T A D Q I Q O T L A R
jahon ilmiy – metodik jurnali
https://scientific-jl.com
62-son_2-to’plam_May-2025
36
ISSN:3030-3613
MAKTABGACHA TAʻLIM TAʻLIM TASHKILOTLARIDA RAHBARNING
ZAMONAVIY BOSHQARUV USULLARI
Xudayberdiyeva Oysoat Axmadovna
Surxondaryo viloyat Qiziriq
tuman 13-sonli DMTT Direkrori
Annatatsiya:
Ushbu maqolada Maktabgacha ta`lim tashkilotlarini boshqarish va
rejalashtirish bugungi kunning dolzarb vazifalardan sanaladi. Maqolada maktabgacha
ta’lim tashkilotlarida rahbarlik va boshqarishning yangi innovatsion usullari to`grisida
fikrlar bildirilgan.
Аннотatsiя:
В данной статье управление и планирование организatsiй
дошкольного образования рассматривается как одна из актуальных задач
современности. В статье высказываются мнения о новых инновatsiонных
методах лидерства и управления в дошкольных образовательных организatsiях.
Annotation:
In this article, management and planning of pre-school education
organizations is considered one of the urgent tasks of today. The article expresses
opinions on new innovative methods of leadership and management in preschool
educational organizations.
Kalit so‘zlar:
rahbar, maktabgacha ta’lim tashkilotlari, boshqaruv, ta’lim tizimi,
metodik boshqarish,innavatsion faoliyat, pedagogik jarayon.
Ключевые слова:
лидер, дошкольные образовательные организatsiи,
менеджмент,
образовательная
система,
методическое
руководство,
инновatsiонная деятельность, педагогический процесс.
Key words:
leader, preschool educational organizations, management,
educational system, methodical management, innovative activity, pedagogical process.
Bugungi globallashuv va raqamli transformatsiya davrida maktabgacha ta’lim
tashkilotlari (MTT) rahbarlaridan nafaqat an’anaviy boshqaruv ko‘nikmalari, balki
zamonaviy yondashuvlar, innovatsion tafakkur va yuqori darajadagi kommunikatsion
mahorat talab etiladi. Zamon talabiga mos ravishda rahbarlar bolalarning sifatli ta’lim
olishini ta’minlash, pedagoglarning kasbiy rivojlanishini qo‘llab-quvvatlash va ota-
onalar bilan samarali hamkorlikni yo‘lga qo‘yishda zamonaviy boshqaruv usullarini
qo‘llashlari lozim. Oʻzbekiston Respublikasida amalga oshirilayotgan ijtimoiy-
iqtisodiy, maʻnaviy-maʻrifiy oʻzgarishlar, ilmfan, texnika, texnologiyalar sohasidagi
taraqqiyot va axborotlar globallashuvi jarayonida uzluksiz taʻlim tizimini, xususan,
maktabgacha taʻlim tizimini boshqarishda izchil faoliyat koʻrsatayotgan rahbarlarning
ilmiy-metodik tayyorgarligini rivojlantirish masalasi dolzarb muammolardir.
Maktabgacha taʻlim taʻlim tizimi oldiga qoʻyilgan ijtimoiy buyurtmani hisobga olgan
T A D Q I Q O T L A R
jahon ilmiy – metodik jurnali
https://scientific-jl.com
62-son_2-to’plam_May-2025
37
ISSN:3030-3613
holda rahbar kadrlarning ilmiy-metodik tayyorgarligidagi mavjud kamchiliklarni
ularni qayta tayyorlash va malakasini oshirish hamda oʻz ustlarida mustaqil
ishlashlarini tashkil etish orqali bartaraf qilish mumkin. Ularni zamonaviy pedagogik
nazariyalar, taʻlim texnologiyalari bilan qurollantirish zaruriyati mavjudligi soha
vakillari oldida turgan ulkan vazifalardan biridir.
Boshqaruvning uch xil vositalari boʻlib
, brinchisi, tashkilot, boshqaruv
ierarxiyasidir, Bu yerda asosiy vosita - bu odamga yuqoridan taʻsir qilish (faoliyatni
ragʻbatlantirish, rejalashtirish, tashkil etish va nazorat qilish, shuningdek
taqsimlashning asosiy funksiyalaridan foydalanish) boylik va boshqalar.). Ikkinchisi -
boshqaruv madaniyati, bularga jamiyat, tashkilot, odamlar guruhi tomonidan ishlab
chiqilgan va tan olingan qadriyatlar, ijtimoiy normalar, munosabatlar, xattiharakatlar
majmuyi. Uchinchisi esa – bozor, bozor munosabatlari, bular. mahsulot va xizmatlarni
sotish va sotib olishga, sotuvchi va xaridor manfaatlari balansiga asoslangan
boshqaruvdir.
Kuzatishlarimiz bugungi kunda maktabgacha taʻlim taʻlim tashkilotlarini ilmiy-
metodik asosda boshqarishda:
uzluksiz taʻlim bosqichlari orasida uzviylikning toʻla taʻminlanmaganligi;
rahbar kadrlarning kasbiy, ilmiy-metodik tayyorgarligi taʻlim mazmuni va
uning metodik taʻminotidan orqada qolishi;
aksariyat MTT direktorlari ijodiy va ijtimoiy faollik, gʻoyaviy-siyosiy yetuklik
talab darajasida emasligi;
MTT direktorlari tayyorlash tizimining ilmiy-nazariy hamda metodik jihatdan
yetarlicha asoslanmaganligi,
bu jarayonda zamonaviy pedagogik, axborot va innovatsion texnologiyalardan
foydalanish uchun zarur boʻlgan metodik bilim, koʻnikma va malakalarni egallashga
eʻtibor berilmaslik kabi nuqsonlar mavjud ekanligi tasdiqdanmoqda.
Taʻlim tashkilotlari direktorlarining kasbiy-pedagogik tayyorgarligi bu ularning
ilmiy-nazariy, psixologik-pedagogik, ilmiymetodik tayyorgarligi, gʻoyaviy-siyosiy va
maʻnaviy-axloqiy yetukligidan iborat. Kasbiy-pedagogik tayyorgarlikning tarkibiy
kismlari bir-birini toʻldiradi, oʻzaro uzviy ravishda shakllanib, rivojlanadi, rahbarning
mazkur tarkibiy qismlar boʻyicha egallagan bilim, koʻnikma va malakalari pedagogik
faoliyatda qoʻllaniladi. Shu sababli MTT direktorlirining ilmiy-metodik tayyorgarligi
kasbiy-pedagogik tayyorgarlikning tarkibiy qismlari ichida asosiy oʻrinni egallaydi.
Amaldagi meʻyoriy hujjatlarda belgilangan taʻlim sohasidagi davlat siyosatining
tamoyillaridan kelib chiqqan holda taʻlim muassasalarida oʻquv-tarbiya jarayonini
tashkil etish va uni takomillashtirish hamda rahbarlik faoliyatini rivojlantirish asosiy
vazifalardan biri hisoblanadi. Hozigi tez oʻzgarayotgan bir davrda MTT boshqaruv
kadrlari har tomonlama intelektual salohiyatli, oʻz faoliyatiga jiddiy qaraydigan, har
bir bajarayotgan vazifasiga ijodiy yondashadigan rahbar sifatida faoliyat olib borishini
T A D Q I Q O T L A R
jahon ilmiy – metodik jurnali
https://scientific-jl.com
62-son_2-to’plam_May-2025
38
ISSN:3030-3613
davrning oʻzi taqozo etmoqda. Chunki, rahbarning teran tafakkuri va keng
dunyoqarashi, zamon talabiga javob beradigan, pedagogika, psixologiya, boshqaruv
ilmidan xabardorligi, ijodiy fazilat va xislatlarga, iymon-eʻtiqodga, muomala
madaniyatiga ega, ijtimoiy faol, tashkilotchi va tadbirkorligi u boshqarayotgan taʻlim
tashkilotining kelgusidagi samarali faoliyatini belgilaydi. Zamonaviy taʻlimni
rivojlantirish va uni isloh qilish vazifalarini belgilashda uning sifatini taʻminlash
masalalari ustuvor oʻrin tutadi. Taʻlim tizimida innovatsion faoliyatini
rejalashtirishning oʻzi ham bir qator tamoyillarga muvofiq amalga oshiriladi.
Axborot-kommunikatsiya texnologiyalaridan foydalanish
AKT vositalari yordamida:
ota-onalar bilan onlayn aloqalar yo‘lga qo‘yiladi;
ta’lim sifati monitoringi yuritiladi;
hujjat yuritish avtomatlashtiriladi.
Har qanday rahbar yangilik kiritishda
– bu printsipial jihatdan yangi tarkibiy
qismni yaratish va keyinchalik amalga oshirishdan boshqa narsa emas, buning
natijasida atrof –muhitda sifatli oʻzgarishlar roʻy beradi. Texnologiya, oʻz navbatida,
maʻlum bir biznesda, hunarmandchilikda yoki sanʻatda qoʻllaniladigan turli xil
texnikalar toʻplamidir. Shunday qilib, maktabgacha taʻlim tashkilotlarida innovatsion
texnologiyalar zamonaviy komponentlar va texnikalarni yaratishga qaratilgan boʻlib,
ularning asosiy maqsadi oʻquv jarayonini modernizatsiya qilishdir. Buning uchun
bolalar bogʻchasidagi pedagogik jamoalar boshqa maktabgacha taʻlim tashkilotlaridan
farqli oʻlaroq, bolalarni tarbiyalash va intellectual rivojlantirishning eng yangi
modellarini ishlab chiqadilar. Pedagoglar kasbiy faoliyatlarida uslubiy vositalar,
usullardan foydalanadilar va qabul qilingan modelga toʻla mos keladi. Kelajagimizni
shakllantirish maktabgacha taʻlim tashkilotidan boshlanishi, aynan shu davrdagi
bolalarni yaxshi bilimlar bilan ulgʻaytira olishimiz bilan bogʻliq ekan biz bu borada
befarq boʻlolmaymiz. Maktabgacha taʻlim tashkilotiga hayotimizdagi eng ilgʻor
oʻqituvchi, tarbiyachilarni joylashtirimiz va har bir taʻlim beruvchilarni tanlab
talablarga javob bera oladigan kadrlarnigina olishimiz zarur. Shundagina biz bu sohada
ilgʻor natijalarga ega boʻlishimizga ishonaman. Zamonaviy maktabgacha taʻlim
tashkilotlari tobora koʻproq foydalanilmoqda va ularni amalga oshirish natijasi oʻn
yildan koʻproq vaqt davomida paydo boʻladi. Bugungi kunga qadar keng
Vatanimizdagi
bolalar
bogʻchalarida qoʻllaniladigan yuzdan ortiq taʻlim
texnologiyalari mavjud.
Ular orasida quyidagilarga alohida eʻtibor qaratish lozim.
sogʻliqni saqlash texnologiyalari;
loyiha faoliyati bilan bogʻliq texnologiyalar;
loyiha faoliyatida qoʻllaniladigan texnologiyalar;
axborot –kommunikatsiya texnologiyalari;
T A D Q I Q O T L A R
jahon ilmiy – metodik jurnali
https://scientific-jl.com
62-son_2-to’plam_May-2025
39
ISSN:3030-3613
har bir shaxsga yoʻnaltirilgan texnologiyalar (shaxsga yoʻnaltirilgan);
oʻyin texnologiyalari deb ataladi.
Pedagogik adabiyotlarda taʻlim tashkilotlarini boshqarish ancha toʻliq va aniq
belgilab berilgan va tavsiflangan. Maktabgacha taʻlimga kelsak, biz uni bir qismi deb
hisoblaymiz mumkin. Demak, boshqaruv fanining barcha asosiy qoidalari, pedagogik
menejment jumladan maktabgacha taʻlim tashkilotlarini boshqarish uchun ham
qoʻllaniladi. Shu bilan birga, maktabgacha taʻlim tizimining rivojlanish tarixining
xususiyatlari va koʻp qirraliligi, ichki fazilatlari va xususiyatlarini ham maksimal
darajada hisobga olish muhimdir. "Natijaga asoslangan boshqaruv" tushunchasining
oʻzi tashkilotning barcha aʻzolari tomonidan belgilangan va kelishilgan natijalarga
erishadigan boshqaruv va rivojlanish tizimi sifatida belgilanishi mumkin. Bu vaziyat
boʻyicha aniq natijalar uchun tezkor qarorlar qabul qilishni talab qiladi. Natijaga
asoslangan boshqaruv, dastlab jamoaga maqsadga erishish uchun barcha resurslar bilan
taʻminlangan haqiqiy berilgan deb taxmin qilanadi. Bunday resurslarga odamlar, vaqt,
moliya, moddiy-texnika bazasi, texnologiyalar, usullar va boshqalar kiradi.
Xulosa qilib aytganda,
Maktabgacha ta’lim tashkilotini samarali boshqarish
uchun rahbar zamonaviy boshqaruv yondashuvlarini o‘zlashtirishi, pedagoglar va ota-
onalar bilan hamkorlikda ochiq muloqotga tayyor bo‘lishi, yangilikka ochiq va
texnologiyalar bilan ishlay oladigan lider bo‘lishi lozim. Faqatgina shunday rahbarlar
maktabgacha ta’limda rivojlanishga erisha oladilar.boshqaruvchi va boshqariluvchi
oʻrtasidagi oʻzaro hurmat, samimiy munosabatlar taʻlim samaradorligini oshirishda
muhim oʻrin egallaydi.
FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR
1.
O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining 2021 yil 10 iyundagi PQ-5144-son qarori.
2.
F.R.Qodirova,
Sh.Q.Toshpo‘latova,
N.M.Kayumova,
M.N.A’zamova
Maktabgacha pedagogika T-“Ma’naviyat” 2018y.
3.
Tretyakov P.I. "Maktabgacha ta'lim muassasasi: natijalarga ko’ra pedagogik
jarayonni boshqarish", M., UTs "Perspektiva", 2010y.
4.
Рахматуллаева, П. М., & Маҳкамова, М. А. (2022). Yoshlar taʼlim sifatini
oshirishda motivatsiyaning oʻrni yoxud ulkan maqsadlar sari dastlabki qadam.
Central Asian Research Journal
5.
Karimova N.Q “Maktabgacha ta’lim muassalari boshqaruvining dolzarb
muammolari”3-4B(2021)
