T A D Q I Q O T L A R
jahon ilmiy – metodik jurnali
https://scientific-jl.com
62-son_6-to’plam_May-2025
12
ISSN:3030-3613
“O‘ZBEKISTON TEMIR YO‘LLARI” AJ EKSPLUATATSIYA
FAOLIYATINING ASOSIY TEXNIK-IQTISODIY KO‘RSATKICHLARI
TAHLILI
Yegamberdiyeva Xurshidaxon Alisherovna
dotsent v.b., Toshkent davlat transport universiteti
Sharifova Olmaxon Sherali qizi
IQA-4 guruh talabasi, Toshkent davlat transport universiteti
“O’zbekiston temir yo’llari” AJ O’zbekiston Respublikasida temir yo’l
transportida yuk va yo’lovchilarni tashishni amalga oshiruvchi hamda tartibga soluvchi
kompaniya hisoblanadi. “O’zbekiston temir yo’llari” AJning umumiy temir yo’l
uzunligi 7400 kmni tashkil etadi. Jamiyatda hozirgi kunda 79 mingdan ortiq xodimlar
faoliyat ko’rsatadi.
1
O’zbekiston temir yo’llarida so’ngi 20 yil ichida amalga oshirilgan yirik
investitsion loyihalarning samarali faoliyati natijasida “O’zbekiston temir yo’llari”
AJning asosiy faoliyat ko’rsatkichlarida dinamik o’zgarishlar kuzatildi.
O’zbekiston temir yo’llarining mamlakatning umumiy transport tizimida tutgan
ornini va ulushini quyidagi statistik ma’lumotlarni tahlil qilgan holda ko’rishimiz
mumkin.
2023-yilda barcha transport turlari orqali 1452,2 million tonna yuk tashildi, bu
o‘tgan yilning yanvar-dekabriga nisbatan bor yo’g’i 1,5% ga ko’p degani. Shu bilan
birga, 2011 yilga nisbatan 13 yil davomida yuk tashish hajmi 69% ga ortgan. Bu albatta
O’zbekiston Respublikasida ishlab chiqarishning so’nggi 10 yillikda juda yaxshi
suratlarda o’sganini namoyon qiladi.
Temir yo’l transportida yuk tashish hajmining o’sish sur’ati 2011-2023 yillarda
125% ga teng, avtomobil transportida esa ushbu ko’rsatkich huddi shu davr uchun
185% ga teng. Quvur va havo yo’llarida mos ravishda 100,3% va 29% ga teng, ya’ni
havo yo’llarida yuk tashish hajmi keskin kamayib ketgan, bunga sabab havo yo’llarida
yuk tashish hajmi qimmat va yuk ko’tara olish qobiliyati past. Quvur yo’llarida esa
cheklangan turdagi yuklar tashiladi, shuning uchun ham bu transport turida yuk tashish
aktual emas. Yuqoridagi tahlildan ko’rinib turibdiki, O’zbekistonda transport bozorida
yuk tashishda eng yirik tashuvchilar bu – avtomobil va temir yo’l transporti
hisoblanadi.
Chunki, O’zbekistonning huduiy sharoiti suv transportini rivojlantirishga imkon
bermaydi, shuning uchun quruqlikdagi transport turlarini rivojlantirishga e’tibor
qaratilgan.
1
T A D Q I Q O T L A R
jahon ilmiy – metodik jurnali
https://scientific-jl.com
62-son_6-to’plam_May-2025
13
ISSN:3030-3613
1-rasm. O’zbekiston Respublikasida turli transport turlari bo’yicha 2011-2023
yillar davomida yuk tashish hajmi dinamikasi, ming.t
2
Yuqoridagi diagrammadan ko’rishimiz mumkinki, barcha transport turlari
bo’yicha yuk tashish miqdori 2011-2023 yillar davomida tarkibiy jihatdan deyarli bir
xil tendensiyada o’sib borgan.
Yuk tashish bo'yicha barcha transport turlari orasida avtomobil transporti ustunlik
qiladi (1 309,40 mln.t.). 2011 yilda yuk tashish hajmida avtomobil transportining
ulushi 82% bo’lgan, temir yo’l transporti hamda quvur transportining ulushi esa 7% ga
teng bo’lgan. 2023 yilda quvur transportida 60,1 million tonna gaz, temir yoʻl orqali
73,8 million tonna yuk tashildi. Yuklarni tashish bo'yicha eng past ko'rsatkich havo
transportida qayd etildi – 8,9 ming tonna. Yuk tashish umumiy hajmining salmoqli
qismini avtomobil transporti – 90%, boshqa transport turlarida tashish ulushi 10% ni
tashkil etadi. Temir yo’l va quvur transportining ulushi 2023 yilda 7% dan mos
ravishda 2% va 3% ga tushgan.
2
O’zbekiston Respublikasi Prezidenti huzuridagi Statistika agentligi ma’lumotlari asosida tuzilgan
0
200000
400000
600000
800000
1000000
1200000
1400000
1600000
2011
2012
2013
2014
2015
2016
2017
2018
2019
2020
2021
2022
2023
Temir yo'l
Avtomobil
Quvur yo'li
Havo yo'li
T A D Q I Q O T L A R
jahon ilmiy – metodik jurnali
https://scientific-jl.com
62-son_6-to’plam_May-2025
14
ISSN:3030-3613
2-rasm. 2011 yilda (chap) va 2023 yilda (o’ng) O’zbekiston Respublikasida turli
transport turlari bo’yicha yuk tashish hajmining solishtirma og’irligi
3
2023-yilda barcha transport turlari boʻyicha yuk aylanmasi hajmi 2011-yilga
nisbatan 14,24 mlrd t-kmga oshdi. Shu jumladan, temir yo’l transportida 13 yil ichida
yuk aylanma miqdori 4,2 mlrd. t-km ga oshdi, avtomobil transportida esa 12 mlrd. t-
km ga, quvur transportida 74,1 mln. t-kmga oshdi.
Xulosa sifatida aytish mumkinki, “O‘zbekiston temir yo‘llari” AJning so‘nggi
yillardagi faoliyatini tahlil qilish shuni ko‘rsatadiki, kompaniya mamlakat transport
tizimida muhim o‘rin egallab kelmoqda. 2011–2023 yillar davomida temir yo‘l
transportida yuk tashish hajmining 125% ga oshgani, yuk aylanmasining esa 4,2
milliard tonna-kilometrga ortgani temir yo‘llarning iqtisodiyotdagi o‘sishiga mos
ravishda rivojlanayotganini tasdiqlaydi.
Shu bilan birga, avtomobil transportining yuqori ulushi va o‘sish sur’ati bilan
solishtirganda, temir yo‘l transportining umumiy ulushi biroz kamayganini ham
ko‘rish mumkin. Bu esa, yuk tashish samaradorligini oshirish, logistika
infratuzilmasini modernizatsiya qilish va xizmatlar sifatini yaxshilash orqali
“O‘zbekiston temir yo‘llari” AJ oldida turgan dolzarb vazifalar borligini anglatadi.
Kelgusida transport bozoridagi raqobatbardoshlikni oshirish, ekologik xavfsizlikni
ta’minlash va logistika xizmatlarini raqamlashtirish orqali temir yo‘l transportining
ulushi va ahamiyatini yanada kuchaytirish mumkin bo‘ladi.
3
O’zbekiston Respublikasi Prezidenti huzuridagi Statistika agentligi ma’lumotlari asosida tuzilgan
7%
82%
7%
4%
Temir yo'l
Avtomobil
Quvur yo'li
Havo yo'li, ming t.
5%
90%
4%
1%
Temir yo'l
Avtomobil
Quvur yo'li
Havo yo'li, ming t.
