https://scientific-jl.com/luch/
Часть
-47
_ Том
-2_
июнь
-2025
295
AGROSANOAT INTEGRATSIYASI VA AGROBIZNES
Aysachev Abdulfotix Abdulfaizovich
“
University of economics and pedogogy
”
NOTM
“
Iqtisodiyot
”
kafedrasi dotsenti hamda
Kadrlar malakasini oshirish va
statistik tadqiqotlar instituti mustaqil izlanuvchisi
Shukurova Durdona Rashid qizi
“
University of economics and pedogogy
”
NOTM
“
Buxgalteriya hisobi
” yo‘nalishi
1-kurs talabasi
Annotatsiya
Mazkur maqolada agrosanoat integratsiyasi va agrobiznes shular qatorida
zamonaviy iqtisodiyotning asosiy tuzilmalari sifatida namoyon bo‘ladi. Qishloq
xo‘jaligi har qanday mamlakat iqtisodiyotining asosiy tarmoqlaridan biri
hisoblanadi. O‘zbekistonda agrar sohani modernizatsiya qilish, bozor
mexan
izmlarini joriy etish va agrobiznesni rivojlantirish borasida keng ko‘lamli
islohotlar amalga oshirilmoqda. Bu islohotlar agrar munosabatlarning mazmuni
va shaklini o‘zgartirib, fermerlar va agrobiznes subyektlari
uchun yangi
imkoniyatlar yaratmoqda. Mamlakatimizda amalga oshirilayotgan islohotlar
jarayonida agrar sohaning rivojlanishi alohida e’tiborga ega.
Kalit so‘zlar:
agrosanoat integratsiyasi, agrar munosabatlar, agrobiznes,
modernizatsiya, qishloq xo’jalik,
fermer xo'jalik, birja,
qo‘shilgan qiymat, bozor
munosabatlari, agronom, mehnat munosabatlari, mulkchilik, iqtisodiy faoliyat,
agroplatforma.
https://scientific-jl.com/luch/
Часть
-47
_ Том
-2_
июнь
-2025
296
АГРОПРОМЫШЛЕННАЯ ИНТЕГРАЦИЯ И АГРОБИЗНЕС
Айсачев Абдулфотих Абдулфаизович
«Университет экономики и педагогики» НВУЗ
доцент кафедры «Экономика»
,
Независимый исследователь института повышения
квалификации и статистических исследований
Шукурова Дурдона Рашидовна
«Университет экономики и педагогики» НВУЗ
Направление
«Бухгалтерский
учет»
студент
1
курса
Аннотация
В этой статье агропромышленная интеграция и агробизнес
рассматриваются среди них как основные структуры современной
экономики. Сельское хозяйство считается одной из основных отраслей
экономики любой страны. В Узбекистане осуществляются масштабные
реформы в области модернизации аграрной сферы, внедрения рыночных
механизмов и развития агробизнеса. Эти реформы меняют содержание и
форму аграрных отношений, открывая новые возможности для фермеров и
субъектов агробизнеса. В ходе проводимых в нашей стране реформ
развитию аграрной сферы уделяется особое внимание.
Ключевые слова:
агропромышленная интеграция
,
аграрные
отношения, Агробизнес, модернизация, сельское хозяйство, сельское
хозяйство, обмен, добавленная стоимость, рыночные отношения, агроном,
трудовые отношения, собственность, хозяйственная
деятельность,
агроплатформа
.
https://scientific-jl.com/luch/
Часть
-47
_ Том
-2_
июнь
-2025
297
AGRO-INDUSTRIAL INTEGRATION AND AGRIBUSINESS
Aysachev Abdulfotikh Abdulfaizovich
“
U
niversity of economics and pedagogy”
NGHEO
Associate Professor of the Department of Economics
Independent researcher at the institute
for advanced training and statistical research
Shukurova Durdona Rashidovna
“
U
niversity of economics and pedagogy”
NGHEO
The direction of “Accounting” is a 1st year student
Abstract
In this article, agro-industrial integration and agribusiness are considered
among them as the main structures of the modern economy. Agriculture is
considered one of the main economic sectors of any country. Uzbekistan is
implementing large-scale reforms in the field of modernization of the agricultural
sector, the introduction of market mechanisms and the development of
agribusiness. These reforms are changing the content and form of agrarian
relations, opening up new opportunities for farmers and agribusiness entities.
During the ongoing reforms in our country, special attention is paid to the
development of the agricultural sector.
Keywords:
agro-industrial integration, agricultural relations, agribusiness,
modernization, agriculture, agriculture, exchange, value added, market relations,
agronomist, labor relations, property, economic activity, agro platform.
https://scientific-jl.com/luch/
Часть
-47
_ Том
-2_
июнь
-2025
298
Kirish
Bugungi kunda agrosanoat kompleksining integratsiyalashuvi mamlakat
oziq-
ovqat xavfsizligini ta’minlash, ichki va tashqi bozorlar ehtiyojini qondirish,
zamonaviy texnologiyalar asosida yuqori qo‘shilgan qiymatga ega mahsulotlar
ishlab chiqarish kabi muhim
yo‘nalishlarda muhim rol o‘ynaydi. Qishloq xo‘jaligi
va sanoat o‘rtasidagi uzviy bog‘liqlik ishlab chiqarish zanjirlarini barqaror va
samarali qilish imkonini beradi. Bu integratsiya orqali eksport salohiyati oshadi,
ish o‘rinlari yaratiladi va mahalliy xomashyodan to‘laqonli foydalanish
ta
’
minlanadi.
Zamonamizda qishloq xo‘jaligi va sanoat sektorlarining uzviy bog‘liqligi va
hamkorligini ta’minlash uchun agrosanoat integratsiyasi muhim ahamiyatga ega
bo‘lib, bu soha rivojlanishining asosiy yo‘nalishlaridan biri hisoblanadi.
Agrosanoat integratsiyasi
—
bu yer maydonlaridan boshlab, qishloq xo‘jaligi
mahsulotlarini ishlab chiqarish, qayta ishlash, qadoqlash va bozorga chiqarishga
qadar bo‘lgan zanjirni uzviy bog‘lab, ularning samaradorligini oshirish, qiymatni
ko‘paytirish va iqtisodiy samaradorlikni ta’m
inlashga qaratilgan kompleks
yondashuvdir. Bu jarayon nafaqat ishlab chiqarish jarayonlarining integratsiyasini,
balki ularning texnologik, iqtisodiy va ijtimoiy jihatdan ham bir-biriga
muvofiqlashuvini taqozo etadi.
Agrosanoat integratsiyasining rivojlanishi tarixan 20-asrning boshlaridan
boshlab, sanoatlashuv va texnologik yuksalish bilan chambarchas bog‘liq bo‘lib
kelmoqda. Bu jarayonning asosiy maqsadi
—
qishloq xo‘jaligi mahsulotlarining
bozor talablariga mos keladigan sifatli va raqobatbardosh mahsulotga aylantirilishi,
shuningdek, post-
harvest jarayonlaridagi yo‘qotishlarni kamaytirishdir. Hozirgi
vaqtda agrosanoat kompleksining tarkibi va strukturasini chuqur o‘rganish, uning
rivojlanish tendensiyalarini aniqlash va yangi texnologiyalarni joriy etish muhim
ahamiyat kasb etmoqda. Bu jarayon, ayniqsa, mahalliy resurslarni samarali
https://scientific-jl.com/luch/
Часть
-47
_ Том
-2_
июнь
-2025
299
foydalanish, infratuzilmani rivojlantirish va bozorlar bilan chambarchas
bog‘langan iqtisodiy modelni shakllantirishda muhim rol o‘ynaydi
.[1]
Asosiy qism
Iqtisodiyotning muhim tarmoqlaridan biri
—
qishloq xo
‘
jaligidir. U
insonlarni oziq-ovqat mahsulotlari bilan ta
’
minlash, xom ashyo yetishtirish va
mamlakat iqtisodiy xavfsizligini ta
’
minlashda katta ahamiyatga ega. Agrar
munosabatlar va agrobiznes shular qatorida zamonaviy iqtisodiyotning asosiy
tuzilmalari sifatida namoyon bo
‘
ladi.
Qishloq xo‘jaligi har qanday mamlakat
iqtisodiyotining asosiy
tarmoqlaridan biri hisoblanadi. O‘zbekistonda agrar sohani
modernizatsiya qilish, bozor mexanizmlarini joriy etish va agrobiznesni
rivojlantirish borasida keng ko‘lamli islohotlar amalga oshirilmoqda. Bu islohotlar
agrar munosabatlarning mazmuni va shaklin
i o‘zgartirib, fermerlar va agrobiznes
subyektlari uchun yangi imkoniyatlar yaratmoqda.[2]
Mamlakatimizda amalga oshirilayotgan islohotlar jarayonida agrar sohaning
rivojlanishi alohida e’tiborga ega. Qishloq xo‘jaligi iqtisodiyotning eng muhim
tarmoqlaridan biri bo‘lib, aholini oziq
-
ovqat bilan ta’minlash, ish o‘rinlari yaratish
va eksport salo
hiyatini oshirishda muhim rol o‘ynaydi. So‘nggi yillarda
O‘zbekiston Respublikasi agrar sektorini isloh qilish, yyer munosabatlarini
liberallashtirish, fermer va dehqon xo‘jaliklarini rivojlantirish borasida keng
ko‘lamli ishlarni amalga oshirmoqda. Mazkur
maqolada agrar munosabatlarning
iqtisodiy mazmuni, agrobiznes tizimining shakllanishi va rivojlanish
tendensiyalari, hamda ushbu sohadagi mavjud muammolar va ularning yechimlari
tahlil qilinadi.
Agrar munosabatlar
—
bu qishloq xo‘jaligi sohasidagi iqtisodiy, ijtimoiy va
huquqiy munosabatlar majmuasidir. Ular yerga mulkchilik, mehnat munosabatlari,
mahsulot taqsimoti va bozor munosabatlarini qamrab oladi.
https://scientific-jl.com/luch/
Часть
-47
_ Том
-2_
июнь
-2025
300
So‘nggi yillarda O‘zbekistonda agrar sohada quyidagi yangiliklar kuzatildi
:
Fermerlar erkinligi: Prezident Shavkat Mirziyoyevning 2023 yil 9
noyabrdagi bayonotiga ko‘ra, fermerlar viloyat ichida xohlagan klaster bilan
shartnoma tuzish va ortiqcha hosilini birja orqali sotish huquqiga ega bo‘ldi. Bu
fermerlar faoliyatida bozor mexanizmlarini kuchaytirishga xizmat qiladi.
Yerdan samarali foydalanish: 2023 yildan boshlab 70 mingdan ziyod
fermerlarning 60 ming gektar bo‘sh dala chetlarida uzum, qovoq, qovun, tarvuz va
sabzavot ekish bo‘yicha dastur qabul qilindi. Bu qo‘shimcha mahsulot yetishtirish
va aholi bandligini oshirishga qaratilgan. Agrobiznes tushunchasi va
Agrobiznesning iqtisodiyotdagi
o‘
rni, ahamiyati.
Agrobiznes
—
bu qishloq xo‘jaligi mahsulotlarini yetishtirish, qayta ishlash,
saqlash, tashish va sotish bilan bog‘liq iqtisodiy faoliyatlar majmuasidir
.
O‘zbekistonda agrobiznesni rivojlantirish maqsadida quyidagi chora
-
tadbirlar amalga oshirilmoqda:
Agrosubsidiyalar: 2023 yilda Vazirlar Mahkamasining 331-son qarori bilan
agrar va oziq-
ovqat sohalarini subsidiyalash to‘g‘risidagi nizom tasdiqlandi. Bu
tadbirkorlarni qo‘llab
-
quvvatlash va sohadagi faoliyatni rag‘batlantirishga
qaratilgan.[3]
Qo‘shilgan qiymat zanjiri: 2023 yilda agrar sohada yuqori qo‘shilgan qiymat
zanjirini yaratish loyihalariga 1 milliard dollar ajratilishi belgilandi. Bu qayta
ishlash, saqlash va logistika infratuzilmasini rivojlantirishga xizmat qiladi.
Xalqaro hamkorlik: Osiyo taraqqiyot banki (OTB) O‘zbekistonda agrar
sohani rivojlantirishga 130 million dollar yo‘naltirishini ma’lum qildi. Bu
mablag‘lar qishloq xo‘jaligida qo‘shimcha qiymat zanjirini rivojlantirish va oziq
-
ovqat tizimining barqarorligin
i ta’minlashga qaratilgan. Agrobiznes —
bu qishloq
https://scientific-jl.com/luch/
Часть
-47
_ Том
-2_
июнь
-2025
301
xo‘jaligi mahsulotlarini yetishtirish, qayta ishlash, saqlash, tashish va sotish bilan
bog‘liq bo‘lgan iqtisodiy faoliyatlar majmuasidir. U iqtisodiyotning turli sohalarini
o‘z ichiga oladi: qishloq xo‘jaligi, sanoat, savdo va moliya xizmatlari
.
Agrobiznes tuzilmasi:
Birinchi bosqich
–
resurs yetkazib beruvchilar (o‘g‘itlar, urug‘lar, texnika va
boshqalar)
Ikkinchi bosqich
–
qishloq
xo‘jaligi mahsulotlarini ishlab chiqaruvchilar
(fermerlar, agrofirmalar)
Uchinchi bosqich
–
qayta ishlovchi korxonalar
To‘rtinchi bosqich –
tayyor mahsulotni bozorga chiqaruvchi savdo
tashkilotlari. Agrar soxada davlat siyosatlari va qonunchilik yangiliklari
Agrar sohani rivojlantirishda davlatning roli muhim ahamiyatga ega.
So‘nggi yillarda quyidagi qonunchilik yangiliklari qabul qilindi
:
Qishloq xo‘jaligi texnikalari: 2023 yil 29 martda qabul qilingan Prezident
qaroriga muvofiq, O‘zbekistonda ishlab chiqarilgan qishloq xo‘jaligi texnikalari
xaridini davlat tomonidan qo‘llab
-quvvatlashning yagona tartibi joriy qilindi.
Shuningdek, xorijdan olib kelinadigan texnikalar 2025 yil 1 yanvarga qadar
bojxona to‘lovlaridan ozod qilindi
.
Raqamli qishloq xo‘jaligi: 2023 yil 1 sentabrdan boshlab “
Raqamli qishloq
xo‘jaligi”
yagona integratsion platformasi tarkibida
“
Agroplatforma
”
axborot
tizimi joriy etildi. Bu tizim mahsulot yetishtiruvchilarning yagona reyestrini
shakllantirish va ularga identifikatsion raqam berishni nazarda tutadi.
Mavsumiy agronomlar: 2023 yildan boshlab har bir tumanga 4 nafargacha,
jami 672 nafar mavsumiy agronomlar biriktirilib, oylik ish haqi bilan ta’minlanadi.
Bu dehqonlarni dala chetlaridan samarali foydalanish va agrotexnik tadbirlarni
https://scientific-jl.com/luch/
Часть
-47
_ Том
-2_
июнь
-2025
302
to‘g‘ri amalga oshirishga yordam beradi. O‘zbekistanda Agrar sektordagi
isloxotlar va Argobisnesni rivojlantirishdagi muammolar.
Agrobiznes har qanday mamlakat iqtisodiy hayotida muhim o‘rin tutadi.
O‘zbekiston misolida qaraydigan bo‘lsak, aholining qariyb yarmi bevosita yoki
bilvosita qishloq xo‘jaligi sohasida band. Agrobiznes orqali
:
- Oziq-
ovqat xavfsizligi ta’minlanadi;
-
Yangi ish o‘rinlari yaratiladi;
-
Eksport hajmi ortadi va valyuta tushumlari ko‘payadi;
-
Hududiy rivojlanish rag‘batlantiriladi;
- Ijtimoiy barqarorlik mustahkamlanadi.
Shuningdek, agrobiznes innovatsiyalarni jalb qilish, ekologik barqarorlikni
ta’minlash va raqamli texnologiyalarni jadal joriy etishda ham faol ishtirok etadi
.
O‘zbekiston agrar sektorida islohotlar va ularning natijalari
Mustaqillik yillarida O‘zbekistonda agrar sohada keng ko‘lamli islohotlar
amalga oshirildi. Jumladan:
- Yer munosabatlari isloh qilindi va yyerlarni ijaraga berish tizimi joriy
etildi;
-
Fermer xo‘jaliklari tashkil qilindi va ularning huquqlari mustahkamlandi;
- Agrosanoat klasterlari shakllantirildi va vertikal integratsiya kuchaydi;
-
Subsidiyalar, kreditlar va grantlar ajratish tizimi yoʻlga qo‘yildi;
-
Qishloq infratuzilmasi (yoʻllar, elektr, suv, internet) rivojlantirildi
.
https://scientific-jl.com/luch/
Часть
-47
_ Том
-2_
июнь
-2025
303
Bu islohotlar natijasida agrar sohada ishlab chiqarish hajmi ortdi, eksport
geografiyasi kengaydi, mahsulot sifati yaxshilandi. Ammo hali ham yyechimini
kutayotgan masalalar mavjud.
Agrobiznesni rivojlantirishdagi muammolar va ularni hal qilish yoʻllari
Hozirgi kunda agrobiznesni rivojlantirishda quyidagi muammolar mavjud:
- Moliyaviy resurslarning yyetishmasligi;
-
Qishloq xo‘jaligi texnikasining eskirganligi;
- Ilmiy tadqiqotlar va innovatsiyalarning amaliyotga sust tatbiq qilinishi;
- Logistika va infratuzilmaning rivojlanmaganligi;
- Mehnat resurslarining migratsiyasi.
Bu muammolarni hal qilish uchun quyidagilarni amalga oshirish lozim:
- Raqamli texnologiyalarni keng joriy etish;
-
Kredit va subsidiyalarni oshirish, sug‘urtani rivojlantirish;
- Ilmiy-innovatsion markazlarni yaratish;
- Agrobiznes sohasida kadrlar tayyorlashni kuchaytirish;
- Tashqi investitsiyalarni jalb qilish.
Xulosa
qilib aytganda, agrobiznes va agrar munosabatlar bozor
iqtisodiyotining ajralmas qismi bo‘lib, ularni zamonaviy yondashuvlar asosida
tashkil etish qishloq xo‘jaligi samaradorligini oshiradi. Mamlakatda olib
borilayotgan islohotlar natijasida bu yoʻnalish
ancha rivojlandi, biroq uni yanada
kuchaytirish zarur.
Takliflar:
https://scientific-jl.com/luch/
Часть
-47
_ Том
-2_
июнь
-2025
304
1. Agrobiznes subyyektlari uchun soliq imtiyozlarini kengaytirish;
2. Innovatsion texnologiyalarni joriy etishda davlat ko‘magini kuchaytirish;
3. Raqamli xizmatlarni (agroplatformalar, onlayn savdo tizimi)
rivojlantirish;
4. Qishloq joylarda yashash sharoitlarini yaxshilash va yoshlarga imtiyozlar
yaratish.
O‘zbekistonda agrar sohada amalga oshirilayotgan islohotlar va davlat
siyosatlari agrar munosabatlar va agrobiznesni rivojlantirishga qaratilgan.
Fermerlar va agrobiznes subyektlari uchun yaratilgan yangi imkoniyatlar,
subsidiyalar, raqamli texnologiyalar va xalqaro hamkorliklar sohaning
samaradorligini oshirishga xizmat qilmoqda. Bu islohotlar mamlakatning oziq-
ovqat xavfsizligini ta’minlash va aholi farovonligini oshirishda muhim ahamiyatga
ega.
Foydalanilgan adabiyotlar ro‘yhati
1.
Iskandarov, A. B. (2020). Agrosanoat kompleksida integratsiya
jarayonlarini rivojlantirish yo‘nalishlari. O‘zbekiston iqtisodiyotida inno
vatsiyalar
va rivojlanish.
2.
Sultonov, S. M. va Hamidov, M. T. (2019). Agrosanoat integratsiya va
uning iqtisodiy ta’siri. Agricul
ture and Economics Journal.
3.
Vazirlar Maxkamasining 331 sonli qarori. 2023-yil.
4.
Qodirov, D. D. (2021). Agrosanoat kompleksining rivojlanishi va
integratsiya muammolari
. O‘zbekiston agrar tarmoqlari
.
5.
Yusufjonov, S. X. va Azizov, J. J. (2018). Agrosanoat integratsiyasini
boshqarish va innovatsiyalar. Toshkent: O‘zbekiston davlat universiteti nashriyoti.
6.
Abdullayev, M. M. (2022). Agrosanoat komplekslarining rivojlanishi va
strategik istiqbollari. O‘zbekiston iqtisodiyoti va boshqaruvi.
https://scientific-jl.com/luch/
Часть
-47
_ Том
-2_
июнь
-2025
305
7.
Ibroximov, M. (2019). "Fermer xo‘jaliklarining iqtisodiy samaradorligini
oshirish."
Toshkent: O‘zbekiston iqtisodiyoti va badiiy adabiyoti nashriyoti.
8.
O‘zbekiston Respublikasi Statistika qo‘mitasi. (2020). "Qishloq xo‘jaligi
va fermer xo‘jaliklari statistikasi."
Toshkent.
9.
Mamatov, A. (2020). "Qishloq xo‘jaligi sohasidagi innovatsiyalar."
Toshkent: Davlat iqtisodiyoti nashriyoti.
10.
Nurmatov, S. (2022). "Ekologik xavfsizlik va fermer xo‘jaliklarida
yangi texnologiyalar." Toshkent: Ekologiya va rivojlanish institutining nashriyoti.
11.
Yuldashev, F. (2021). "Fermer xo‘jaliklarini rivojlantirish: Davlat
siyosati va iqtisodiy yordam."
Toshkent: O‘zbekiston nashriyoti.
12.
Айсачев, А. (2021). Статистический анализ экономического развития
сельского хозяйства на региональном уровне.
Экономика и инновационные
технологии
,
(4),
197
–208.
извлечено
от
https://inlibrary.uz/index.php/economics_and_innovative/article/view/11938
13.
AA Aysachev, M Xonboboyeva.
Qishloq xo’jaligi maxsulotlari
raqobatbardoshligini oshirishda iqtisodiy samaradorlikka erishishning ba’zi
masalalari. (2024).
International Conference on Modern Science and Scientific
Studies
https://econfseries.com/index.php/5/article/view/77
