T A D Q I Q O T L A R
jahon ilmiy – metodik jurnali
https://scientific-jl.com
61-son_6-to’plam_May-2025
106
ISSN:3030-3613
ISLOMIY MURUVVAT VA SAXOVAT FAZILATI
Jumanov Sahobiddin
Muhammad Al-Xoramiy nomidagi
Toshkent Axborot Texnologiyalari
Unversiteti Samarqand filiali
Annotatsiya
: Ushbu maqolada islomiy axloq doirasidagi muruvvat
(oliyjanoblik) va saxovat (sahiylik) tushunchalari, ularning Qur’oni karim va hadisdagi
o‘rni, shuningdek, O‘zbekiston jamiyatidagi amaliy ifodasi yoritiladi. Shuningdek,
Shayx Muhammad Sodiq Muhammad Yusuf hazratlarining asarlari asosida
saxovatning shaxsiy va ijtimoiy ahamiyati ochib beriladi.
Kalit so‘zlar:
muruvvat, saxovat, sadaqa, zakot, ijtimoiy adolat, islomiy axloq,
yordam
Kirish
Islom dini insonlarni nafaqat ibodat, balki muomala va axloq masalalarida ham
yuksak fazilatga chaqiradi. Muruvvat va saxovat musulmon kishining bezagi bo‘lib,
bu fazilatlar orqali jamiyatda mehr-oqibat, ijtimoiy barqarorlik va qadrdonlik
mustahkamlanadi. Alloh taolo Qur’oni karimda va Payg‘ambarimiz Muhammad
sollallohu alayhi vasallam hadislarida saxovatli bo‘lishlikni ulug‘lab, baxillikdan
qaytaradi.
Muruvvat va saxovatning ma’nosi
Muruvvat
– bu oliyjanoblik, keng ko‘ngillilik, boshqalarga zarar yetkazmaslik
va
doimo
ezgulik
qilishga
tayyor
turish
demakdir.
Saxovat
esa – mol-dunyoni Alloh yo‘lida, faqir-miskinlarga, yetimlarga,
qarindoshlarga yoki jamiyat foydasiga bag‘ishlashdir. Bu sadaqa, zakot, ehson, vaqf
kabi shakllarda bo‘lishi mumkin.
Qur’oni karimda saxovat haqida
Alloh taolo Qur’onda deydi:
“Sizlar yaxshi ko‘rgan narsalaringizdan ehson qilmaguningizcha, yaxshilikka
(jannatga) erisholmaysiz.”
(Oli Imron surasi, 92-oyat)
Bu oyat saxovatning chin dildan, chin ko‘ngildan qilinishi lozimligini bildiradi.
Saxovat faqat ortiqchani berish emas, balki Alloh roziligi uchun sevikli narsani ehson
qilishdir.
Hadislarda saxovatning fazilati
T A D Q I Q O T L A R
jahon ilmiy – metodik jurnali
https://scientific-jl.com
61-son_6-to’plam_May-2025
107
ISSN:3030-3613
Payg‘ambarimiz sollallohu alayhi vasallam dedilar:
“Saxovatli kishi Allohga, jannatga, insonlarga yaqin, do‘zaxdan esa yiroq
bo‘ladi. Baxil esa Allohga, jannatga, insonlarga yiroq, do‘zaxga yaqin bo‘ladi.”
(Tirmiziy rivoyati)
Bu hadis saxovatning nafaqat moliyaviy, balki iymoniy, ruhiy va ijtimoiy
yuksakligini ko‘rsatadi.
O‘zbekiston jamiyatida muruvvat va saxovat
O‘zbek xalqining an’analari ham islomiy axloq bilan uyg‘undir.
“Ko‘maklashish”, “hashar”, “ehson berish”, “iftorlik uyushtirish” kabi qadriyatlar
bugungi kunda ham yashab kelmoqda. Ramazon oyida, to‘y-ma’rakalarda, janozalarda
saxovatning amaliy ifodalarini ko‘rish mumkin. Islomiy moliya tizimlarida esa sadaqa
va zakot orqali ijtimoiy tenglikni ta’minlashga intilish bor.
Xulosa
Muruvvat va saxovat musulmon jamiyatining yuksalishida muhim rol o‘ynaydi.
Bu fazilatlar orqali boy kambag‘alga, kuchli zaifga yordam berib, ijtimoiy adolatga
hissa qo‘shiladi. Saxovat nafaqat moliyaviy, balki vaqt, bilim, mehnat, mehr kabi
boshqa ne’matlarni ham bo‘lishishni o‘z ichiga oladi. Har bir musulmon bu fazilatni
qalbida saqlashi va amalda ko‘rsatishi lozim.
Foydalanilgan adabiyotlar
1.
Qur’oni Karim, Shayx Muhammad Sodiq tarjimasi. Hilol Nashriyoti, Toshkent.
2.
Shayx Muhammad Sodiq Muhammad Yusuf.
Musulmonchilik asoslari
. Hilol
Nashriyoti.
3.
Imom Tirmiziy.
Sunan
.
4.
O‘zbekiston Respublikasi Musulmonlar Idorasi materiallari.
