T A D Q I Q O T L A R
jahon ilmiy – metodik jurnali
https://scientific-jl.com
62-son_6-to’plam_May-2025
163
ISSN:3030-3613
MAVZU: BACHADON FAOLIYATIGA TA’SIR ETUVCHI DORI
VOSITALARI.
Davronova Sayyoraxon Isroilovna
Xo’jaobod Abu Ali ibn Sino nomidagi jamoat salomatligi
texnikumi Farmakologiya va retseptura fani o’qituvchisi
Bachadonning qisqarishi ayolning hayotidagi asosiy fiziologik jarayonlardan
biridir, ayniqsa homiladorlik, tug'ish va hayz ko'rish davrida. Bachadon ayolning
reproduktiv tizimining organi bo'lib, uchta mushak qatlamidan iborat: ichki, o'rta va
tashqi. Ushbu mushaklar ayolning turli hayot davrlarida sinxron ravishda qisqaradi va
bo'shashadi:
Homiladorlik
. Homilani ko'tarish davrida bachadonning periodik qisqarishlari
uning joylashuvini to'g'rilab turishni ta'minlaydi, bu esa normal o'sish va rivojlanish
uchun muhimdir. Bunday qisqarishlar Brekston-Hiksov deb ataladi. Ularning ko'pi
homiladorlikning 20-haftasidan keyin sezilarli bo'ladi.
T A D Q I Q O T L A R
jahon ilmiy – metodik jurnali
https://scientific-jl.com
62-son_6-to’plam_May-2025
164
ISSN:3030-3613
Tug'ish
. Ushbu jarayonda, tug'ish faoliyati deb ataladigan, bachadon
qisqarishlari (qin qisqarishlari) homilani bachadon bo'shlig'idan itarib chiqarishni
ta'minlaydi.
Hayz ko'rish
. Ayol homilador bo'lmaganda, bachadon qisqarishi endometriyani
rad etish (ajratish)ni va keyinchalik qon orqali vagina orqali chiqarilishini ta'minlaydi.
Laktatsiya.
Ko'krak bezlarining faolligini rag'batlantirish va emizish
bachadonning normal shakl va o'lchamlarini tiklashga ta'sir qiladi.
Bachadon qisqarishining fiziologiyasi gormonal o'zgarishlarga asoslangan.
Asosiy gormonlardan biri oksitosindir. U tabiiy ravishda gipotalamus tomonidan ishlab
chiqariladi. Agar bachadon qisqarishlarini rag'batlantirish talab qilinsa, uning
organizmga kirib kelishi maxsus dori vositalari va BAAlar orqali amalga oshiriladi.
Bachadon tonusini oshiruvchi preparatlar: mumkin bo'lgan xavflar va
ehtiyot choralar.Turli preparatlarni qo'llashda muhim nuqtalar:
Oksitosin.
Bachadonning juda kuchli qisqarishlari, bu esa uning yirtilishi yoki
plod uchun gipoksiya (kislorod yetishmovchiligi) xavfini olib kelishi mumkin.
Prostaglandinlar.
Allergik reaktsiyalar, qisqarishlarning haddan tashqari
kuchayishi mumkin.
Tokolitiklar.
Sistemali xarakterdagi yon ta'sirlari mumkin: masalan, arterial
bosimning oshishi.
Mizoprostol
.Allergik reaktsiyalar, qisqarishlarning nazoratsiz kuchayishi
mumkin.
Ovulyatsiyani
rag'batlantiruvchi
gormonlar
. Yumurtaliklarning
giperstimulyatsiyasi mumkin, bu ko'p homiladorlik sababi bo'lishi mumkin.
Bachadon mushaklarining tonusini oshirish turli vaziyatlarda talab qilinadi.
Va bunda maxsus preparatlar samarali yordam beradi. Mos keladigan tarkibli,
dozadagi va faol komponentlarning kimyoviy tuzilishi bo'yicha dorini ginekolog
shifokor tayinlaydi. Va siz yuqori sifatli dori-darmonlarni va BADlarni mos narxlarda
onlayn-katalog orqali «Liki» dorixonalar agregatori veb-saytida sotib olishingiz
mumkin.
Bachadon qisqarishini kuchaytiruvchi preparatlar: turlari va tasnifi
Bachadonni qisqartirish uchun dori vositalari
- bu miometriy faolligi va
tonusiga tanlab ta’sir ko‘rsatadigan dori vositalarining farmakologik guruhidir.
Bachadon qisqarishi uchun qanday dorilar mavjud?
Bachadon qisqarishini chaqiruvchi preparatlar quyidagi turlarga
bo‘linadi:
oksitotsin - gipofiz orqa bo‘lagi gormoni;
demoksitotsin, metiloksitotsin - oksitotsinning sun’iy analoglari;
tarkibida oksitotsin bo‘lgan gipofiz orqa bo‘lagining preparatlari;
prostaglandinlar preparatlari, ularning analoglari;
T A D Q I Q O T L A R
jahon ilmiy – metodik jurnali
https://scientific-jl.com
62-son_6-to’plam_May-2025
165
ISSN:3030-3613
beta-adrenoblokator propranolol.
Oksitotsin ta’siri miometriyning ritmik qisqarishini kuchaytirishga qaratilgan.
Shuningdek, u katta dozalarda yuborilsa, miometriy tonusini oshirishga imkon beradi.
Gormon homilador ayol organizmiga kuchliroq ta’sir ko‘rsatadi.
Amalda ko‘pincha oksitotsin tug‘ruq faoliyatini rag‘batlantirish uchun
ishlatiladi. U tug‘ruqdan keyin
bachadondan qon ketishining oldini olish maqsadida
ham qo‘llaniladi. Bu gormonning ayol organizmiga kiritilishi nojo‘ya reaksiyalarni
keltirib chiqarishi mumkinligini inobatga olish kerak. Oksitotsin preparati bir qator
qarshi ko‘rsatmalarga ega, shuning uchun uni faqat mutaxassis tayinlashi mumkin.
Gormonni faqat davolovchi vrachning bevosita nazorati ostida qabul qilish kerak.
Demoksitotsin va metiloksitotsinlarning ta’sir mexanizmi oksitotsinlarning
funksional ta’siridan deyarli farq qilmaydi.
Bachadon qisqarishini rag‘batlantiruvchi vositalar quyidagi dori
shakllarida ishlab chiqariladi:
tabletkalar;
draje;
inyeksiyalar uchun ampulalar;
flakonlardagi eritma;
vaginal gelli shprislar;
infuziyalar uchun eritmalar va boshqalar.
T A D Q I Q O T L A R
jahon ilmiy – metodik jurnali
https://scientific-jl.com
62-son_6-to’plam_May-2025
166
ISSN:3030-3613
Asosiy adabiyotlar
1.
M.N.Maxsumov, M.M.Malikov “Farmakologiya”. Toshkent., 2006y.
2.
M.N.Maxsumov, X.X.Xolmatov “Fitoterapiya farmakologiya asoslari bilan
birga”.Toshkent., 2003y.
3.
B.A.Samura, L.T.Malaya “Fitoterapiya v klinike vnutrennix bolezney”. Xarkov.
2003.
4.
M.D.Mashkovskiy “Lekarstvennыye sredstva” (1–2 tom). Moskva. 2004y.
Internet saytlari:
5.
6.
ziyonet.uz/http://www.
7.
lex.uz/ httpwww.gugle.com/
