T A D Q I Q O T L A R
jahon ilmiy – metodik jurnali
https://scientific-jl.com
63-son_1-to’plam_Iyun-2025
137
ISSN:3030-3613
MEXANIKA BO‘LIMINI O‘QITISHDA INTERFAOL METODLARNING
AFZALLIKLARI.
Farg‘ona davlat texnika universiteti
2-sonli akademik litseyi fizika fani o‘qituvchisi
Xakimova Gulchehra Abdulla qizi.
Annotatsiya:
Ushbu maqola akademik litseylarda mexanika bo‘limini
o‘qitishda interfaol metodlardan foydalanishning afzalliklariga bag‘ishlangan.
Maqolada interfaol metodlarning ta’lim jarayonidagi o‘rni, ularning talabalarning
o‘quv faoliyatiga ta’siri va mexanika fanini o‘zlashtirishda samaradorligi tahlil
qilinadi. An’anaviy o‘qitish usullariga nisbatan interfaol metodlarning afzalliklari,
jumladan, talabalarning faolligi, ijodiy fikrlash qobiliyatlari va mustaqil o‘rganish
ko‘nikmalarini rivojlantirishdagi o‘rni ilmiy asosda ko‘rib chiqiladi. Shuningdek,
simulyatsiya dasturlari, guruh ishi va loyiha asosidagi ta’lim kabi interfaol
metodlarning amaliy qo‘llanilishi misollar orqali yoritiladi. Maqola akademik litsey
o‘qituvchilari va ta’lim sohasi mutaxassislari uchun foydali manba bo‘lib xizmat
qiladi.
Kalit so‘zlar:
interfaol metodlar, mexanika, akademik litsey, ta’lim
texnologiyalari, simulyatsiya, loyiha asosidagi ta’lim, talaba faolligi.
Kirish
Mexanika fizika fanining asosiy bo‘limlaridan biri bo‘lib, tabiiy hodisalarni
tushuntirish va amaliy muammolarni hal qilishda muhim ahamiyatga ega. Akademik
litseylarda mexanika bo‘limini o‘qitish talabalarda ilmiy tafakkur va muhandislik
ko‘nikmalarini shakllantirish uchun muhim bosqich hisoblanadi. Biroq, an’anaviy
o‘qitish usullari, masalan, leksiya va mashqlar yechish, ko‘pincha talabalarning faol
ishtirokini ta’minlay olmaydi va fan bo‘yicha qiziqishni oshirishda yetarli samara
bermaydi. So‘nggi yillarda ta’limda interfaol metodlarning joriy etilishi o‘quv
jarayonini yanada samarali va qiziqarli qilish imkonini berdi. Ushbu maqola akademik
litseylarda mexanika bo‘limini o‘qitishda interfaol metodlarning afzalliklarini ilmiy
asosda tahlil qilishga bag‘ishlanadi.
Interfaol metodlarning umumiy xususiyatlari
Interfaol metodlar ta’lim jarayonida talabalarni faol ishtirok etishga undaydigan va
o‘qituvchi bilan talaba o‘rtasidagi o‘zaro hamkorlikni rag‘batlantiradigan usullarni o‘z
ichiga oladi. Ushbu metodlarning asosiy xususiyatlari quyidagilardan iborat:
Talaba markazli yondashuv:
Interfaol metodlar o‘qituvchining bilim
uzatuvchi sifatidagi roliga emas, balki talabaning faol ishtirokiga asoslanadi.
T A D Q I Q O T L A R
jahon ilmiy – metodik jurnali
https://scientific-jl.com
63-son_1-to’plam_Iyun-2025
138
ISSN:3030-3613
Texnologiyalardan
foydalanish:
Kompyuter
simulyatsiyalari,
virtual
laboratoriyalar va interfaol taxtalar ta’lim jarayonini yanada jozibador qiladi.
Guruh ishi va hamkorlik:
Talabalar guruhlarda ishlash orqali muammolarni
birgalikda hal qilish ko‘nikmalarini rivojlantiradi.
Loyiha asosidagi ta’lim:
Talabalar real hayotiy muammolarni hal qilishga
yo‘naltirilgan loyihalar orqali bilimlarini amalda qo‘llaydi.
Mexanika o‘qitishda interfaol metodlarning afzalliklari
Talabalarning faolligini oshirish
Interfaol metodlar talabalarni o‘quv jarayoniga faol jalb qiladi. Masalan, mexanika
bo‘yicha simulyatsiya dasturlari yordamida talabalar jism harakatini, kuchlar ta’sirini
yoki energiya o‘zgarishini virtual muhitda kuzatishi mumkin. Bu ularga nazariy
bilimlarni amaliy kontekstda tushunishga yordam beradi. Masalan, PhET
simulyatsiyalari kabi platformalar yordamida talabalar Nyuton qonunlarini interfaol
ravishda o‘rganishi mumkin.
Ijodiy fikrlashni rivojlantirish
Interfaol metodlar talabalarda ijodiy fikrlashni rivojlantirishga xizmat qiladi. Loyiha
asosidagi ta’lim orqali talabalar mexanika tamoyillariga asoslangan kichik loyihalarni
amalga oshirishi mumkin. Masalan, oddiy mexanizmlar yoki ko‘prik modellarini
loyihalash va sinovdan o‘tkazish talabalarda muhandislik yondashuvini shakllantiradi.
Mustaqil o‘rganish ko‘nikmalarini rivojlantirish
Interfaol metodlar talabalarni mustaqil ravishda bilim olishga undaydi. Masalan,
virtual laboratoriyalar yordamida talabalar tajriba o‘tkazish jarayonida o‘z xatolarini
tahlil qilib, yangi yondashuvlarni sinab ko‘rishi mumkin. Bu ularning muammolarni
hal qilish va tanqidiy fikrlash ko‘nikmalarini oshiradi.
Amaliy misollar
Simulyatsiya dasturlari
PhET kabi interfaol simulyatsiya dasturlari mexanika bo‘yicha murakkab
tushunchalarni soddalashtirishda muhim ahamiyatga ega. Masalan, “Kuch va harakat”
simulyatsiyasi yordamida talabalar Nyutonning ikkinchi qonunini (F=ma) turli
parametrlarni o‘zgartirib sinab ko‘rishi mumkin.
Loyiha asosidagi ta’lim
Akademik litseylarda talabalar kichik guruhlarda ishlaydigan loyihalar orqali
mexanika bilimlarini qo‘llashi mumkin. Masalan, oddiy raketa modelini loyihalash va
uning harakatini tahlil qilish orqali talabalar impuls va energiya saqlanish qonunlarini
amalda o‘rganadi.
Guruh ishi
Guruh ishi orqali talabalar birgalikda muammolarni hal qilishni o‘rganadi. Masalan,
“ko‘prik qurish” musobaqasi talabalardan mexanika tamoyillariga asoslangan
mustahkam konstruktsiyalarni loyihalashni talab qiladi.
T A D Q I Q O T L A R
jahon ilmiy – metodik jurnali
https://scientific-jl.com
63-son_1-to’plam_Iyun-2025
139
ISSN:3030-3613
Xulosa
Mexanika bo‘limini o‘qitishda interfaol metodlardan foydalanish akademik
litseylarda ta’lim sifatini oshirishning samarali usuli hisoblanadi. Ushbu metodlar
talabalarning faolligini oshiradi, ijodiy fikrlashni rivojlantiradi va mustaqil o‘rganish
ko‘nikmalarini shakllantiradi. Simulyatsiya dasturlari, loyiha asosidagi ta’lim va guruh
ishi kabi usullar mexanika fanini yanada qiziqarli va tushunarli qiladi. Akademik litsey
o‘qituvchilari ushbu metodlarni o‘quv jarayoniga integratsiya qilish orqali talabalarda
fan va muhandislikka bo‘lgan qiziqishni oshirishi mumkin.
Foydalanilgan adabiyotlar :
1.
Ahmadaliyeva G. H. et al. YARIMO‘TKAZGICH MODDALAR VA
ULARNING
XARAKTERISTIKALARI
//Евразийский
журнал
академических исследований. – 2022. – Т. 2. – №. 1. – С. 91-93.
2.
Abdusubxon o‘g‘li U. S. REASONS AND SPECIFIC ADVANTAGES OF
TEACHING PHYSICS IN MEDICAL INSTITUTES //American Journal of
Philological Sciences. – 2024. – Т. 4. – №. 12. – С. 26-31.
3.
Yusubjanovna A. M. BIRINCHI TIBBIY YORDAMNING AHAMIYATI VA
UNI BAJARISHNING UMUMIY QOIDAIARI //PRINCIPAL ISSUES OF
SCIENTIFIC RESEARCH AND MODERN EDUCATION. – 2023. – Т. 2. –
№. 1.
4.
Abdusubxon o’g’li U. S. et al. YURAK ISHEMIK KASALLIKLARI VA
ULARNI OLDINI OLISHNING ZAMONAVIY USULLARI //PRINCIPAL
ISSUES OF SCIENTIFIC RESEARCH AND MODERN EDUCATION. –
2023. – Т. 2. – №. 6.
5.
Abdusubxon o’g’li U. S. et al. BUYRAK TOSH KASALLIKLARINI HOSIL
BO'LISHIDA GIPODINAMIYANING TA'SIRI //PRINCIPAL ISSUES OF
SCIENTIFIC RESEARCH AND MODERN EDUCATION. – 2023. – Т. 2. –
№. 6.
6.
Usmonov S., Alisherjonova F. INSON TANASIDA BO’LADIGAN ELEKTR
HODISALARI //Евразийский журнал академических исследований. – 2023.
– Т. 3. – №. 4 Part 2. – С. 200-203.
7.
Abdusubxon o‘g‘li U. S. REASONS AND SPECIFIC ADVANTAGES OF
TEACHING PHYSICS IN MEDICAL INSTITUTES //American Journal of
Philological Sciences. – 2024. – Т. 4. – №. 12. – С. 26-31.
8.
Usmonov S., Isroilov S. CHAQALOQLARDA QORIN DAM BO’LISHINING
SABABLARI,
DAVOLASH
USULLARI
//Евразийский
журнал
академических исследований. – 2023. – Т. 3. – №. 4 Part 2. – С. 196-199.
9.
Soyibjonovna, Q. G. (2025). Jismoniy salomatlik darajasini baholash usullari va
uni nazorat qilishning asosiy bosqichlari. M
odels and Methods for Increasing
T A D Q I Q O T L A R
jahon ilmiy – metodik jurnali
https://scientific-jl.com
63-son_1-to’plam_Iyun-2025
140
ISSN:3030-3613
the
Efficiency
of
Innovative
Research
,
4
(41),
129-134.
https://interoncof.com/index.php/germany/article/view/7493
10.
Karabaev, M., K., Kosimova, G., S., & Sidikov, A., A. (2023).
Klinik
va
profilaktik
tibbiyot
jurnali
.
11.
Karabaev, M., & Qosimova, G. (2023). Logical - mathematical models of
quantitative assessment of the integral level of individual physical health based
on the adaptive potential of the div.
E3S Web of Conferences
,
452
, 07004.
https://doi.org/10.1051/e3sconf/202345207004
12.
Karabayev, M., Gasanova, N., Batirov, M., & Kosimova, G. (2022). Principles
and constants of the golden proportion as a criterion in donosological diagnostics
of the functional states of the div and in the assessment of the probability of
their changes.
Norwegian Journal of Development of the International Science
,
(77-1), 19-27.
https://doi.org/10.24412/3453-9875-2021-77-1-19-27
