T A D Q I Q O T L A R
jahon ilmiy – metodik jurnali
https://scientific-jl.com
62-son_2-to’plam_May-2025
177
ISSN:3030-3613
YASHIL IQTISODIYOTNING ASOSIY TAMOYILLARI
Yunusjonov Azizbek Farxodbek o'g'li
Qo'qon Universiteti Andijon Filliali
Ijtimoiy gumanitar fanlar fakulteti
kunduzgi taʼlim Moliya 24_01 talabasi
Annotatsiya:
Yashil iqtisodiyot — bu iqtisodiy faoliyatni ekologik barqarorlik
tamoyillari asosida tashkil etish yo‘nalishidir. U atrof-muhitni muhofaza qilish, tabiiy
resurslardan oqilona foydalanish va ijtimoiy farovonlikni ta’minlashga qaratilgan.
Yashil iqtisodiyotning asosiy maqsadi iqtisodiy o‘sishni ekologik xavfsiz usullarda
amalga oshirishdir. Bu yo‘nalish iqtisodiyotning an’anaviy shakllaridan farqli ravishda
atrof-muhitga zarar yetkazmasdan, tabiiy resurslarni tejab ishlatishga urg‘u beradi.
Kalit so‘zlar:
yashil iqtisodiyot, tabiiy resurslar, suv, atrof-muhit, ijtimoiy
tenglik, ekologik xavfsizlik, chiqindilarni qayta ishlash, zamonaviy texnologiyalar.
Yashil iqtisodiyotning asosiy tamoyillaridan biri — resurslarni samarali
boshqarishdir. Bu tamoyil tabiiy resurslarning cheklanganligini hisobga olib, ularni
qayta tiklanadigan manbalardan olish va chiqindilarni kamaytirishga qaratilgan. Shu
bilan birga, energiya samaradorligini oshirish, ifloslanishni kamaytirish va
chiqindilarni qayta ishlash kabi jarayonlar ushbu yo‘nalishda muhim o‘rin tutadi.
Yashil iqtisodiyotda energiya manbalari sifatida asosan quyosh, shamol, suv va
biomassa kabi qayta tiklanadigan energiya manbalari qo‘llaniladi. Bu iqtisodiyot shakli
nafaqat atrof-muhitni muhofaza qilish, balki ijtimoiy adolatni ta’minlashga ham
yo‘naltirilgan. Yashil iqtisodiyotda yangi ish o‘rinlari yaratish, aholi salomatligini
yaxshilash va ijtimoiy tenglikni oshirish kabi maqsadlar ham mavjud. Shu sababli, bu
yo‘nalish iqtisodiy rivojlanish bilan birga ijtimoiy rivojlanishni ham ta’minlashga
intiladi.[1]
Yashil iqtisodiyotning rivojlanishi uchun hukumat siyosati muhim ahamiyatga
ega. Hukumatlar ekologik qonunlar va standartlarni joriy etish, atrof-muhitni muhofaza
qilish uchun investitsiyalarni rag‘batlantirish va yashil texnologiyalarni rivojlantirish
uchun infratuzilmani yaratish orqali ushbu yo‘nalishni qo‘llab-quvvatlaydi.
Shuningdek, soliqlar va subsidiyalar tizimini qayta ko‘rib chiqish orqali ekologik toza
mahsulotlar va xizmatlarni rivojlantirishga yordam beradi. Yashil iqtisodiyotda
iqtisodiy o‘sish va atrof-muhitni muhofaza qilish o‘rtasidagi muvozanat muhim
hisoblanadi. An’anaviy iqtisodiyot ko‘pincha qisqa muddatli foyda olishga qaratilgan
bo‘lsa, yashil iqtisodiyot uzoq muddatli barqaror rivojlanishni nazarda tutadi. Bu esa
tabiiy resurslarning kelajak avlodlar uchun saqlanishini ta’minlaydi.[2]
T A D Q I Q O T L A R
jahon ilmiy – metodik jurnali
https://scientific-jl.com
62-son_2-to’plam_May-2025
178
ISSN:3030-3613
Yashil iqtisodiyotning asosiy yo‘nalishlaridan biri ekologik innovatsiyalarni
rivojlantirishdir. Bu yo‘nalishda yangi texnologiyalar, mahsulotlar va xizmatlar ishlab
chiqiladi, ular atrof-muhitga zarar yetkazmasdan iqtisodiy samaradorlikni oshiradi.
Masalan, energiya tejovchi qurilmalar, chiqindilarni qayta ishlash texnologiyalari va
ekologik toza transport vositalari shu jumladan. Yashil iqtisodiyotning yana bir muhim
jihati — aholi ongini oshirishdir. Ekologik madaniyatni rivojlantirish, yashil turmush
tarzini targ‘ib qilish va odamlarni atrof-muhitga do‘stona xulq-atvorga o‘rgatish bu
yo‘nalishda muhim vazifalardan biridir. Ta’lim va ommaviy axborot vositalari orqali
yashil iqtisodiyotning ahamiyati haqida keng jamoatchilikka ma’lumot berish zarur.
Shuningdek, yashil iqtisodiyot global miqyosda ham muhim ahamiyatga ega. Dunyo
bo‘ylab iqlim o‘zgarishi, tabiiy resurslarning kamayishi va ekologik muammolar oshib
borayotgan bir paytda, mamlakatlar o‘z iqtisodiyotlarini yashil yo‘nalishga
o‘zgartirishga intilmoqda. Bu jarayon xalqaro hamkorlik va tajriba almashishni talab
qiladi.[3]
Yashil iqtisodiyotda korxonalar va biznes ham o‘z faoliyatini ekologik talablar
asosida tashkil etadi. Korxonalar chiqindilarni kamaytirish, energiya samaradorligini
oshirish va barqaror ishlab chiqarish usullarini joriy etish orqali atrof-muhitni
muhofaza qilishga hissa qo‘shadi. Shu bilan birga, ular ijtimoiy mas’uliyatni o‘z
zimmasiga olib, jamiyatning ijtimoiy farovonligini ta’minlashga ham e’tibor qaratadi.
Yashil iqtisodiyotning rivojlanishi uchun moliyaviy mexanizmlar ham muhimdir.
Barqaror investitsiyalar, yashil kreditlar va ekologik soliq imtiyozlari orqali
iqtisodiyotning ekologik yo‘nalishdagi loyihalari qo‘llab-quvvatlanadi. Bu esa yangi
texnologiyalarni joriy etish va ekologik toza ishlab chiqarishni rivojlantirish imkonini
beradi.[4]
Yashil iqtisodiyotning kelajagi — bu barqaror rivojlanish va insoniyatning tabiiy
muhit bilan uyg‘un yashashidir. Bu yo‘nalish iqtisodiy, ekologik va ijtimoiy omillarni
birlashtirib, kelajak avlodlar uchun sog‘lom va xavfsiz muhit yaratishga xizmat qiladi.
Shu bois, yashil iqtisodiyot har bir mamlakatning rivojlanish strategiyasida muhim
o‘rin tutishi lozim.[5]
Xulosa:
Xulosa qilib aytganda, yashil iqtisodiyot — bu iqtisodiy faollikni
ekologik va ijtimoiy barqarorlik tamoyillari asosida tashkil etish yo‘li bo‘lib, u tabiiy
resurslarni tejash, atrof-muhitni muhofaza qilish va ijtimoiy farovonlikni ta’minlashga
qaratilgan. Bu yo‘nalish nafaqat ekologik muammolarni hal qilish, balki iqtisodiy
rivojlanishni yangi bosqichga olib chiqishda muhim vosita hisoblanadi. Yashil
iqtisodiyotning muvaffaqiyati esa hukumat siyosati, biznesning mas’uliyati,
jamoatchilikning ekologik madaniyati va innovatsiyalar rivojiga bog‘liqdir.
Foydalanilgan adabiyotlar:
1.
Qodirov, A. (2022). "Yashil iqtisodiyot va uning rivojlanish istiqbollari". Toshkent:
Ilmiy nashrlar.
T A D Q I Q O T L A R
jahon ilmiy – metodik jurnali
https://scientific-jl.com
62-son_2-to’plam_May-2025
179
ISSN:3030-3613
2.
Mirzaev, S. (2023). "Barqaror rivojlanish va yashil iqtisodiyot: nazariy va amaliy
masalalar". Toshkent: O‘zbekiston Milliy Universiteti nashriyoti.
3.
Islomov, D. (2021). "Ekologik iqtisodiyot: nazariya va amaliyot". Samarqand:
Samarqand Davlat Universiteti.
4.
Rustamova, N. (2022). "Yashil iqtisodiyot va ekologik siyosat". Toshkent: Fan va
Texnologiya.
5.
Karimov, B. (2023). "Energiya samaradorligi va yashil iqtisodiyot". Toshkent:
Innovatsion Tadqiqotlar Markazi.
6.
Tursunov, J. (2021). "Atrof-muhitni muhofaza qilish va iqtisodiy barqarorlik".
Buxoro: Buxoro Davlat Universiteti.
7.
Yusupova, M. (2022). "Yashil texnologiyalar va iqtisodiy rivojlanish". Toshkent:
Ekologiya va Iqtisodiyot.
