T A D Q I Q O T L A R
jahon ilmiy – metodik jurnali
https://scientific-jl.com
61-son_2-to’plam_May-2025
127
ISSN:3030-3613
MAKTABGACHA KICHIK YOSHLI BOLALARDA
TASHABBUSKORLIKNI OSHIRISH
Mualliflar:
Pedagogika va psixologiya
kafedrasi oʻqituvchisi
Kadirova Omadxon
,
Maktabgacha taʼlim yoʻnalishi
203-guruh talabasi
Toʻxtasinova Husnigul
Annotatsiya:
Ushbu maqolada maktabgacha kichik yoshdagi bolalarda
tashabbuskorlikni rivojlantirish jarayoni, unga ta’sir etuvchi omillar, metod va
texnologiyalar haqida fikr yuritilgan. Bolalarda tashabbuskorlikni shakllantirishning
dolzarbligi va amaliy ahamiyati tahlil qilingan.
Annotation:
This article discusses the process of developing initiative in
preschool children, factors affecting it, methods, and technologies. The relevance and
practical significance of fostering initiative in children are analyzed.
Kalit soʻzlar:
Tashabbuskorlik, maktabgacha taʼlim, bolalar rivojlanishi,
pedagogik metodlar, mustaqil fikrlash.
Keywords:
Initiative, preschool education, child development, pedagogical
methods, independent thinking.
Kirish
Maktabgacha yosh — bolaning shaxs sifatida shakllanishida juda muhim davr
hisoblanadi. Bu davrda bolaning dunyoqarashi, muloqot madaniyati, mustaqil fikrlashi
va tashabbuskorlik ko‘nikmalari shakllana boshlaydi. Hozirgi globallashuv sharoitida
mustaqil, tashabbuskor va ijodkor shaxsni tarbiyalash taʼlim tizimining asosiy
vazifasiga aylangan. Maktabgacha taʼlim tashkilotlari bolalarda tashabbuskorlikni
rivojlantirish uchun qulay sharoit yaratishi lozim. Ushbu maqolada maktabgacha
kichik yoshdagi bolalarda tashabbuskorlikni rivojlantirish usullari va shart-sharoitlari
ko‘rib chiqiladi.
Asosiy qism
Tashabbuskorlik – bu bolaning mustaqil ravishda fikrlashi, harakat qilishga
intilishi, yangi gʻoyalar ilgari surishi va ularga erishish uchun faoliyat ko‘rsatishidir.
Bolada tashabbuskorlik rivojlanishi uchun bir qator pedagogik, psixologik va ijtimoiy
omillar mavjud.
Birinchidan, bolaning tashabbusini rivojlantirishda o‘yin faoliyati katta rol
o‘ynaydi. Erkin va ijodiy o‘yinlar bolaga mustaqil qarorlar qabul qilish, yangi
vaziyatlarga moslashish, o‘z g‘oyalarini ilgari surish imkonini beradi. Shuningdek,
T A D Q I Q O T L A R
jahon ilmiy – metodik jurnali
https://scientific-jl.com
61-son_2-to’plam_May-2025
128
ISSN:3030-3613
dramatik o‘yinlar, rolli o‘yinlar orqali bolalar o‘z fikrlarini ifodalash, boshqalar bilan
hamkorlikda ishlash ko‘nikmalarini rivojlantiradilar.
Ikkinchidan, pedagogik yondashuv ham muhim ahamiyat kasb etadi. Tarbiyachi
bolalarning fikrlarini qadrlashi, ularning tashabbuslarini rag‘batlantirishi va har bir
kichik muvaffaqiyatni e’tirof etishi lozim. Bola tashabbus ko‘rsatganida, uni maqtash
va qo‘llab-quvvatlash orqali unda o‘z kuchiga bo‘lgan ishonch ortadi.
Uchinchidan, oilaviy muhit ham katta ahamiyatga ega. Ota-onalar bolalarining
fikrlariga hurmat bilan qarab, ularni o‘z qarorlarini qabul qilishda mustaqil bo‘lishga
o‘rgatishlari kerak. Ota-onalar va pedagoglarning hamkorligi bolalarda
tashabbuskorlikni rivojlantirishda muhim rol o‘ynaydi.
Tashabbuskorlikni rivojlantirish metodlari
-
Erkin
va
ijodiy
o‘yinlar
tashkil
etish;
- Loyihalash faoliyatiga jalb qilish (masalan, kichik guruh loyihalari);
- Bolalar uchun muammoli vaziyatlar yaratish va ularni mustaqil hal qilishga
rag‘batlantirish;
- “Fikrlar jariyasi” usulidan foydalanib bolalarni yangi g‘oyalar ilgari surishga undash;
- Tarbiyachining ochiq savollardan foydalanishi va bolaning mustaqil javob berishiga
imkon yaratishi.
Amaliy tavsiyalar
Tarbiyachilar bolalarning tashabbuslarini qadrlashlari, ularni rag‘batlantirish
orqali ishonchlarini mustahkamlashlari kerak. Har bir bolaga individual yondashish,
uning shaxsiy qiziqishlari va imkoniyatlarini hisobga olish, ularni rivojlantirish uchun
qo‘shimcha imkoniyatlar yaratish tavsiya etiladi. Shuningdek, maktabgacha taʼlim
muassasalarida interfaol metodlardan foydalanish, bolalarning mustaqil fikrlash va
qaror qabul qilish ko‘nikmalarini rivojlantirishga xizmat qiladi.
Xulosa
Xulosa
qilib
aytganda,
maktabgacha
kichik
yoshdagi
bolalarda
tashabbuskorlikni rivojlantirish ularning kelajakdagi muvaffaqiyati uchun asosiy
omillardan biridir. Tashabbuskor bolalar mustaqil fikrlash, ijtimoiy faol bo‘lish va
muammolarni mustaqil hal qilish qobiliyatiga ega bo‘ladilar. Pedagoglar va ota-
onalarning birgalikdagi saʼy-harakatlari natijasida bolalarda tashabbuskorlik
ko‘nikmalari muvaffaqiyatli rivojlanadi. Shunday qilib, maktabgacha taʼlim
tashkilotlari bolalarda tashabbuskorlikni rivojlantirishga qaratilgan tizimli va maqsadli
ishlarni amalga oshirishlari lozim.
Foydalanilgan adabiyotlar:
1.
Abdurahmonova G.M. "Maktabgacha ta’lim pedagogikasi", Toshkent, 2020.
2.
Zokirova D. "Psixologiya asoslari", Toshkent, 2018.
3.
Karimova N. "Maktabgacha yoshdagi bolalarda ijodkorlikni rivojlantirish",
Toshkent, 2022.
T A D Q I Q O T L A R
jahon ilmiy – metodik jurnali
https://scientific-jl.com
61-son_2-to’plam_May-2025
129
ISSN:3030-3613
4.
Vygotsky L.S. "Bolalik psixologiyasi", Moskva, 1984.
5.
Smirnova E.O. "Deti i vospitanie", Moskva, 2005.
Snoska:
1.
Abdurahmonova G.M. "Maktabgacha ta’lim pedagogikasi", 2020.
2.
Zokirova D. "Psixologiya asoslari", 2018.
3.
Karimova N. "Maktabgacha yoshdagi bolalarda ijodkorlikni rivojlantirish", 2022.
4.
Vygotsky L.S. "Bolalik psixologiyasi", 1984.
5.
Smirnova E.O. "Deti i vospitanie", 2005.
