Tilshunoslik

Ушбу мақолада Ўзбекистон халқ ёзувчиси Пиримқул
Қодировнинг “Юлдузли тунлар” романининг сўнгги нашри, роман воқеалари учун асос бўлган тарихий воқеалар ҳақида маълумот берилган.

Филология фанлари доктори, профессор Муҳаммаджон Холбеков Уйғониш даври ва янги давр Ғарб халқлари адабиѐтни чуқур тадқиқ этган истеъдодли олимларимиздан биридир. У ―Марло ва Шекспир‖, ―ХХ аср модерн адабиѐти манзаралари‖, ―Структурал адабиѐтшунослик‖ асарларида Ғарбдаги адабий жараѐнларни Данте, К. Марло,В.Шекспир, Г.Э.Лессинг, Вольтер, Ш.Монтескьѐ,Байрон, Эдгар По, Оскар Уайльд, ―Кўллар мактаби‖ романтиклари ижодини кенг ва чуқур тадқиқ этади.М.Холбеков ―ХХ аср модерн адабиѐти манзаралари‖ китобида жаҳон адабиѐтида модерн ва модернизм тушунчаси, Ғарб насрида модернизм, Марсель Пруст, Жеймс Жойс, Уильям Фолькнер, Франц Кафка, Габриэл Маркес, Луис Борхес ва бошқаларнинг ижодига хос муҳим ҳусусиятларни
ѐритади.

Мақолада Европа тилшунослиги анъанасида “тил”/“она тили” тушунчаларининг концептуал асослари ҳақида сўз юритилади. Тил ҳодисасини тушунишга дастлабки
уринишлар антик фалсафада амалга оширилган бўлиб, бу тил фанининг ўзи кейинчалик ажралиб чиққан манбадир

Авваллари олий ўқув юртларининг филология ва тилларни ўқитиш таълим йўналиши мутахассислик фанлари блокида 1-курсда “Тилшуносликка кириш”, 4-курсда “Умумий тилшунослик” фанлари ўқитилган. Сўнгги йилларда бу икки фан бирлаштирилиб, адабиётшунослик фанлари блокига, яъни “Адабиётшунослик назарияси” фанига мутаносиблашган ҳолда, “Тилшунослик назарияси” номи билан ўқитила бошланди.

Диссертация мавзусининг долзарблиги ва зарурати. Жахон адабиётшунослигида тасаввуф адабиёти намуналаридаги маънавий-ахлоқий, диний-фалсафий ғоя ва тушунчаларни ифодалашнинг услуб ва шаклларини тарихий-қиёсий жиҳатдан ўрганиш бўйича кенг қамровли типологик тадқикотларни амалга ошириш бугунги куннинг долзарб вазифаларидан хисобланади. Шарк адабиётининг бой адабий меросини жамият ижтимоий-маънавий таракқиёти талаблари асосида ўрганиш, чукур инсонпарварлик, диний бағрикенглик ғоялари ва комил инсон фалсафаси кенг таргиб этилган асарларни тадқиқ ва тахлил килиш оркали туркий ва форсий адабиётдаги барҳаёт анъаналарнинг умуминсоний жиҳатини очиб беришнинг ахамияти бенихоя улкандир.
Ҳозирги замон дунё адабиётшунослигида шарк адабиётининг буюк мутафаккирлари Жалолиддин Румий ва Алишер Навоий адабий меросини тарихий-қиёсий йўналишда ўрганиш, “Маснавийи маънавий” ва “Лисон ут-тайр” асарларини мавзу, гоя, бадиий образлар тизими жиҳатидан ўзаро қиёслаш муҳим ўрин тутади. Бинобарин, Жалолиддин Румийнинг “Маснавийи маънавий”и жаҳон халклари адабиёти тараққиёти учун нихоятда самарали таъсир ўтказган асардир. Туркия Республикаси Президента Режеп Таййип Эрдўған бу асар ҳакида “...фақат ва фақат ишқ билан ёзилган асаргина етти ярим аср мангу кола олади. Мавлоно ўз асарларини шундай ишқ билан яратганки, мана, вафотидан шунча йил ўтиб ҳам, тўпланиб, уни хотирлаяпмиз” деган эди.1 Бу асарнинг Алишер Навоий ижодиётига, жумладан, “Лисон ут-тайр” достонига таъсири масаласи, бу асарлардаги ғоялар, тимсоллар тизими ва тасвир жиҳатидан бир-бирига ўхшаш ҳикоятларни қиёсан текшириш киёсий адабиётшунослик ва адабий манбашунослик ривожини таъминлайдиган муҳим омиллардан биридир.
Ўзбек халқининг бой адабий меросини бирламчи манбалар асосида изчил ўрганиш жараёнлари давом этаётган бир даврда Алишер Навоийнинг “Писон ут-тайр” достонини Жалолиддин Румийнинг “Маснавийи маънавий” асари билан қиёсий тарзда анъана ва издошлик конуниятлари асосида ўрганиш адабиётимиз тарихидаги ўзаро таъсир масалаларини чуқур тадқик этиш ҳамда ўзбек ва форс-тожик адабий алоқаларини монографик планда ёритиб бериш заруратини юзага келтирди. Зеро, “...юртимиздан етишиб чикқан буюк аллома ва мутафаккирларнинг хаёти ва илмий-ижодий фаолияти хақида яхлит тасаввур уйготиш, халкаро микёсда динлараро ва цивилизациялараро мулоқотни йўлга қўйиш... жаҳолатга қарши маърифат билан курашиш, ёш авлодни гуманистик ғоялар, миллий ғурур ва ифтихор руҳида тарбиялашдек эзгу максадларни кўзда тутади”2. Шу нуқтаи назардан, янгича илмий концепция асосида ҳар иккала ижодкорнинг карашлари, талқин ва таҳлиллардаги ғоявий-бадиий якинликни аниклаш долзарб вазифалар сирасидандир.
Ўзбекистон Республикаси Президентининг “Алишер Навоий номидаги Тошкент давлат ўзбек тили ва адабиёти университетами ташкил этиш тўғрисида” 2016 йил 13 майдаги ПФ-4797-сон Фармони, “Фанлар академияси фаолияти, илмий тадкиқот ишларини ташкил этиш, бошқариш ва молиялаштиришни янада такомиллаштириш чора-тадбирлари тўғрисида” 2017 йил 17 февралдаги ПҚ-2789-сон, «Қадимий ёзма манбаларни саклаш, тадқик ва тарғиб қилиш тизимини янада такомиллаштириш чора-тадбирлари тўғрисида» 2017 йил 24 майдаги ПҚ-2995-сон қарорлари ҳамда мазкур фаолиятга тегишли бошка меъёрий-ҳукукий ҳужжатларда белгиланган вазифаларни амалга оширишда ушбу диссертация тадқиқоти муайян даражада хизмат қилади.
Тадқиқотнинг мақсади “Маснавийи маънавий” ва “Лисон ут-тайр” достонидаги ҳикоятларни қиёсий тахдил қилиш, улардаги мавзу, сюжет, ғоявий-бадиий маъно-мазмун ва рамзий-мажозий тимсолларнинг ўзига хос хусусиятларини очиб беришдан иборатдир.
Тадқиқотнинг илмий янгилиги қуйидагилардан иборат:
Румий ижоди, устоз ва салафлари, лирикаси ҳамда “Маснавийи маънавий” асарининг Алишер Навоий ижодига таъсири “Лисон ут-тайр” тамсилий ҳикоятларидаги мавзу, сюжет, ғоявий-бадиий таркиб ва тимсоллар қиёси оркали асосланган;
“Маснавийи маънавий” ва “Лисон ут-тайр”даги пайғамбарлар, ориф ва авлиёлар, ишк ва нафс талқинлари келтирилган ҳикоятларда ҳар иккала ижодкорнинг қарашлари, талқин ва таҳлиллардаги ғоявий-бадиий яқинлик ҳамда тасвир ва баён, ифода ва услубий фарқлар аниқланган;
“Маснавийи маънавий” ва “Лисон ут-тайр”даги мавзу, сюжет, образлар тизими жиҳатидан бир-бирига якин ва ўхшаш ҳикоятларнинг тахлил ва талкинлари оркали Румий ва Навоийнинг рамзий-мажозий тасвир яратишдаги сўз кўллаш, тасаввуфий тимсоллардан ижодий мақсад йўлида фойдаланиш маҳорати ва услубларининг ўзига хослиги очиб берилган;
Навоийнинг “Лисон ут-тайр” хикоятларидаги тасаввуфий-фалсафий ва таълимий-ахлоқий қарашлари “Маснавийи маънавий” ҳикоятларига қиёсан тахлил қилиниб, “Лисон ут-тайр” достони ўзбек адабиётидаги тасаввуфий-фалсафий йўналишдаги янги ва оригинал асар эканлиги далилланган.
Хулоса
1. Жалолиддин Румий - Шарк адабиётида янги бир ижодий йўл очган буюк сўз санъаткори. У ёшлигиданок Шарк адабиётининг буюк вакиллари -Ҳаким Саноий, Фаридиддин Аттор, Низомий Ганжавий каби даҳо сўз усталарининг ижод сирларини пухта ўзлаштирди, айни пайтда Шарк шеъриятини тубдан янгилаш йўллари хусусида ҳам жиддий ўйлади. “Девони кабир” ва “Маснавийи маънавий”даги умумий рух - бу Шарк шеъриятидаги янгиланиш ва юксалиш рухи эди. Шунинг учун хам Мавлонодан кейин яшаб, ижод килган Шарк шоирлари орасида унинг ижодий тажрибаларидан баҳраманд бўлмаган калам ахди йўқ ҳисоби. “Маснавийи маънавий” асарининг яратилиши жаҳон адабиётидаги бекиёс ҳодисалардан бўлиб, Шарк адабиётида диний-тасаввуфий, маънавий-ахлоқий, таълимий-ирфоний мазмундаги кўплаб маснавий достонларнинг яратилишига катта таъсир ўтказди, ислом оламида донг таратиб, ўзидан кейинги бадиий ижод тараққиётига мислсиз ҳисса кўшди.
2. “Маснавийи маънавий”нинг ўзбек мумтоз адабиётига кўрсатган таъсирини Сайфи Саройи, Мавлоно Қози Пайвандий Ризоий, Боборахим Машраб, Сўфи Аллохёр, Ҳувайдо, Гулханий каби ижодкорлар мисолида хам кўриш мумкин. Бу таъсир Мавлоно “Маснавийи маънавий”идан айрим хикоятларни таржима килиш ва уни кайта ишлаш, образли ифода ва тимсоллар тизимидаги ўхшашлик, тасаввуфий тушунчалар талқини, алоҳида байтларни тазмин килиш ва шарҳлаш тарзида кўзга ташланади.
3. Навоийнинг Румий ижодига қизиқиши, унга маънавий-рухоний жихатдан яқин бўлишга интилишининг бош сабаби бу буюк шахсиятга, унинг ижодиётига юқори даражадаги эҳтиром, колаверса, устози, пири ва маслакдош дўсти Абдураҳмон Жомийнинг румийшунослиги оркали юзага келган, дейиш мумкин.
4. Мусулмон халклари мумтоз адабиётида ҳикоятлар алоҳида ўрин тутади. Ҳикоя билан ҳикоят - ўзаро бошка-бошқа тушунчаларни англатади. Ҳикоя - махсус адабий жанр. У замонавий адабиётда кенг ривожланган. Ҳикоятлар эса одатда муайян асар таркибида келади. Аниқроғи, ҳикоятлар асар ичидаги асар хисобланади. Муаллифлар хикоятлардан насрий асарларда хам, назмий асарларда хам бирдай фойдаланаверади.
5. “Маснавийи маънавий” ва “Лисон ут-тайр”даги ишқ талқинига дойр келтирилган ҳикоятда Румий ва Навоий томонидан мажозий ишк инкор қилинмасдан, уни нафс ва нафсоний эҳтиёжларни енгиш, риёзат ва машаққатлар олдида чидам ва бардошли бўлиш орқали ҳақиқий ишқка эришиш учун бир восита сифатида талқин килганликлари аёнлашади. “Лисон ут-тайр” ва “Маснавийи маънавий”да нафс талкинлари келтирилган ҳикоятлар мазмун-моҳияти жиҳатидан монанд бўлса-да, айрим деталлардаги ўхшаш ва ўзига хосликларга қарамасдан, Навоий ҳикоятлари ўзининг ихчамлиги, чуқур ғоявий-бадиий хусусиятлари, таълимий-ахлоқий мазмун-моҳиятининг тўлалигича ижтимоий ҳаётга йўналтирилганлиги билан алохида ажралиб туради.
6. “Маснавийи маънавий” ва “Лисон ут-тайр” достонидаги шайх ва орифлар образининг тахлил ва талқинида, муштарак жихатлар билан бир қаторда, ўзига хос хусусиятлар хам кўзга ташланади. Навоий хам, худди Румий асарида бўлгани каби, Иброҳим Адхам ва Боязид Бистомийга ўхшаган йирик ва машхур тариқат арбоблари ва муршиди комилларнинг тасаввуфий тажрибаси мисолида фано ва бақо тушунчаси, фонийлик ва унга эришиш йўллари хусусида алоҳида тўхталиб ўтади. Навоий бундай ҳикоятларини яратишда Румийдан илхомланган, деб айтиш мумкин. Навоий ўз ҳикоятларини яратишда салафларидан фарқли бир тарзда вокеалар тасвири ва баёнда фавкулодда ихчамликка эришади.
7. “Маснавийи маънавий” ва “Лисон ут-тайр”даги кушлар рамзий-мажозий тимсолида кўплаб муштарак жихатлар мавжуд. Рамзий ва мажозий тимсолларнинг қўлланиши, уларнинг шу икки буюк шоир асарларидаги композицион тузилишда тутган ўрни ва мавкеининг турлича экани, шунингдек, бу тимсоллар тасвирида умумий ва бир-бирига яқин хусусиятлар борлиги маълум бўлди. Ҳатто “Лисон ут-тайр”даги Хўроз тимсолининг яратилиши Навоийнинг Румийдан таъсирланиши натижасида юзага келгани, унинг “Мантик ут-тайр”даги Тўти ва Товус тимсоллари тасвири ва талқинида тутган йўли хам “Маснавийи маънавий”га яқин эканини кўрсатади. Бу, бир томондан, Румий ва Навоий ўртасидаги ижодий вобасталикни ифода этса, бошқа тарафдан, “Лисон ут-тайр” достонининг ўзига хос оригинал асар эканини кўрсатиш учун хам хизмат килади.
8. Тахлилга тортилган икки буюк асардаги пир ва мурид муносабати талкинида хам Румий ва Навоий карашлари - бир-бирига яқин ва муштарак. Навоий “Лисон ут-тайр”да айрим хикоятлар ва тимсолларни яратишда “Маснавийи маънавий”га, баъзи таянч тасаввуфий тушунчаларни шархдаш ва уларнинг мазмун-моҳиятини кенг ёритишда эса салафининг тасаввуфий қарашларига суянган.
9. Навоийнинг Румий ижодидан таъсирланиши факат “Лисон ут-тайр” достони ёки бошка таълимий-ахлоқий мазмундаги асарлари билан чегараланиб колмайди. Бу икки даҳо шоир ўртасидаги ижодий, маънавий ва руҳоний боғланиш келгусидаги кўплаб тадкиқотлар учун муҳим манба вазифасини бажариши шубҳасиз.

Мақолада “Малика аер” достонидаги зооним ва зоофоризмларнинг лисоний хусусиятлари, эмоционал-экспрессив маъноси, шунингдек, этимологик, функционал ва семантик таҳлили ҳақида сўз боради.

Мазкур мақола “байрам” концептини ифодаловчи инглиз ва ўзбек паремиологик бирликларнинг тадқиқига бағишланган. Муаллиф томонидан бир қатор мисоллар келтирилиб, улардаги тарихий, этник-маданий ва миллий хусусиятлар ёритиб берилган

     Speaking is an essential part of second language learning and teaching. Despite its importance, for many years, teaching speaking has been undervalued and English language teachers have continued to teach speaking just as a repetition of drills or memorization of dialogues.

O‘zbеk tilshunоsligidа tаsdiq vа inkоr mа’nоli gаplаr, ulаrni ifоdаlоvchi shаkliy-grаmmаtik vоsitаlаr tizimi, tаsdiq vа inkоr gаplаrning sеmаntik qаmrоvi bilаn bоg‘liq tоmоnlаri umumnаzаriy plаndа mоnоgrаfik yo‘sindа аtrоflichа o‘rgаnilgаn [2:152]. Birоq mаzkur hоdisа ilmiy-stilistik nuqtаyi nаzаrdаn, shuningdеk, bundаy gаplаr sеmаntikаsidа “shахs” lisоniy zаrrаsining ifоdаlаnish ko‘lаmlаri esа hаli tаdqiq etilmаgаn.

Mazkur maqolada Qo'qon adabiy muhiti vakil laridan biri Andalibning “Shohnomayi Andalib” qo ‘lyozma nusxasining tavsifi bayon qilinadi. QoMyozmaning tashqi va ichki xususiyatlari о ‘rganilib, uning umumiy tuzilishi yoritiladi. Hamda, qo ‘lyozmada kelgan ayrim baytlarning qisqacha mazmuni bayon qilinadi.

Maqolada Imom al-Buxoriy rivoyat qilgan hadislardagi ةادغلا -tong, bomdod namozi so'zining leksik-sematik xususiyatlari ilmiy jihatdan tekshirilgan. Bu so'zning hadislarda turli o'rinlarda turli ma'no qatlamlarini ifbdalab kelishi, arab va o'zbek tillari grammatik ko'rsatkichlari asosida qiyosiy tahlil qilingandagi leksik-sematik o'ziga xosliklari misollar asosida tadqiq etilgan.

“Tashbeh – Sharq adabiyotida keng tarqalgan san’atlardan biri bo‘lib, ”o‘xshatish” ma’nosini ifodalaydi. Bu ikki narsa yoki tushunchani ular o‘rtasidagi haqiqiy (real) yoki majoziy munosabatlarga ko‘ra o‘xshatish san’atidir. Tashbih
san’ati tasvirlanayotgan shaxs, buyum yoki tushunchani o‘quvchi ko‘z o‘ngida aniqroq, jozibaliroq gavdalantirishga xizmat qilib, asar timsollari ma’naviy qiyofasini yorqinroq ochish, binobarin, shoir g‘oyasini o‘quvchi ongiga to‘laroq yetkazishga
imkon beradi

Ushbu maqolada tuproq unumdorligi va uning ekologik-meliorativ holatini yangi zamonaviy usullar orqali aniqlash va baholash, xususan, geoaxborot tizimlari asosida aniqlash samarali usul ekanligi haqida fikrlar olib boriladi. Obyekt "Qilchinoq-Humoyuni" fermer xo'jaligi.

1989-yil 21-oktabr… Qalblarni to‘lqinlantirgan mustaqillikning ilk nasimlarini olib kelgan qutlug‘ kun. Ona tilimiz sha’ni va qadr-qimmatini yuksaklarga ko‘tarishga tashlangan mardona qadam.

Метафора “Тафаккурнинг зарурий қуроли, илмий фикрнинг шакли”, “Ақлнинг қўлини узун қилувчи восита”, “Дунёни билишнинг энг қудратли қуролларидан бири” ҳамда оламни англашнинг калити бўлиб, у инсон тафаккурининг хусусиятларини ўзида акс эттиради. Метафорага Арасту давридан бошлаб катта эътибор қаратилган. Олим метафорани бир объектнинг хусусиятларини бошқа объектнинг хусусиятларига ўтказиш жараёнига
асосланган тил ускунаси [2;686] деб таърифлайди.

Omon Matjon ijodi davomida buyuk qomusiy olimlarimiz va shoirlarimiz Al-Beruniy, Al-Xorazmiy, Al-Ma‘mun, Ahmad Yassaviy, Pahlavon Mahmudlarning obrazi yaratilganini ko‗rishimiz mumkin. Shoirning Beruniy haqidagi asarlari ham shoirning yuksak darajadagi asarlari qatoriga kiradi. Abu Rayxon Beruniy keyingi avlodlarga boy ilmiy va adabiy meros qoldirgan. Uni nafaqat sharq xalqlari, balki g`arb jamoatchiligi ham tan olgan. Shu boisdan buyuk olim haqida ilmiy asarlar bilan birga badiiy asarlar ham yaratilgan. Shu jihatdan olib qaraydigan bo`lsak, shoir iste‘dodli realist ijodkor sifatida o`z ideallarini ifoda etish maqsadida tarixda yashab o`tgan, xalqimiz uchun qadrli bo`lgan va butun dunyo tan olgan buyuk alloma shaxslarning obraziga murojaat qilgan. Aniq tarixiy dalillarni va tarixiy shaxslar haqidagi afsona va rivoyatlarni o`rgangan, asarlariga singdirib yuborgan. Ijodkor asarlarini kuzatar ekanmiz, buyuk va oddiy insonlarning qalb go`zalliklarini, zamon, umr, xalq, odamlar taqdiri va kelajagi bilan bog`liqligi, vatan oldidagi burchi kabi mavzular shoir ijodining asosiy mazmuni ekanligiga amin bo`ldik.

Truman Kapotening “Jaholat” romani o‘z davrining shov shuvli asarlaridan sanalib, undagi voqealar ayni ijtimoiy hayotning inikosi sanaladi. Asardagi voqealar va qahramonlar shunchalik kitobxon o‘rtasida bahsmunozaraga sabab bo‘lishi, muvaffaqiyatga erishishi ortida yozuvchining cheksiz mehnati, izlanishlari yotibdi, desak adashmaymiz. Qolaversa, ushbu asar uchun Truman Kapote ko‘p narsasini fido qilishiga to‘g‘rikeldi, sog‘ligi, ijtimoiy holati, mashhurlik. Roman 1965-yilda kitob holida “Jaholat” sarlavhasi ostida chop etilgunga qadar, yozuvchi tinimsiz faktlar, qaydnomalar, real qahramonlar bilan suhbat jarayonlari o‘tkazdi.

Ushbu maqolada Alisher Navoiyning "G'aroyib us-sig'ar" devonidagi g'azallarda arabiy misralarning ahamiyati tadqiq etilgan. Muallif dastavval Alisher Navoiy hayoti va ijodiga doir muhim nuqtalarga to'xtalar ekan, arab till Alisher Navoiy ijodida qay tariqa namoyon bo'lishi haqida tahlil olib borgan va Alisher Navoiy asarlaridan bir qancha iqtiboslar taqdim etgan. Shuningdek, "Lison ut-tayr" dostonida keltirilgan Asma'iy ishtirokidagi hikoyatni zikrqilib o'tgan. "G'aroyib us-sig'ar"devonidagi arabiy misralari bo'lgang'azallarni o'rgangan.
Muallif tadqiqotni birlamchi manbalar asosida shakllantirgan, shuningdek, qiyosiy va kontekstual tahlil metodlaridanfoydalangan.

Mumtoz adabiyotimizda poetika ilmi alohida ahamiyatga ega bo'lib, tahlil va talqinning asosiy obyekti sifatida salmoqli o'rin egallaydi. Ushbu maqolada turkiy adabiyotda mavjud ikki yirik asar - Alisher Navoiy va Lamii Chalabiylarning "Farhod va Shirin" dostonlari qiyoslanilgan. Farhod obrazining genezisi, navoiyshunoslikda amalga oshirilgan tadqiqot-lar borasida olimlarning fikrlari o'rganilib, tahlil qilingan. Shakl jihatidan Navoiy masnaviysidan farq qiluvchi Usmonli turk shoiri Lamii Chalabiy-ning "Farhod va Shirin” dostonidagi lirik janrlar xususida so'z yuritilib, vazn va shakl nuqtayi nazaridan farqli o'rinlar tahlilga tortilgan. Qiyoslar natijasida dostonlarning kompozitsiyasiga xos xususiyatlar, qahramonlar tasviri, voqealar ifodasida she’r navlarining o'ziga xosligi masalalari ochib berilgan. Har ikki ijodkorning mavzuga yondashishdagi o'xshash va farqli tomonlari aniqlanilgan. Badiiy mahorat masalasi, asar arxitektonikasi hamda hajm nuqtayi nazaridan ijodkorlar ijodi qiyosiy o'rganilib, ilmiy xu-losalar chiqarilgan.

Turkiy tillar oʻziga xos fonologik, morfologik va sintaktik xususiyatlarga ega boʻlib, aglyutinativ soʻz tuzilishi, tovush uygʻunligi, nominativ- akkusativ qolip va bosh shakliga ega. yakuniy ta'sis tartibi. Ana shu jarayonlarni hisobga olgan holda maqolada Surxondaryo dehqonchilik etnografizmlari haqida ma’lumotlar berildi. Dehqonchilik etnografizmlarining etimologiyasi o‘rganilib tahlil etildi. Etnografizmlarning etimologik jihatdan tahlil etilishi, bugungi dolzarb vazifalardan hisoblanib, tilning taraqqiyoti uchun muhim omil hisoblanadi. Qiyosiy tahlil metodlari yordamida etnografizmlar guruhlarga bo‘linib ta’rif berildi. Dehqonchilik etnografizmlarining etimologik tahlilida turkiy tillarga mansub o‘zbek tili shevalarida saqlanib kelgan so‘zlar, ulardagi fonetik, morfologik, semantik o‘zgarishlar borasida fikr yuritildi. Xulosada aholidan olingan ma’lumot yig‘ilib, tadqiqot doirasida yozib olindi.

Ushbu maqolada zamonaviy fransuz tilida fe’l so'z turkumi vositasida hosil bo'lgan frazeologik birliklarning ma’no xususiyatlari, ranglar vositasida yasalgan frazeologizmlarning gap mazmunini kuchaytirishdagi ahamiyati, xususan, "blanc" - "oq" rang ishtirokida hosil bo'lgan iboralarning leksik-semantik o'ziga xosligi ularning o'zbek tilidagi tarjimalari asosida o'xshash vafarqli jihatlariga ko'ra qiyosiy-chog'ishtirma tahlil etilgan.

Ushbu maqolada “Badoyi al-lug‘at” asarining tuzilishi va hozirgi
zamon lug‘atchiligining rivojlanishi hamda ushbu asarning ahamiyati haqida so‘z yuritilgan bo‘lib, so‘zlarning kelib chiqish tarixi va qadimda qo‘llanish darajasi yoritib berilgan. Maqolada asar yuzasidan izohlar keltirilib o‘tilgan

Мазкур мақолада “аёллар адабиёти” тушунчасининг
моҳияти, бу тушунча хусусидаги мавжуд қарашлар ҳақидаги мулоҳазалар ўрганилади. Шунингдек, ўзбек ва хитой адабиётида аёллар ижодининг дебочаси, хитойда “аёллар адабиёти”нинг шаклланиши каби масалаларга
ойдинлик киритилади. Ўзбек адабиётида хонликлар давридаги адабий муҳит ва уларда аёлларнинг мавқеи, хитой адабиётида аёллар ижодига туртки бўлган ижтимоий-сиёсий воқеалар тарихий манбалар орқали тадқиқ этилади

Ǵárezsizlik dáwiri qaraqalpaq prozası burın qol urılmaǵan temalarǵa, ideyalarǵa qálem terbetiwde, el tariyxında úlken ornı bar real shaxslardıń kórkem obrazın jaratıwda, qaharman xarakterin jasaw jolında burınǵı qatıp qalǵan kestelerden, stereotiplerden qutılıwda, jańasha janrlıq, stillik shoqqılardı iyelewde belgili tabıslarǵa eristi. Usınday jańa ideya-tematika hám janrlıq, stillik izlenisler menen sátli qálem terbetken jazıwshılardıń biri A.Ábdiev boldı.

Jahon kognitiv lingvistikasi tajribasidan ma’lumki, konseptning assotsiativ tarzda verballashuv jarayoni, uning tabiati, harakatga keltiruvchi mexanizmlari turli tillarda o‘ziga xos tarzda namoyon bo‘ladi.