T A D Q I Q O T L A R
jahon ilmiy – metodik jurnali
https://scientific-jl.com
62-son_2-to’plam_May-2025
150
ISSN:3030-3613
SUYAK MUSHAK VA BIRIKTIRUVCHI TO’QIMALARDA HAMSHIRALIK
PARVARISHI
Xojiyev Azimjon Axmedovich
Xo’jaobod Abu Ali ibn Sino nomidagi
jamoat salomatligi texnikumi
Terapiya fani o’qituvchisi
Bo‘g‘im kasalliklarining klinik xususiyatlarini bayon qilishdan oldin, odam
organizmidagi bu sistemaning anatomik-fiziologik xususiyatlari to‘g‘risida
bir oz to‘xtalib o‘tish lozim. Bo‘g‘im, bo’g’imni o‘rab turgan bo‘g‘im
xaltachasi va biriktiruvchi to‘qimadan tashkil topgan, asli bo‘g‘im bo‘shlig‘i
nazarda tutiladi. Bularga suyaklarning tog‘ay bilan qoplangan bo‘g‘im oxirlari
(epifizlari) yopishgan.
T A D Q I Q O T L A R
jahon ilmiy – metodik jurnali
https://scientific-jl.com
62-son_2-to’plam_May-2025
151
ISSN:3030-3613
Suyaklar bir-biri bilan bo‘g‘imlar yordamida bog‘lanadi.Suyaklarning
bo‘g‘imli yuzalari tog‘ay to‘qimalari bilan qoplangan bo‘lib u almashinuv
jarayonlari buzilganda va kuchli jismoniy zo‘riqishlarda oson shikastlanadi.
Bo‘g‘im paylar, boylamlarbo‘g‘im xaltalari yordamida mustahkamlanadi.
Bo‘g‘imlar pishiq bo‘lib, harakat vaqtida siljib ketmasligi lozim. Pay va boylamlar
muskullarning bir qismi bo‘lib , ularning qisqarish vaqtida bo‘g‘imlarda ham
harakat paydo bo‘ladi.Bo‘g‘im shikastlanganing belgilari:og‘riq, shish,
deformatsiya, harakatlanishining cheklanishi, yoki to‘liq yo‘qolishi.Ba’zi
kasalliklarda bo‘g‘im atrofidagi (biriktiruvchi) to‘qima zararlanib deformatsiya,
qiyshayish, kam harakatlikka olib keladi
Revmatoid poliartritRevmatoid artrit –biriktiruvchi to’qimaning surunkali
tizimli kasaligi bo’lib, aksariyat periferik bo’g’imlarning eroziv-destruktiv poliartrit
tipida avj oluvchi zararlanishi bilan kichadi. Bu kasallik boshqa sistemalarning
zararlanishi bilan davom etadi, asosan 20-45 yoshli odamlar, ko`proq ayollar
kasallanadi Revmatoid poliartrit bu-bugimlarning nospetsifik yalliglanishi bulib,
ularning shakli o`zgarishi ya’ni deformatsiyaga uchrashi bilan namoyon buladigan
surunkali kasallikdir.
T A D Q I Q O T L A R
jahon ilmiy – metodik jurnali
https://scientific-jl.com
62-son_2-to’plam_May-2025
152
ISSN:3030-3613
Uchrash darajasi aholi o’rtasida 0,5-1,8% ni tashkil qiladi. Ayollarda
erkaklarga qaraganda 3 marta ko’proq kuzatiladi. 80% hollarda kasallik 35-50 yoshga
to’g’ri keladi.Kasallik boshlangandan 20 yildan keyin bemorlarning 60-90%i
mehnat qobiliyatini yo’qotadilar, 1/3 qismi batamom nogiron bo’lib qoladilar.A.B.
Garro 1858 yilda Revmatoid artrit atamasini taklif qildi va 1892 yilda podagradan
farqlab
berdi
Revmatoid artrit kasalligining etiologiyasi va patogenezi:
T A D Q I Q O T L A R
jahon ilmiy – metodik jurnali
https://scientific-jl.com
62-son_2-to’plam_May-2025
153
ISSN:3030-3613
Nasliy moyillik(Autpimmun reaksiyalarga nasliy moyillik )•Infeksion
omil(Paramiksoviruslar,
Gepatoviruslar,
Gerpesviruslar)•Trigger
omil(Sovqotish,Giperinsolyasiya,
Intoksikasiya,
Mutagen
dorilar,
Endokrinopatiyalar, Stress)•Ayollarda 24 oy davomida bolani ko’krak suti bilan boqish
RA rivojlanishi xavfini 2 barobar kamaytiradi•Ekzogen(viruslar, oqsillar, bakterial
superagentlar va boshqalar)•Toksik(tamaki komponentlari) •Endogen(II tipdagi
kollagen, stressor oqsillar va boshqalar)•Nospesifik(jaroxatlar, infeksiya, allergenlar
va boshqalar)sabab bo`ladi.
TASHXIS
1. Oxirgi 6 xafta davomida 1 soat davom etuvchi ertalabki karaxtlik•
2. Oxirgi 6 xafta davomida 3 yoki undan ortiqbo’g’imlarda shish•
3. Oxirgi 6 xafta va undan ko’p vaqt davomida kaft-barmoqva proksimal
falangalararo bo’g’imlarda shish•
4. Bo’g’imlar jaroxatlanishining simmetrikligi•
5. bo’g’imlarda tipik rentgenologik o’zgarishlar (eroziyalar, bo’g’im oldi
osteoporozi)
6.Teri osti revmatoid tug’unchalari•
7. Qon zardobida revmatoid omil aniqlanishi
Bo’g‘imlar shishib, qizarib turadi.Mahalliy harorat ko‘tariladi.Og‘riq
kuzatiladi. Og‘riq ba’zi bemorlarda o‘rindan turgandan so‘ng 20-30 daqiqa o‘tgach
kamayib yuqoladi, ba’zilarda esa kun bo‘yi bezovta qiladi. Og‘riqlar kasallik
rivojlangan sari asta-sekin kuchayib boradi. Og‘riq harakat qilganda kuchayadi,
doimiybo‘lib, bo‘g‘imdan-bo‘g‘imga kuchib yurmaydi. Bemorlarda ertalab
T A D Q I Q O T L A R
jahon ilmiy – metodik jurnali
https://scientific-jl.com
62-son_2-to’plam_May-2025
154
ISSN:3030-3613
uyg‘onganda «ertalabki karaxtlik» kuzatiladi.«Qolipdagidek» yoki taqalangandek
sezishi va tana harakati cheklanishi kuzatiladi.Kasallik uzoq davom etgan
bemorlarda shikastlangan bo‘g‘imlarda kuchli deformatsiya rivojlanib, ularning
harakati keskin cheklanadi. Ba’zida suyaklarning bo‘g‘im ichidagi uchlari bir-biri
bilan yopishib bitib ketadi-ankiloz deyiladi.Panja-falanga bo‘g‘imlarida ulnar
tomonga, ya’ni 5 barmoq tomonga og‘ib turishi-«ulnar deviatsiya»
yoki «Morj suzgichi kafti» rivojlanadi. Kaft-falanga bo‘g‘imi
bukilgan holda qotib qoladi (kontraktura).Bo‘g‘imlar faoliyati cheklanib
yuqolishi mumkin-bunday bemorlar oddiy ehtiyojlarini ham bajarolmay qoladilar.
Kasallik qaytalanib turishi natijasida yangi bo‘g‘imlar shikastlanadi.Bo‘g‘imlarning
tashqi tomonida revmatoid tugunchalar paydo bo‘ladi, ular paypaslaganda
og‘rimaydi, qattiq, siljiydi. Bo‘g‘imlarda suyuqlik yig‘iladi.Faollik darajasiga qarab
revmatoid poliartrit O, I, II, III darajali bo‘ladi.
Ichki organlarning zararlanishiRevmatoid poliartritda ichki organlar ham
zararlanadi.Yurakda miokardiodistrofiya kuzatiladi yoki endokardit
rivojlanadi.O`pkalarning
zararlanishi-surunkali
pnevmoniyalarga
olib
keladi.Buyraklarning zararlanishi-glomerulonefritlarga olib keladi.Limfa tugunlari
kattalashadi.Jigar ham zararlanadiQondagi o`zgarishlar:Leykotsitoz, ECHT
kuchayadi, C-reaktiv oqsilga qo`yilgan reaksiya musbat bo`ladi, fibrinogen miqdori
ko`payib ketadi, g-globulinlar ortadi, albuminlar kamayadi.
Reitgenologik tekshirishda-osteoporoz, bo’gimlararo tirqish torayadi RA ni
kechki bosqichi uchun xarakterli rentgenologik o’zgarishlar: ko’plab eroziyalar,
turg’un deformatsiya va ankilozlar
Davolash.
1.Xinolin qatoriga kiruvchi dorilar: delagil yoki plakvenil 0,2-0,25g
kechki ovqatdan so‘ng yil davomida ichiladi.
2.
Salitsilatlar-atsetilsalitsilat
kislota,
natriy
salitsilatlar
buyuriladi.
3.Nosteroid yallig‘lanishga qarshi dori vositalar -butadion, indometatsin, reopirin,
voltaren, ortofen.
4.Oltinli tuzlar –xrizoterapiya o`tkaziladi. Krizanol 5% li-1ml dan qo‘llaniladi
5.Revmatoid artritning ogir turlarida (III darajasida) glyukokortikoid
gormonlar qo‘llaniladi. Prednizolon 0,005 g, deksametazon 0,04g, bo‘g‘imlar ichiga
30-100 mg dan gidrokortizon yuboriladi.
6.Fizioterapiya-bo‘g‘imlarga UVCH, diatermiya, massaj, balchiqlar
rodonli mineral suvlardan vannalardan foydalaniladi.
7. Kasallikni remissiya davrida sanatoriya va kurortlarda davolanadi.
I–gormonal davo:Prednisolon, MethypredKenalog, diprospan bo’g’im orasiga
T A D Q I Q O T L A R
jahon ilmiy – metodik jurnali
https://scientific-jl.com
62-son_2-to’plam_May-2025
155
ISSN:3030-3613
II –YaQNPSOG-2 Inhibitorlari KetonalBrufenumOrtophenum
III –
Physiotherapiya
IV -Immobilizatsiya, orthopedikchora-tadbirlarJarrohlik usuli bilan
davolash
Synovektomiya
Bo’g’imni protezlash
Artrodez
Qo’ panjasida jarrohlik
muolajalariOldini
olish.Surunkali
yallig‘lanish
o‘choqlarini
davolash.Sovqotishdano‘zini asrash.Organizmni chiniqtirish. Allergiya kasalliklar
bilan ogrigan bemorlarni «D» nazoratiga olish.Kasallikni qo`zishini oldini olish
Foydalanilgan adabiyotlar:
1.
I.Haydarov.G`.O. “Ichki kasalliklar”Toshkent “Abu Ali ibn sino”nashriyoti 2002
yil.
2.
II.Ziyaeva M.F “Terapiya” “Ilm ziyo” nashriyoti 2014 yil.
3.
III.Tursunov S.T. “Sog`lom turmush tarsi”Toshkent “Ilm ziyo”nashriyoti 2006
yil.Qo`shimcha adabiyotlar:
4.
IV.Qarshiboeva M.T. “Terapiyada hamshiralik ishi”metodik qo`llanma. Toshkent,
2007 yil.V.Internet saytlari www..ziyonet.uz. www.wikipedia.uz.www.Lexuz.uz.
