Ta'limda raqamli texnologiyalarni tadbiq etishning zamonaviy tendensiyalari va rivojlanish omillari
40-to’plam 1-qism Fevral 2025
140
ASALARICHILIK TARMOG‘INI RIVOJLANTIRISHDA DAVLAT
TOMONIDAN QO‘LLAB-QUVVATLASHNI BUGUNGI HOLATI
Jonibek Farmanov Ziyadullayevich
Iqtisodiyot va pedagogika universiteti
“Iqtisodiyot kafedrasi” dotsenti, i.f.f.d. (PhD)
jonibek414@mail.ru
Annotatsiya:
Ushbu maqolada, O‘zbekiston Respublikasidagi asalarichilik
sanoatining hozirgi holati, rivojlanish tendensiyalari va mavjud muammolar tahlil qilinadi.
Beekeeping sanoatining iqtisodiy va ekologik ahamiyati, davlat tomonidan qo‘llab-
quvvatlash va ilmiy-texnikaviy rivojlanishning ahamiyati ko‘rsatilgan. Shuningdek,
asalarichilikning samaradorligini oshirish uchun zarur bo‘lgan innovatsion texnologiyalar,
ekologik barqarorlik va samarali davlat siyosatini joriy etish bo‘yicha tavsiyalar berilgan.
Maqola asalarichilik sohasining mintaqadagi rivojlanishiga oid muhim jihatlarni yoritadi.
Kalit so’zlar:
Asalarichilik, asal, ekologik barqarorlik, texnologik rivojlanish,
davlat qo‘llab-quvvatlash, innovatsiyalar, O‘zbekiston, agrar sanoat, bozor muammolari,
asalari koloniyalari.
KIRISH
Asalarichilik qishloq xo‘jaligining muhim tarmoqlaridan biri bo‘lib, nafaqat
iqtisodiy jihatdan foydali, balki ekologik barqarorlikni ta’minlashda ham katta ahamiyatga
ega. Chunki asalari nafaqat asal yetishtirish bilan, balki o‘simliklarni changlatish orqali
qishloq xo‘jaligi hosildorligini oshirishga xizmat qiladi. So‘nggi yillarda O‘zbekistonda
asalarichilikni rivojlantirishga alohida e’tibor qaratilmoqda. Mazkur tarmoqning
rivojlanishi ichki bozorni tabiiy mahsulotlar bilan ta’minlash, eksport salohiyatini oshirish
va aholi bandligini yaxshilashga yordam beradi.
Ushbu maqolada O‘zbekistonda asalarichilik tarmog‘ining bugungi holati, sohani
rivojlantirish yo‘nalishlari va mavjud muammolar tahlil qilinadi. Asosiy tadqiqot savoli
Ta'limda raqamli texnologiyalarni tadbiq etishning zamonaviy tendensiyalari va rivojlanish omillari
40-to’plam 1-qism Fevral 2025
141
quyidagicha shakllantirilgan: O‘zbekistonning asalarichilik tarmog‘ini rivojlantirishda
asosiy imkoniyatlar va to‘siqlar nimalardan iborat?
Mazkur tadqiqotda sohaning bugungi holati raqamli ma’lumotlar asosida tahlil
qilinib, mavjud muammolarga yechim sifatida ilg‘or texnologiyalar va davlat siyosati
nuqtayi nazaridan tahliliy yondashuv taklif etiladi. Maqola natijalari O‘zbekiston
asalarichilik sektorining rivojlanishiga oid amaliy tavsiyalar ishlab chiqishga xizmat qiladi.
O‘tkazilgan tadqiqot natijalari O‘zbekistonda asalarichilik tarmog‘ining barqaror
rivojlanayotganini, ammo ayrim muammolar hali ham dolzarbligicha qolayotganini
ko‘rsatdi. Rasmiy statistik ma’lumotlarga ko‘ra, so‘nggi yillarda mamlakatimizda asalari
uyalarining soni va asalarichilik xo‘jaliklarining umumiy ishlab chiqarish hajmi sezilarli
darajada oshgan. Xususan, 2020–2024-yillar oralig‘ida asal ishlab chiqarish hajmi o‘rtacha
15–20% ga oshgani kuzatilgan.
Davlat tomonidan sohani qo‘llab-quvvatlashga qaratilgan chora-tadbirlar o‘z
natijasini bermoqda. Jumladan, asalarichilik bilan shug‘ullanuvchilarga ajratilayotgan
subsidiya va imtiyozlar natijasida kichik va o‘rta hajmdagi xo‘jaliklar soni ko‘paygan.
Xususan, 2023-yilda 500 dan ortiq yangi asalarichilik xo‘jaliklari tashkil etilgani qayd
etilgan. Shuningdek, O‘zbekistonda yetishtirilayotgan asalarichilik mahsulotlarining
eksport hajmi ham ortib bormoqda. Asosan, tabiiy asal va asalari mumi Rossiya, Xitoy va
Yaqin Sharq davlatlariga eksport qilinmoqda.
Biroq, tadqiqot natijalari shuni ko‘rsatadiki, sohaga ta’sir qiluvchi muammolar ham
mavjud. Asalarichilar bilan o‘tkazilgan suhbatlar va so‘rovnomalar natijalari shuni
anglatadiki, asalari kasalliklari, ob-havo sharoitining o‘zgaruvchanligi va yem-xashak
bazasining yetarli emasligi asosiy qiyinchiliklardan biri hisoblanadi. Shuningdek, ayrim
hududlarda asalni qayta ishlash va qadoqlash jarayonlari zamonaviy texnologiyalar bilan
yetarlicha ta’minlanmagani sababli mahsulot sifatini xalqaro standartlarga moslashtirish
muammosi mavjud.
SWOT tahlil natijalariga ko‘ra, O‘zbekiston asalarichilik sektorining asosiy kuchli
tomonlari sifatida quyidagilar ajratib ko‘rsatildi:
Ta'limda raqamli texnologiyalarni tadbiq etishning zamonaviy tendensiyalari va rivojlanish omillari
40-to’plam 1-qism Fevral 2025
142
1.
Qulay iqlim sharoiti va tabiiy flora xilma-xilligi.
2.
Davlat tomonidan ajratilayotgan subsidiya va imtiyozlar.
3.
Mahsulotlarning ekologik tozaligi va tabiiyligi.
4.
Eksport bozorining kengayib borayotgani.
Biroq, zaif tomonlar ham mavjud:
Zamonaviy texnologiyalarning yetishmovchiligi.
Asalari kasalliklariga qarshi kurashishda ilmiy tadqiqotlarning kamligi.
Yetarlicha o‘rganilmagan bozor strategiyasi.
Tahlillar shuni ko‘rsatadiki, agar mavjud imkoniyatlardan samarali foydalanilsa va
muammolarga aniq yechim topilsa, O‘zbekiston asalarichilik sanoati yaqin yillarda yanada
jadal rivojlanishi mumkin. Shu bilan birga, xalqaro tajribadan foydalanish va ilmiy-
texnologik yondashuvlarni joriy etish orqali sohadagi mavjud to‘siqlarni yengish
mumkinligi aniqlandi.
Tadqiqot davomida olingan natijalar shuni ko‘rsatdiki, asalarichilik bilan
shug‘ullanuvchi tadbirkorlar duch kelayotgan asosiy muammolardan biri asalari
kasalliklariga qarshi kurashish tizimining yetarlicha rivojlanmagani hisoblanadi. Ko‘plab
xo‘jaliklar hali ham an’anaviy usullardan foydalangan holda ishlayotgani sababli,
kasalliklarning oldini olish va asalari populyatsiyasining barqarorligini ta’minlashda
qiyinchiliklar mavjud. Buni xalqaro tajriba bilan solishtirganda, rivojlangan
mamlakatlarda asalarichilik klasterlari va ilmiy tadqiqot markazlari faoliyat yuritayotgani
ko‘rinib turibdi.
Tahlillar shuni ko‘rsatadiki, mavjud muammolarni hal qilish uchun davlat va
xususiy sektor hamkorligini kuchaytirish, ilg‘or xorijiy tajribalarni joriy etish va
innovatsion texnologiyalarni keng qo‘llash zarur. Agar tarmoqni yanada rivojlantirish
bo‘yicha aniq strategik choralar ko‘rilsa, O‘zbekiston nafaqat ichki bozorni yuqori sifatli
asal mahsulotlari bilan ta’minlaydi, balki xalqaro miqyosda ham raqobatbardosh o‘rin
egallashi mumkin.
XULOSA
Ta'limda raqamli texnologiyalarni tadbiq etishning zamonaviy tendensiyalari va rivojlanish omillari
40-to’plam 1-qism Fevral 2025
143
Ushbu maqolada, asalarichilik sohasida ushbu muammolarni bartaraf etish uchun
samarali davlat siyosati, maxsus dasturlarni joriy etish, innovatsion texnologiyalarni tadbiq
etish va ekologik holatni yaxshilash zarur. Asalarichilik sohasining salmoqli o‘sish va
rivojlanish imkoniyatlari mavjud bo‘lib, ularni amalga oshirish uchun keng qamrovli
chora-tadbirlar, ko‘proq ilmiy-texnikaviy izlanishlar va kuchli iqtisodiy qo‘llab-quvvatlash
talab etiladi.
Shunday qilib, O‘zbekiston asalarichilik sohasida jadal rivojlanish uchun barcha
zarur shart-sharoitlar mavjud va bu soha nafaqat iqtisodiy, balki ekologik jihatdan ham
ahamiyatli bo‘lishi kutilmoqda.
ADABIYOTLAR RO’YXATI
1.
Asalarichilik. “Agrobank” ATB – 2021. ttps://agrobank.uz
2.
Askarov N. Respublikada asalarichilik tarmog‘ini rivojlantirish // Amaliy
qo‘llanma. “NEW-STYLE STAR” MChJ, @ QXI ITI, 2017 yil, 51 bet.
3.
Farmanov , J. Z., Rimboyeva , N. X. qizi, & Rimbayeva , G. X. qizi. (2023). Qishloq
xo‘jaligini raqamlashtirishda xorij tajribasidan foydalanish. Golden brain, 1(1),
231–236. Retrieved from
4.
Farmanov J. Ukrainian experience in developing the beekeeping network in our
country //European International Journal of Multidisciplinary Research and
Management Studies. – 2022. – T. 2. – №. 09. – S. 66-69.
5.
Jo‘rayev, F. (2023). Agroklaster tizimini optimallashtirish usullari: noaniqlikni
algoritm va model yordamida minimallashtirish. Iqtisodiyot va taʼlim, 24(6), 306–
314.
6.
Жураев, Ф. Д., & Рахимов, А. Н. (2017). Введение в математический анализ и
некоторые топологические понятия, раскрываемые с помощью метрики.
Вестник науки и творчества, (6 (18)), 21-27.
7.
Maxmatqulov, G. X. (2023). Savdo xizmatlarini innovatsion rivojlantirishning
zamonaviy uslubiy yondoshuvlari. Innovative Development in Educational
Activities, 2 (9), 378–386.
Ta'limda raqamli texnologiyalarni tadbiq etishning zamonaviy tendensiyalari va rivojlanish omillari
40-to’plam 1-qism Fevral 2025
144
8.
Rakhimov, A. N., & Eshonkulov, J. S. (2022). Improving the mechanism of
increasing the economic power of industrial enterprises on the base of econometric
models. Экономика и социум, (10-1 (101)), 145-153.
9.
Фарманов, Ж. (2023). Асаларилар Ва Иқлим Ўзгариши: Барқарор
Асаларичиликка Янги Ёндашувлар. Экономика и социум, (11 (114)-1), 1066-
1070.
10.
Фарманов, Ж. (2023). Асаларичиликда рақамли инқилоб: инновациялар учун
самарали субсидиялар. Экономика и социум, (11 (114)-1), 1071-1077.
