T A D Q I Q O T L A R
jahon ilmiy – metodik jurnali
https://scientific-jl.com
62-son_2-to’plam_May-2025
148
ISSN:3030-3613
8-SINF ALGEBRA DARSIDA CHIZIQLI TENGLAMALAR VA ULARNING
AMALIY QO‘LLANILISHI
Rustamova Zamiraxon Turg’unboy qizi
Andijon viloyati Xo’ajobod tumani
32-umumiy o’rta ta’lim maktabi
matematika fani o’qituvchisi.
Annotatsiya:
Ushbu maqolada 8-sinf algebra kursidagi chiziqli tenglamalar
mavzusi ilmiy uslubda yoritilgan. Chiziqli tenglamalarning nazariy asoslari, ularni
yechish usullari va amaliy hayotdagi qo‘llanilishi misollar bilan tushuntirilgan.
Shuningdek, bu mavzuni o‘quvchilarga samarali o‘rgatish uchun metodik
yondashuvlar tavsiya qilingan.
KIRISH
Algebra — matematik tahlilning muhim bo‘limlaridan biri bo‘lib, unda belgilar
va simvollar yordamida munosabatlar ifodalanadi. 8-sinf algebra kursida
o‘rganiladigan asosiy mavzulardan biri — chiziqli tenglamalar va ularning turlari
hisoblanadi. Ushbu maqolada biz chiziqli tenglamalarning nazariy asoslari, ularni
yechish usullari hamda real hayotdagi amaliy qo‘llanilishiga e’tibor qaratamiz.
Shuningdek, zamonaviy ta’limda algebraik bilimlarni rivojlantirish uchun chiziqli
tenglamalarning o‘rni tahlil qilinadi.
1. Chiziqli tenglamalar haqida umumiy tushuncha
Chiziqli tenglama — bu o‘zgaruvchili matematik ifoda bo‘lib, unda o‘zgaruvchi
darajasi 1 ga teng bo‘ladi. Umumiy ko‘rinishi quyidagicha:
ax + b = 0
Bu yerda:
- a va b — haqiqiy sonlar;
- x — noma’lum o‘zgaruvchi;
- a ≠ 0 bo‘lishi shart, aks holda tenglama chiziqli bo‘lmaydi.
Misol 1:
3x - 6 = 0
3x = 6 → x = 2
T A D Q I Q O T L A R
jahon ilmiy – metodik jurnali
https://scientific-jl.com
62-son_2-to’plam_May-2025
149
ISSN:3030-3613
2. Amaliy qo‘llanilish misoli
Chiziqli tenglamalar nafaqat nazariy masalalarda, balki kundalik hayotda ham
keng qo‘llaniladi.
Misol 2 (amaliy):
Bir do‘kon har bir daftarni 2500 so‘mdan sotmoqda. Xaridor 5 ta daftar sotib
olib, jami 12500 so‘m to‘lagan. Bu tenglamani chiziqli tenglama shaklida ifodalab,
narxni tekshiramiz:
2500
⋅
x = 12500 → x = 12500 / 2500 = 5
3. Chiziqli tenglamalarni o‘qitishda metodik yondashuvlar
8-sinf o‘quvchilari uchun chiziqli tenglamalarni o‘rgatishda zamonaviy
pedagogik yondashuvlar muhim ahamiyatga ega. O‘qituvchi quyidagi bosqichlarda
bilimlarni shakllantirishi mumkin:
1. Vizual taqdimotlar
2. Amaliy topshiriqlar
3. Interaktiv usullar
4. Yagona standartga asoslangan baholash
XULOSA
Chiziqli tenglamalar 8-sinf algebra kursining muhim mavzularidan biri bo‘lib,
o‘quvchilarda tahliliy fikrlash, model tuzish va muammoni yechish ko‘nikmalarini
rivojlantiradi. Mazkur maqolada ushbu tenglamalarning nazariy asoslari, amaliy
qo‘llanilishi va o‘qitish metodikasi yoritildi. Ko‘rinadiki, algebraik bilimlar nafaqat
nazariy asos bo‘lib xizmat qiladi, balki real hayotdagi masalalarni hal etishda ham
foydali vositadir.
Foydalanilgan adabiyotlar
1.
O‘zbekiston Respublikasi Xalq ta’limi vazirligi. 8-sinf Algebra darsligi. Toshkent:
“O‘qituvchi” nashriyoti, 2021.
2.
Shodmonov M. M. Algebra va matematik tahlil asoslari. Toshkent: Fan, 2019.
3.
Davlatov A. B. Matematika metodikasi: O‘rta ta’lim maktablari uchun qo‘llanma.
Samarqand, 2020.
4.
UNESCO. Mathematics Teaching in the 21st Century: Challenges and Strategies,
Paris, 2022.
