https://scientific-jl.com/luch/
Часть
-47
_ Том
-3_
июнь
-2025
219
FIZIKA DARSLARIDA AXBOROT KOMMUNIKATSIYA
TEXNOLOGIYALARIDAN FOYDALANISH
Saydaliyeva Irodaxon Eraliyevna
Dang‘ara tuman 1
-
son Politexnikumi fizika fani o‘qituvchisi
Annotatsiya: Tabiiy fanlar ta’limida zamonaviy ta’lim texnologiyalaridan
foydalanish dolzarb metodologik muammolardan biridir. Bugungi zamonaviy
dunyo ta’lim sohasidagi har bir detalga zamonaviy nigoh bilan qarashga undaydi.
Shu jumladan har bir fanni o‘z o‘quv metodikasidan tashqari, unda zamonaviy
innovatsion texnologiyalarni ham mujassamlashtirgan tarzda o‘quvchilarga
o‘rgatish samaradorligini oshirish imkoniyatlarni yaratadi. Maqolada fizika
fanining dunyo hamjamiyatidagi ahamiyati va ushbu fanni o‘quvc
hi va talabalarga
o‘rgatishda innovatsion texnologiyalardan foydalanish haqida batafsil bayon
etilgan.
K
alit so‘zlar: Zamonaviy ta’lim, innovatsiya, fizika, axborot kommunikatsiya
texnologiyalari, o‘quv fan metodikasi.
Tabiiy fanlardan biri fizika fani bizni atrofimizdagi dunyoni, nafaqat
dunyoni, boringki butun texnologiyani qanday ishlashini tushunishga yordam
beradi. Shuningdek, fizika bizga koinotni tartibga solishga yordam beradi. Fizika
asoslar bilan shug‘ullanadi va bir
-
biriga o‘xshamaydigan hodisalar o‘rtasidagi
bog‘liqlikni ko‘rishga yordam beradi. U bizga ijodkorlikni ifoda etishga, dunyoni
yangicha ko‘rishga va keyin uni o‘zgartirishga yordam b
eradigan kuchli
yo‘nalishlar beradi.
F
izika ma’lumotni tahlil qilish va fan, muhandislik va tibbiyot, shuningdek
iqtisod, moliya, menejment, huquq va davlat siyosatidagi muammolarni hal qilish
uchun zarur bo‘lgan miqdoriy va analitik ko‘nikmalarni beradi. Fizika eng
zamonaviy texnologiyalarnin
g asosi bo‘lib, ilmiy, muhandislik va tibbiy
tadqiqotlar va ishlanmalarda ishlatiladigan asboblar va asboblar uchun asosdir.
https://scientific-jl.com/luch/
Часть
-47
_ Том
-3_
июнь
-2025
220
Ishlab chiqarishda fizikaga asoslangan texnologiyalar ustunlik qiladi. Siz fizikasiz
muhandis yoki shifokor bo‘lolmaysiz; o‘qituvchilik bilan shug‘ullanish ehtimoli
kamroq; sizning video o‘yinlaringiz zerikarli bo‘ladi va animatsion filmlaringiz
haqiqiy ko
‘rinmaydi;Sizning global isish haqidagi siyosat qarorlaringiz unchalik
ahamiyatli bo‘lmaydi.
Fiziklar uchun maxsus so‘raladigan ish e’lonlari soni, masalan,
muhandislarnikidan kichikroq bo‘lsada, fizika bo‘yicha malakaga ega bo‘lganlar
uchun mehnat bozori har xil va har doim kuchli. Fizika miqdoriy, tahliliy
tafakkurni rivojlantirganligi sababli, fiziklar boshqa texnik mutaxassislarga
qaraganda yuqori boshqaruv va siyosat lavozimlarida bo‘lish ehtimoli ko‘proq
faoliyat yuritishadi. Rivojlangan davlatlar
hukumatidagi rahbarlarning ko‘pi
hozirda fiziklardir. Hammamiz, shu jumladan professional fiziklar, -
o‘rta maxsus
ta’lim tizmidagi fizika kurslarini qiyin deb bilamiz, chunki ular bizdan ko‘plab
kasblar bo‘yicha fizika bo‘yicha o‘qitishni qimmatli qiladigan ko‘plab
tushunchalar va ko‘nikmalarni o‘zlashtirishni talab qiladi. Bu shuni anglatadiki,
tarix yoki psixologiya yoki kompyuter dasturlash kabi boshqa fanlarga qaraganda,
fizikani (mustaqil yoki ish joyida) o‘rganish ancha qiyin.
Bugungi kun fizika o‘qituvchisi oldida turgan dolzarb muammolardan biri
ta’limning zamonaviy texnologiyalarini loyihalash va uni o‘qitish amaliyotida
qo‘llashdir. Fizika o‘qituvchisi o‘quvchilarga fizika fanidan zaruriy bilimlarni
beribgina qolmay, ularda
fanga nisbatan qiziqish uyg‘ota olishlari kerak. Buning
natijada bu sohada yaxshi mutaxassis, yetuk kadrlar yetishib chiqishiga erishiladi.
O‘qituvchi o‘tgan har bir dars boshqa darsdan farq qilishi, bugungi o‘tiladigan dars
kechagisiga nisbatan mukammal
bo‘lishi kerak. Darsda foydalanish kerak bo‘lgan
yangi pedagogik texnologiyalar:
• axborot vositalaridan foydalanib;
•
ko‘rgazmali qurollari yordamida;
https://scientific-jl.com/luch/
Часть
-47
_ Том
-3_
июнь
-2025
221
• interfaol metodlarni qo‘llash orqali; va h.k.lardan foydalanib tashkil etsak, bu
dars o‘quvchi ongiga yaxshi yetib boradi va xotirasidan joy oladi.
O‘quvchining ilmiy dunyoqarashi kengayib, bilim darajasi ortadi. An’anaviy
ta’limda farqli zamonaviy ta’limni tashkil etishdan maqsad ortiqcha ruhiy va
jismoniy kuch sarf etmay, qisqa vaqt ichida yuksak natijalarga erishishdir. Qisqa
vaqt ichida muayyan na
zariy bilimlarni o‘quvchilarga yetkazib berish va ularda
ma’lum faoliyat yuzasidan ko‘nikma va malakalarni hosil qilish.
Shuningdek, o‘quvchilar faoliyati, bilimini nazorat qilish, ularning bilim,
ko‘nikma va malakalarini baholash fizika fani o‘qituvchisi
dan katta pedagogik
mahorat hamda ta’lim jarayoniga yangicha yondashishni talab etadi. Hozirgi kunda
dunyoning ko‘plab rivojlangan mamlakatlarida o‘quvchilarning ilmiy faoliyatini,
ijodkorligini oshiruvchi va shu bilan bir qatorda ta’lim
-tarbiya jarayoninig
samaradorligini kafolatlovchi yangi pedagogik texnologiyalarni qo‘llash borasida
katta tajriba to‘plangan. Shu tajriba asosini tashkil qiluvchi metodlar interfaol
metodlar nomi bilan yuritilib, bu metodlarni dars jarayoniga qo‘llay bilish bugungi
zamon f
izika o‘qituvchisi zimmasiga yuklatilgan yuksak vazifadir. Fizika fan
sifatida o‘tilgan vaqtdan boshlab fanning ma’lumotlar bazasi ko‘payib katta hajmni
tashkil etmoqda va u yuqori tezlikda yil sayin ko‘payib bormoqda. Shu sababdan
fizikani o‘tish jarayoni
da faqat zaruriy axborotlarnigina tanlab olish va
o‘quvchining o‘zlashtirish qobiliyatlariga mos holda ma’lumotlar hajmini
miqdoriy o‘lchamga keltirish zarur. Ta’lim tizimida multimediali elektron o‘quv
adabiyotlar, ma’ruzalar virtual laboratoriya ishlari,
har xil animatsion dasturlar
slaydlar yaratishda kerak bo‘ladigan maxsus dasturlar hisoblanadi. Ta’lim tizimida
yuqorida keltirilgan dasturlarda tayyor modellar mavjud bo‘lib bunda
foydalanuvchi boshlang‘ich parametrlarni kiritib bir necha turkum ishlarni
(laboratoriya, yong‘in xavfsizligi masalalarini tahlil qilishda, taqdimot
ma’ruzalarida animatsiyalar) dan keng foydalanishi mumkin. Fizik jarayonlarni
modellashtirish imkoniyatini beradigan dasturlar:
https://scientific-jl.com/luch/
Часть
-47
_ Том
-3_
июнь
-2025
222
•MatLab;
• MatCad;
• Maple; •
Crocodile;
• Electronics;
• Workbench
Axborot texnologiyalarning imkoniyatidan foydalangan holda kompyuter
modellarini o‘quv jarayonlarida foydalanish o‘zining samarasini beradi. Fizik
jarayonlarni kompyuterda modellashtirish uchun axborot texnologiyada fizik
bilimlardan keng foydalaniladi. Sh
uningdek, modellashtirishning o‘ziga xos
muhim tomonlari shundaki, turli xil asboblar tayyorlash shart emas, hodisalarni
jonli va tabiiy ko‘rinishda tasvirlash, tajribani oz fursat ichida istalgan paytda
takrorlash, kuzatish qiyin bo‘lgan va umuman kuzatilishi mumkin bo‘lmagan
jarayonlarni ham namoyish eta olish imkoniyatiga ega bo‘ladi. Kompyuter
dasturini qo‘llash orqali o‘tilgan mashg‘ulotlar oddiy mashg‘ulotlardan ko‘ra
yaxshiroq samara beradi. Fizika fanini o‘qitishda kompyuter dasturlaridan
foydalanga
n holda, animatsiyali mashg‘ulotlar olib borish o‘qituvchi va
tinglovchiga qulaylik yaratib, fizik jarayonlarning yuz berish mexanizmlari va
bosqichlarini tushunib yetishda yaxshi samara beradi. Fizik jarayonlar
mexanizmlarini, ularni ma’ruza, amaliy va ayniqsa tajriba mashg‘ulotlarida
namoyish etish va bu holatlarni kompyuter texnologiyalariga tayangan holda olib
borish o‘qitish jarayonida tinglovchilarga bilim berish va fan asoslariga doir
ko‘nikmalar hosil qilish samaradorligini oshiruvchi omillari bo‘li
b hisoblanadi.
Fizika fanini o‘qitish jarayonida zamonaviy innovatsion texnologiyalardan
foydalanish talabalarini idrok etishga olib keladi, mavzuni o‘rganishga qiziqishni
uyg‘otadi,
talabalarning
ijodiy
qobiliyatlarini
yaxshilaydi.
https://scientific-jl.com/luch/
Часть
-47
_ Том
-3_
июнь
-2025
223
Kompyuter materiallari o‘qituvchini to‘ldirishi, yangilanishi, turmush tarzi bo‘lishi
mumkin bo‘lgan yagona o‘quv vositalarining zarur bir qismidir. Xulosa qilib shuni
aytish mumkinki, yuqorida keltirilgan dasturlardan ma’ruza jarayonida qo‘llash
natijasi
da qisqa vaqt ichida kerakli axborotni tinglovchi va o‘quvchilarga
ko‘rgazmali o‘tkazish imkoniyati bor. Bu esa o‘quv samaradorligini oshirishning
muhim omili bo‘lib xizmat qiladi.
Foydalanilgan adabiyotlar:
1.Ta’lim bo‘yicha axborot texnologiyalari: tadqiqotlar. O‘qish uchun
qo‘llanma Yuqori. Tadqiqotlar. muassasalar: “Akademiyaning” nashriyot markazi,
2008 yil.
2.Pedagogika: pedagogik nazariyalar, tizimlar, texnologiyalar: tadqiqotlar. Str
uchun. Baland. va ommaviy axborot vositalari. Ped. Tadqiqotlar. Transport
vositalari:
2004
yil
nashriyot
markazi,
2004
yil.
3
.Berkinov A & Umirov, J. (2021). Molekulyar fizika bo‘limini kompyuter
texnologiyalardan foydalanib o‘qitish metodikasining o‘rni.
4. Мирзошарипова, М., & Ахмаджонова, С. Ш. (2022).
ЎРГИМЧАККАНАНИНГ
БИОЭКОЛОГИК
ХУСУСИЯТЛАРИ.
O'ZBEKISTONDA FANLARARO INNOVATSIYALAR VA ILMIY
TADQIQOTLAR
JURNALI,
2(13),
707-
711.
5. Mirzosharipova, M. S. (2023). TUYAQUSHLARNING KASALLIKLARI VA
TUYAQUSHCHILIK SIRLARI. Solution of social problems in management and
economy, 2(6), 70-73.
6.
Ma,
M.(2022).
TUYAQUSHLARNING
BIOEKOLOGIK
XUSUSIYATLARINI O’ZIGA XOSLIGI. IJODKOR O'QITUVCHI, 2(24), 317
-
323.
