертларнинг
муаммолари
муҳокама
қилинади.
Янгиланган таълим стандартлари ва фаннинг ривожланиш
тенденцияларини
ҳисобга
олиб,
мутахассисларнинг
амалиётга асосланган тизимга ўтказиш зарурлиги
1
Lieutenant Colonel, PhD, Associate Professor, Head of the Department of Forensic Examination, Academy of the
Ministry of Internal Affairs of the Republic of Uzbekistan.
Жамият
ва
инновациялар
–
Общество
и
инновации
–
Society and innovations
Issue
–
5
№
5 (2024) / ISSN 2181-1415
278
таъкидланади. Шунингдек, мақолада, мутахассисларнинг
ҳар томонлама ривожланиши учун зарур бўлган назарий ва
амалий билимларнинг ўзаро интеграцияси, замонавий
илмий ва техник қарорлар ҳамда профессионал
кўникмаларнинг муваффақиятли интеграциясига алоҳида
эътибор қаратилади.
Совершенствование системы подготовки специалистов
в области экспертно
-
криминалистической экспертизы
АННОТАЦИЯ
Ключевые слова:
криминология,
подготовка специалистов,
система образования,
специалисты
-
ветераны,
образовательные
стандарты,
отраслевая адаптация,
практика и теория,
работа со специалистами.
Статья
посвящена
совершенствованию
системы
подготовки специалистов в области криминалистики.
Рассматриваются
вопросы
криминалистического
образования, формирования профессиональных навыков,
внедрения инновационных методов и преодоления
проблем,
связанных
с
подготовкой
высококвалифицированных кадров. Особое внимание
уделяется
необходимости
перехода
на
практикоориентированную
модель
обучения
в
соответствии
с
обновлёнными
образовательными
стандартами и современными тенденциями развития
науки. Акцент сделан на интеграции теоретических знаний
и практического опыта, использовании современных
научно
-
технических
решений
и
развитии
профессиональных
компетенций,
что
способствует
всестороннему формированию специалистов.
Ўзбекистонда
криминалистика
ва
суд
экспертлари
фаолияти
жиноятчиликка қарши курашишда, ҳуқуқни муҳофаза қилувчи органлар ишида
муҳим
ўрин
тутади.
Суд
-
экспертларнинг
иши
жиноятни
аниқлаш,
шаҳодатномаларни хулоса қилиш, фақат ҳуқуқий ҳолатни эмас, балки жиноятни
аниқлаш ва ишни тўғри ҳал қилиш учун зарур бўлган илмий билимларни
ўзлаштиришни талаб этади. Шунинг учун, эксперт
-
криминалистика фаолиятига
бағишланган мутахассислар тайёрлаш тизимини такомиллаштириш, ҳуқуқий
тизимни ишончли, адолатли ва самарали ташкил этиш учун муҳим аҳамиятга эга.
ЭКСПЕРТ
-
КРИМИНАЛИСТИКА
ФАОЛИЯТИНИНГ
АҲАМИЯТИ
ВА
МУТАХАССИСЛАР ТАЙЁРЛАШНИНГ ЗАРУРАТИ
Эксперт
-
криминалистика фаолиятининг мақсади жиноятларни аниқлаш ва
шубҳали ҳолатларни кўриб чиқишдир. Бунинг учун экспертлар фақат қонунчилик
билан таниш бўлишлари эмас, балки замонавий илм ва технологиялардан ҳам
хабардор бўлишлари керак. Бугунги кунда суд
-
эксперт фаолиятига бўлган
талаблар тез орада ўзгариб, янги муаммолар ва масалаларни ечишни тақозо
қилмоқда. Шу сабабли мутахассислар тайёрлаш тизимини такомиллаштириш ва
жамият эҳтиёжларига мослаштириш зарур.
Жамият
ва
инновациялар
–
Общество
и
инновации
–
Society and innovations
Issue
–
5
№
5 (2024) / ISSN 2181-1415
279
ЭКСПЕРТ
-
КРИМИНАЛИСТИКА ФАОЛИЯТИ БЎЙИЧА МУТАХАССИСЛАР
ТАЙЁРЛАШДАГИ АСОСИЙ МУАММОЛАР
Мавжуд мутахассислар тайёрлаш тизимида бир қатор камчиликлар ва
муаммолар мавжуд
.
•
Таълимнинг амалий қўлланилиши етарли эмас
:
суд
-
экспертларининг
ишида назарий билимлар билан бирга амалий машғулотлар ҳам муҳимдир.
Амалий машғулотлар кўп ҳолатларда кам таъминланган, бу эса мутахассисларнинг
ишдаги самарадорлигини пасайтиради.
•
Замонавий технологиялардан фойдаланиш даражаси паст
:
ҳозирги
кунда техник ва аниқ илмлар ривожланишида суд экспертизасини ўтказиш учун
замонавий технологиялардан кенг фойдаланиш талаб этилади. Аммо,
университетлар ва олий таълим муассасаларида бу технологияларга асосланган
таълим тизими етарли даражада ривожланмаган.
•
Касбий малака ва ахлоқий ҳусусиятнинг етишмаслиги
:
криминалистика
мутахассислари кўп ҳолатларда нафақат ҳуқуқий, балки ахлоқий ва психологик
тайёргарликни ҳам талаб қилади. Бу, айниқса, гувоҳлар билан ишлаш, ҳодисаларга
ёндашишда муҳим аҳамиятга эга
.
•
Таълимнинг
халқаро
стандартларга
мос
келмаслиги
:
суд
-
экспертларнинг иш фаолияти турли мамлакатларда турлича муаммоларни ҳал
этишга йўналтирилган. Бунинг учун халқаро стандартлар ва тажриба алмашиш
муҳимдир, аммо ҳозирги тизимда халқаро ҳамкорликнинг зарур даражада
ривожланмагани сезиларли.
ЭКСПЕРТ
-
КРИМИНАЛИСТИКА ФАОЛИЯТИ БЎЙИЧА МУТАХАССИСЛАР
ТАЙЁРЛАШ ТИЗИМИНИ ТАКОМИЛЛАШТИРИШ ЙЎЛЛАРИ
Эксперт
-
криминалистика фаолияти бўйича мутахассислар тайёрлаш
тизимини такомиллаштириш учун қуйидаги таклифлар мавжуд:
КАСБИЙ ВА АМАЛИЙ ТАЙЁРГАРЛИКНИ ЯХШИЛАШ
Таълим
муассасаларида
мутахассисларни
тайёрлашда
амалий
машғулотларни кўпайтириш, суд
-
экспертларининг ишини ранг
-
баранг ва ҳақиқий
ҳолатларда симуляция қилиш муҳим. Шунингдек, ҳақиқий суд эшитувлари ва
арбитражларга асосланган амалиётларни ташкил этиш талаб этилади. Бунда
университетлар, ҳуқуқни муҳофаза қилувчи органлар ва суд
-
экспертлар
лабораториялари ўртасидаги ҳамкорликни мустаҳкамлаш керак.
ЗАМОНАВИЙ ТЕХНОЛОГИЯЛАР ВА ИЛМЛАРНИ ЎРГАНИШ
Суд
-
эксперт фаолиятида замонавий аниқ илмлар ва технологияларни
қўллашнинг аҳамияти ошмоқда. Экспертларни тайёрлаш жараёнида юқори
технологиялардан,
айниқса
биометрия,
генетика,
компьютер
криминалистикасидан фойдаланиш, уларга тегишли замонавий аниқлаш
тизимларини ўрганиш зарур. Бунинг учун ўқув дастурларига мутлақо янги
мавзулар ва лаборатория машғулотларини киритиш зарур.
МАХСУС ТАЪЛИМ ДАСТУРЛАРИ ВА МУТАХАССИСЛАРНИ ҚАЙТА
ТАЙЁРЛАШ
Криминалистика соҳасида мутахассисларни тайёрлаш бўйича хориждаги энг
ёрқин тажрибалардан бири —
профессионал қайта тайёрлаш ва махсус
дастурларни ишлаб чиқишдир. Айниқса, АҚШ, Германия, Япония ва Россия каби
мамлакатларда, шунчаки юзма
-
юз ўқиш эмас, балки қонунчилик, психологик
Жамият
ва
инновациялар
–
Общество
и
инновации
–
Society and innovations
Issue
–
5
№
5 (2024) / ISSN 2181-1415
280
таҳлил, криминалистик қуроллар ва компьютерлик фоҳишанинг таҳлилига оид
ўқув курслари ҳам ташкил этилади.
ТАЖРИБА:
АҚШ:
хорижий ва маҳаллий университетлардаги мутахассисларнинг таълим
ва илмий тадқиқотлари тажрибаси, шу жумладан, криминалистика бўйича
мутахассислар учун махсус курслар ташкил этиш. Экспертларга дастурлашган
тренинглар, тренерлик ва юристлар билан биргаликда ишлаш.
Германия:
криминалистика билан боғлиқ бўлган илмий мутахассислар
ўзлаштирилган курстар орқали қайтарилган малака ва таълимга эга бўлишади,
кўпинча маҳаллий университетлар ва қонун идоралари ўртасида ҳамкорликни
амалга оширишади.
ЖАҲОН СТАНДАРТЛАРИГА МУВОФИҚЛАШТИРИШ
Криминалистика соҳасида жаҳон стандартларига мувофиқ таълим бериш
ҳам муҳим. Европа иттифоқи (ЕИ) давлатларида, масалан, Германия ва
Британияда, ҳуқуқни муҳофаза қилиш ва криминалистика
соҳасидаги янги
усуллар ҳамда стандартлар айни пайтда илмий ва амалиётга татбиқ этилади.
ТАЖРИБА:
Европа иттифоқи: Европада суд
-
экспертлик мутахассисларига талаблар
мукаммаллаштирилади. Хорижий экспертлар ўз мамлакатидаги стандартларга
асосан ўрганишни, янги технологиялардан фойдаланишни, шунингдек, тўғри
қарор қабул қилишда халқаро қоидаларга риоя қилишни ўз ичига олади.
ТЕХНОЛОГИЯЛАР ВА ИННОВАЦИЯЛАРДАН ФОЙДАЛАНИШ
Эксперт
-
криминалистика
соҳасида
янги
технологияларнинг
жадал
ривожланиши, шу жумладан, компьютерлик криминалистика, биометрия ва
генетика каби йўналишлардаги илғор усуллар давлатлар орасидаги ҳамкорликни
мустаҳкамлади.
Тажриба:
Япония:
Японияда
эксперт
-
криминалистика
соҳасида
ахборот
технологиялари ва робототехникадан фойдаланишга
алоҳида эътибор
қаратилади. Бу, айниқса, видеотаҳлил, фотограмметрия, биометрия ва DNA
талқини каби усулларни ўз ичига олади.
АҚШ:
криминалистик лабораторияларда янги юқори аниқликка эга
технологiyalarнинг (масалан, рақамли таҳлил усуллари, компьютерлик
криминалистика ва виртуал ҳақиқат) жорий этилиши.
ХАЛҚАРО ҲАМКОРЛИК
Криминалистика соҳасидаги мутахассисларнинг халқаро ҳамкорлигини
ривожлантириш, қонунчилик ва тажрибаларни хар хил юрисдикциялар орасида
ҳамжиҳатлаштириш муҳим аҳамиятга эга. Бир қатор давлатлар суд
-
эксперт
мутахассисларига халқаро сертификатлар бериш ва уларни қўллаб
-
қувватлаш
механизмларини татбиқ этишади.
Европа иттифоқи ва БМТ:
Суд экспертиза системаларини ўрганиш,
сертификатлаштириш ва халқаро ҳамкорлик билан боғлиқ мажбуриятларни
аниқлаштириш, шу жумладан, криминалистика соҳасидаги маърузалар, ишлаб
чиқаришнинг стандартлаштирилган тизимлари.
МАЛАКА ОШИРИШ ВА ПРОФЕССИОНАЛ РИВОЖЛАНИШ
Мутахассисларнинг малакасини ошириш учун бир нечта йўналишлар бўйича
курслар ва семинарлар ташкил этиш талаб этилади. Шунингдек, кўплаб ички ва
халқаро тажриба алмашиш дастурларига жалб қилиш, профессионал
Жамият
ва
инновациялар
–
Общество
и
инновации
–
Society and innovations
Issue
–
5
№
5 (2024) / ISSN 2181-1415
281
ассоциациялар ва форумларни ташкил этиш суд
-
эксперт фаолиятининг сифатини
оширишга ёрдам беради.
ХУЛОСА
Эксперт
-
криминалистика фаолияти бўйича мутахассислар тайёрлаш
тизимини такомиллаштириш суд
-
экспертларининг иш самарадорлигини ошириш,
жиноятчиликка қарши курашишда аниқ ва ишончли натижаларга эришиш учун
муҳим аҳамиятга эга. Замонавий билимлар, амалиёт ва халқаро стандартларга мос
келувчи тажриба мутахассисларнинг ишини самарали қилиб, уларнинг касбий
сифатларини янада юксалтириш имконини беради.
ФОЙДАЛАНИЛГАН АДАБИЁТЛАР РЎЙХАТИ:
1.
https://sudexpert.uz/?page_id=266
2.
https://sudyalaroliymaktabi.uz/uploads/edition/a89199443be5502b8a8b3e99
07f1f57c.pdf
3.
https://uzmarkaz.uz/uploads/2021/10/ahborotnoma-no4-2021-eng-oxirgi-
variant.pdf
