T A D Q I Q O T L A R
jahon ilmiy – metodik jurnali
https://scientific-jl.com
61-son_5-to’plam_May-2025
159
ISSN:3030-3613
MAQOLA: PROFILAKTIKA INSPEKTORININING SUD MAJLISLARDA
"MASOFAVIY" QATNASHISH AMALIYOTINI TAKOMILLASHTIRISH
Muallif:
Xamidjonov Mashrabjon Zokirjon o’g’li
ANNOTATSIYA
Profilaktika inspektorlarining sud majlislarida “masofaviy” tarzda qatnashish
amaliyoti tushunchasi, mohiyati va oʼziga xos xususiyatlari, Profilaktika
inspektorlarining sud majlislarida “masofaviy” tarzda qatnashish amaliyotining
bugungi kundagi holati. Profilaktika inspektorlarining sud majlislarida “masofaviy”
tarzda qatnashish amaliyoti doirasidagi normalarning amaliyot tahlili hamda ushbu
faoliyat doirasida yuritiladigan protsessual xujjatlar, ushbu faoliyatdagi muammo va
kamchiliklar, shuningdek, ayrim turdagi mavjud muammo va kamchiliklarni bartaraf
etish boʼyicha bir kator takliflar berish.
ANNOTATION
The concept, nature and characteristics of the practice of "remote" participation
of preventive inspectors in court sessions, the current state of the practice of "remote"
participation of preventive inspectors in court sessions. A practical analysis of the
norms within the practice of "remote" participation in court hearings of prevention
inspectors, as well as procedural documents maintained within this activity, problems
and shortcomings in this activity, as well as a number of proposals to eliminate certain
types of existing problems and shortcomings.
Kirish
Zamonaviy texnologiyalar va internetning rivojlanishi bilan birga, masofaviy
ishlash va qatnashish amaliyoti joriy etilishi nafaqat ish yuritish, balki sud
jarayonlariga ham katta ta'sir ko'rsatdi. Xususan, profilaktika inspektorlari, ularning
asosiy vazifasi fuqarolarning huquqiy ongini oshirish va jinoyatlarning oldini olish
bo'lganligi bois, sudlarda qatnashishda masofaviy tizimlarning samarali joriy etilishi
talab etilmoqda. Bu maqolada profilaktika inspektorining sud majlislarida masofaviy
qatnashishini takomillashtirish imkoniyatlari va amaliyotdagi o'zgarishlar tahlil
qilinadi.
Masofaviy qatnashishning afzalliklari
Vaqt va joyni tejash
Masofaviy qatnashish inspektorlarga ish vaqtini samarali tashkil etishga imkon
beradi. Ular o‘zlari ishlayotgan hududdagi sud majlislarga tezda ulanishlari mumkin,
shu bilan birga geografik cheklovlar yo'qoladi. Masofaviy qatnashish, ayniqsa, uzoq
joylarda ishlayotgan profilaktika inspektorlari uchun qulaylik yaratadi.
T A D Q I Q O T L A R
jahon ilmiy – metodik jurnali
https://scientific-jl.com
61-son_5-to’plam_May-2025
160
ISSN:3030-3613
Resurslar va xarajatlarni kamaytirish
Sud majlislari uchun yo‘l xarajatlarini va boshqa tashkiliy xarajatlarni
kamaytirish mumkin. Masofaviy qatnashish orqali tashrif buyurish zaruriyati yo‘q, bu
esa davlat byudjeti uchun qo‘shimcha tejashni ta'minlaydi.
Tezkor va samarali axborot almashish
Masofaviy tizimlar orqali sudda kerakli hujjatlar va materiallar tezkor tarzda
uzatiladi, bu esa sud majlislarining samaradorligini oshiradi. Profilaktika inspektori
tomonidan taqdim etilgan ma'lumotlar yoki dalillarni bir zumda baholash va o‘z
vaqtida yoritish mumkin.
Pandemiya va favqulodda holatlar sharoitida qatnashish imkoniyati
COVID-19 pandemiyasi davrida masofaviy ishlash tizimi dunyo bo'ylab keng
tarqaldi. Sud organlarida masofaviy qatnashish, shu jumladan profilaktika inspektorlari
uchun ham samarali yechimga aylandi. Hozirgi kunda ham pandemiya yoki tabiiy
ofatlar bo‘lsa, sud jarayonlarining davom ettirilishi masofaviy formatda davom
ettirilishi mumkin.
Masofaviy qatnashishda duch kelinadigan muammolar
Texnik muammolar va internet aloqasining sifati
Masofaviy sud majlislariga qatnashishning asosiy qiyinchiligi texnik jihatlarga
bog‘liq. Internet aloqasining uzilishi yoki video va audio sifatining pastligi sud
jarayonining samaradorligini pasaytirishi mumkin. Bunday holatlar, ayniqsa,
murakkab va majburiy dalillarni taqdim etishda muammolar yaratadi.
Sud ishtirokchilarining anonimligi va xavfsizligi
Masofaviy qatnashish jarayonida shaxsiy ma'lumotlarning himoya qilinishi va
anonimlik muhim masala bo‘lib qoladi. Sud jarayonlariga masofaviy tarzda
qatnashishda ishtirokchilarning shaxsini aniqlash va maxfiy axborotlarni himoya
qilishga alohida e'tibor qaratilishi lozim.
Sud jarayonining sifatini ta'minlash
Ba'zan, masofaviy sud majlislarida qatnashish jismoniy ishtirokdan farqli
ravishda natijalarni ta'sir qilishi mumkin. Ko‘plab ishtirokchilar uchun yuzma-yuz
muloqotdagi kabi samarali va to‘g‘ri qarorlar qabul qilish osonroq bo‘lishi mumkin.
Masofaviy qatnashish esa ba'zi hollarda to‘g‘ridan-to‘g‘ri munosabatni cheklashi va
qaror qabul qilish jarayoniga salbiy ta'sir ko‘rsatishi mumkin.
Huquqiy va normativ bazaning yetarli emasligi
T A D Q I Q O T L A R
jahon ilmiy – metodik jurnali
https://scientific-jl.com
61-son_5-to’plam_May-2025
161
ISSN:3030-3613
Masofaviy sud majlislarining to‘liq yuridik asoslanganligi va qoidalarining
ishlab chiqilishi masalasida hali ko‘plab bo‘shliqlar mavjud. Sud tizimida masofaviy
qatnashish bo‘yicha normativ-huquqiy hujjatlar va amaliyotlarni takomillashtirish
zarurati mavjud.
Masofaviy qatnashishni takomillashtirish yo‘llari
Texnologik infratuzilmani yaxshilash
Masofaviy qatnashish uchun zarur bo‘lgan texnik imkoniyatlarni ta'minlash
lozim. Internet tarmog‘ining barqarorligi, video konferensiyalar uchun maxsus
dasturlarni joriy etish va hujjatlar almashinish tizimlarini takomillashtirish, sud
jarayonlarining sifatini oshirishi mumkin. Shu bilan birga, masofaviy qatnashishda
foydalaniladigan texnologiyalarni har bir hududda tekshirish va yangilab borish zarur.
Maxfiylikni ta'minlash
Sud jarayonlarida ishtirok etuvchi barcha tomonlarning maxfiyligi va xavfsizligi
ta'minlanishi kerak. Video konferensiyalarni faqat ishtirokchilar uchun ochiq qilish,
ma'lumotlar uzatilishi paytida shifrlash texnologiyalaridan foydalanish, axborot
xavfsizligini mustahkamlash zarur.
Normativ-huquqiy bazani takomillashtirish
Masofaviy qatnashish uchun mavjud huquqiy asoslarni kuchaytirish kerak.
Maxsus qonunlar yoki normativ hujjatlar yordamida sudlarda masofaviy ishlashning
huquqiy asoslari mustahkamlanishi lozim. Shu bilan birga, masofaviy qatnashishning
barcha tomonlari uchun aniq ko‘rsatmalar va me'yorlar ishlab chiqilishi zarur.
O‘quv kurslari va treninglar tashkil etish
Profilaktika inspektorlari uchun masofaviy sud majlislarda qatnashish bo‘yicha
o‘quv kurslari va treninglar tashkil etish muhimdir. Ushbu kurslar orqali
inspektorlarning texnik imkoniyatlari yaxshilanadi, sud tizimining masofaviy
ishlashiga oid bilimlari oshadi. Treninglar tashkil qilish orqali sud jarayonlariga yuqori
tayyorlik bilan qatnashish imkoniyatlari yaratilib, ularning samaradorligi oshadi.
Ishtirokchilarning
masofaviy
qatnashish
malakasini
oshirish
Profilaktika inspektorlari va sud xodimlari o‘rtasida masofaviy qatnashish
jarayonlarini yanada soddalashtirish va ularni yanada samarali qilish uchun treninglar
va seminarlar o‘tkazish lozim. Bu, o‘z navbatida, jarayonlarning yanada samarali va
aniq bo‘lishiga yordam beradi
Xulosa
T A D Q I Q O T L A R
jahon ilmiy – metodik jurnali
https://scientific-jl.com
61-son_5-to’plam_May-2025
162
ISSN:3030-3613
Profilaktika inspektorlarining sud majlislarda masofaviy qatnashish amaliyoti —
bu nafaqat ish faoliyatining samaradorligini oshirish, balki resurslarni tejash, vaqti-
vaqti bilan texnologiyalarni joriy etish orqali sud tizimining yanada zamonaviy va
rivojlangan bo‘lishini ta'minlaydi. Biroq, ushbu tizimni takomillashtirish uchun texnik
va normativ bazaning kuchaytirilishi, xavfsizlikni ta'minlash va ishtirokchilarning
malakasini oshirish zarur. Masofaviy qatnashish jarayonida yuzaga kelishi mumkin
bo‘lgan muammolarni hal qilish uchun doimiy ravishda yangilanish va innovatsiyalar
joriy etilishi lozim.
FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR:
1.
O’zbekiston Respublikasi Qonun hujjatlar milliy bazasi.
htt
p// www.lex.uz
2.
O’zbekiston
Respublikasi
Ichki
ishlar
vazirligi
Akademiyasi
darsliklari.Toshkent.2024
3.
Alisher Navoiy nomidagi O’zbekiston Milliy kutubxonasi .
http//natib.uz
