https://scientific-jl.com/luch/
Часть-41_ Том-21_ Март-2025
126
ALEKSANDR FAYNBERG IJODI VA FALSAFIY TAHLILI
Norboyeva Zuhraxon Alijon qizi
O‘zbekiston Davlat jahon tillari universiteti, Ingliz filologiyasi fakulteti
Annotatsiya: Mazkur maqolada taniqli shoir va tarjimon Aleksandr
Faynbergning hayoti va ijodiy merosi tahlil qilinadi. Shoirning falsafiy qarashlari,
she’riyatining asosiy yo‘nalishlari hamda tarjima san’atidagi hissasi ochib
beriladi. Ayniqsa, uning “Bu tovushni angla” she’ri misolida inson ruhiyati, tabiat
va hayot falsafasi o‘rtasidagi bog‘liqlik tahlil qilinadi. Maqola davomida shoir
ijodining o‘ziga xos jihatlari, badiiy obrazlari va uning o‘zbek adabiyotiga
qo‘shgan hissasi yoritiladi.
Kalit so‘zlar: Aleksandr Faynberg, she’riyat, tarjima, o‘zbek adabiyoti, rus
adabiyoti, falsafiy she’r, badiiy tahlil, adabiy meros.
Agar adabiyotni ulkan dengiz deb tasavvur qilsak, undagi har bir ijodkor bu
dengizning betakror to‘lqinlaridir. Har bir to‘lqin o‘ziga xos bo‘lib, inson qalbiga
ilhom baxsh etadi, uning ruhiyatiga singib boradi. Adabiyot ana shunday kuchli va
ulkan dengiz bo‘lib, unda yozuvchi, shoir, dramaturg va tarjimonlarning asarlari
inson tafakkurini yuksaltiradi va jamiyatning madaniy-ma’naviy taraqqiyotiga
ulkan hissa qo‘shadi. Ushbu adabiy dengizning qudratli to‘lqinlaridan biri bo‘lmish
Aleksandr Faynberg o‘zining betakror she’rlari, teran falsafiy qarashlari va inson
ruhiyatini chuqur aks ettirish mahorati bilan ajralib turadi. Rus tilida ijod qilgan
bo‘lsa-da, qalbi o‘zbek bo‘lgan ushbu shoirning she’rlari adabiyotimizni yanada
boyitib, o‘quvchilarga o‘zgacha zavq bag‘ishlamoqda.
Aleksandr Arkadyevich Faynberg 1939-yil 2-noyabr kuni Toshkent shahrida
tavallud topgan. Uning ota-onasi Novosibirskdan Toshkentga ko‘chib kelgan
https://scientific-jl.com/luch/
Часть-41_ Том-21_ Март-2025
127
bo‘lib, shoirning bolaligi Ikkinchi Jahon urushining og‘ir yillariga to‘g‘ri kelgan.
Yoshligida adabiyotga qiziqib, she’riyat bilan shug‘ullangan. U Toshkent
topografiya texnikumida tahsil olgan, so‘ngra harbiy xizmatni o‘tash uchun
Tojikistonga yo‘l olgan. Harbiy xizmatdan qaytgach, u Toshkent davlat
universitetining sirtqi filologiya fakultetida jurnalistika yo‘nalishida tahsil olib, o‘z
ijodini yanada rivojlantirdi. Uning ilk she’rlari nashr etilishi bilan adabiyot
muhitida e’tirof etila boshladi. Uning o‘ndan ortiq she’riy to‘plamlari Toshkent,
Moskva va Sankt-Peterburgda nashr etilgan. Shoir qalamiga mansub yettita badiiy
filmlar stsenariysi o‘ziga xosligi va hayotiyligi bilan ajralib turadi. Yigirmadan
ziyod multfilmlar, nasriy asarlar muallifi. Bu asarlarga o‘zbek o‘quvchilarining
qiziqishi ham tobora ortib bormoqda. Aleksandr Faynberg katta tarjimon. U
rusiyzabon kitobxonlarga ko‘plab o‘zbek shoirlarining ijodini ochib berdi.
Moskvada O‘zbekiston xalq shoiri Erkin Vohidovning "Ruhlar isyoni" poemasi,
Toshkentda "Oqqushlar galasi" nomli o‘zbek shoirlari ijodidan qilingan tarjimalar
jamlanmasi nashr etildi. Taniqli shoirning o‘zbek tiliga o‘girilgan she’rlari
"Chig‘ir" kitobida o‘quvchilar qo‘liga borib yetdi. O‘zbekiston xalq shoiri,
Kinematografiya uyushmasi a’zosi Aleksandr Faynberg Rossiya Prezidenti
Farmoni bilan Rossiya va O‘zbekiston o‘rtasidagi madaniy aloqalarga munosib
hissa qo‘shganligi uchun Pushkin medali bilan taqdirlangan (2009). Shoir 2009
yilda Toshkent shahrida vafot etdi.
Shoirning ijodi sermahsul va keng ko‘lamli. Uning she’rlarida rang-baranglik,
falsafiylik, teranlik, tuyg‘ular tiniqligi yarqirab turadi. Shoir so‘zni chuqur his
etadi, bu hisga o‘quvchini ham hamroh qiladi. U O‘zbekistonda yashadi va ijod
qildi. Bu yurtning havosi, osmoni, tuprog‘i, eli, bir so‘z bilan aytganda, butun
borlig‘i shoirga she’r qadar, qalb qadar aziz. Bu shoir satrlarining, asarlarining
haroratida bor bo‘yi bilan ko‘rinadi, bo‘ylari nafasimizga uriladi. Faynbergning
“Bu tovushni angla” she’ri inson va tabiat uyg‘unligi, hayotning o‘tkinchiligi va
vaqtning cheksiz oqimiga bag‘ishlangan falsafiy she’rlardan biridir. Shoir ushbu
https://scientific-jl.com/luch/
Часть-41_ Том-21_ Март-2025
128
she’rda tovush obrazidan foydalanib, inson yuragidagi ehtiros va iztiroblarni
ifodalagan:
Bu tovushni angla – qanotlar sozi,
Yerostidan to‘lqinlanib bo‘ylaydi.
Sargardon qushlarning tungi parvozi,
Oy nuriga bo‘zlarini iylaydi.
She’r boshidanoq shoir qushlarning tungi parvozi va tovushning yer ostidan
to‘lqinlanib kelishini tasvirlab, hayotning davomiyligi hamda inson
hissiyotlarining tabiat bilan uyg‘unligini eslatadi. Shoirning bunday yondashuvi
inson qalbida vaqtning cheksiz oqimi va tabiatning abadiyligini his qilishga
undaydi.
Erib bitmasidan ovozni ilg‘a,
Bu – biz yer tubiga sochgan baxtu g‘am.
Quchib o‘tayotir ko‘zlaring ilg‘ab,
Enayotir kuzning vidosiga ham.
Bu misralarda inson hayotining orzu va armonlari aks ettirilgan. Shoir inson
tomonidan yerga sochilgan baxt va g‘amlarni tabiat bilan bog‘lab, hayotning
o‘tkinchiligi va inson taqdirining mavhumligini ta’kidlaydi.
Hali anglab yetmay bir – birimizni
Qish kelar, qor bosar bor sirimizni.
https://scientific-jl.com/luch/
Часть-41_ Том-21_ Март-2025
129
She’rning yakuniy qismi insonlar orasidagi tushunmovchiliklar va vaqtning
shafqatsizligini aks ettiradi. Qor timsoli bu yerda hayotning muqarrar ravishda o‘tib
ketishini anglatadi. Shoir insonlarning bir-birini tushunishga ulgura olmasligidan
afsuslanadi.
Aleksandr Faynberg ijodi o‘zining teran mazmuni, inson ruhiyatini nozik
ifodalashi va falsafiy mushohadalari bilan adabiyot ixlosmandlarini maftun etadi.
Uning she’rlari, tarjimalari va ssenariylari nafaqat o‘z davrida, balki bugungi kunda
ham dolzarbligini yo‘qotmagan. Shoir ijodining asosi hayot haqiqatlarini o‘ziga
xos badiiy uslubda aks ettirish va o‘quvchini mushohadaga chorlashdir. Faynberg
she’riyatida inson qalbi, tabiat va hayot o‘rtasidagi uyg‘unlik ustuvor mavzu
sifatida namoyon bo‘ladi. Uning ijodi o‘zbek va rus adabiyoti o‘rtasidagi
mustahkam ko‘prik bo‘lib, madaniy merosimizni boyitishda muhim ahamiyat kasb
etadi. Faynberg ijodini o‘rganish faqat uning she’rlarini o‘qish emas, balki inson
ruhiy olamini, hayot falsafasini anglash demakdir. Shoirga bo‘lgan hurmatimiz
cheksiz, uning she’rlari esa bizni doimiy ravishda ilhomlantirib kelaveradi.
Foydalanilgan adabiyotlar:
1.
Uzbek Cinematography Union Archives (2015). “
Contributions of
Alexander Feinberg”.
Tashkent: National Archives Press.
2.
O‘ralov, U. (2022). “Pedagog respublika ilmiy jurnali”. O‘zbek
xalqining chin do‘sti, tarjimon, shoir- Aleksandr Faynberg, 4, 745-746.
3.
Faynberg, A. (2007). “
Chigir”.
Toshkent: O‘zbekiston nashriyoti.
4.
https://n.ziyouz.com/portal-haqida/xarita/jahon-she-riyati/rus-she-
riyati/aleksandr-faynberg-1939-2009
5.
https://uz.wikipedia.org/wiki/Aleksandr_Faynberg
