https://scientific-jl.com/luch/
Часть
-47
_ Том
-1_
июнь
-2025
373
MAQOLA NOMA
:
HAZM A’ZOLARI TIZIMI KASALLIKLARIDA
HAMSHIRALIK PARVARISHI: KASALLIKNI BOSHQARISHDA
KOMPLEKS YONDASHUV
Olmaliq Abu Ali ibn Sino nomidagi Jamoat salomatligi texnikumi
Mutaxasislik fan o‘qituvchisi
Yulchiyeva Dilnavoz Shavkatjon qizi.
Annotatsiya
Hazm a’zolari tizimi kasalliklari dunyo bo‘yicha eng keng tarqalgan
kasalliklar qatoriga kiradi. Bunday kasalliklarda bemorlarni parvarish qilishda
hamshiralar muhim rol o‘ynaydi. Ushbu maqolada gastrit, yara kasalligi,
yallig‘lanishli ichak kasalliklari (YIK), jigar sirrozi va yo‘g‘on ichak saratoni kabi
kasalliklarda hamshiralik parvarishi yoritilgan. Parvarish jarayonida zamonaviy,
dalillarga asoslangan yondashuvlar, bemorga ovqatlanish, gigiyena, ruhiy holat va
dori vositalarini tushuntirishda yordam berish muhim hisoblanadi.
Kalit so‘zlar:
hamshiralik parvarishi, hazm tizimi kasalliklari, bemor bilan
ishlash, dalillarga asoslangan amaliyot, parvarish jarayoni
1. Kirish
Hazm a’zolari kasalliklari, xususan, surunkali va o‘tkir shakldagilari sog‘liqni
saqlash tizimi uchun jiddiy muammolardan biridir. Jahon sog‘liqni saqlash
tashkiloti (JSST) ma’lumotlariga ko‘ra, har yili millionlab odamlar gastrit,
oshqozon yarasi, jigar sirrozi va saraton kasalliklari bilan kasallanadi. Bu
kasa
lliklarda samarali davolashdan tashqari, sifatli parvarish ham muhim o‘rin
tutadi.
2. Asosiy hazm tizimi kasalliklari va ularning klinik ko‘rinishlari
Kasallik
Asosiy simptomlar
Xavf omillari
Gastrit
Qorinda og‘riq, ko‘ngil
aynishi
Helicobacter pylori
, stress
https://scientific-jl.com/luch/
Часть
-47
_ Том
-1_
июнь
-2025
374
Kasallik
Asosiy simptomlar
Xavf omillari
Oshqozon yarasi
Yonish, qon ketishi
Spirtli ichimliklar, NSAID
dori vositalari
Yallig‘lanishli
ichak
kasalliklari
Ich ketishi, ozib ketish
Genetik moyillik, immun
buzilishlar
Jigar sirrozi
Teri
sarg‘ayishi,
qorin
bo‘shlig‘ida suyuqlik
Gepatit B/C, alkogolizm
Yo‘g‘on ichak saratoni
Qonli najas, kamqonlik
Yoshlilik,
kam
tolali
ovqatlanish
3. Hamshiralik baholash
Bemorda kasallik mavjudligini aniqlash uchun quyidagilar baholanadi:
•
Subyektiv ma’lumotlar
: og‘riq
darajasi, ichak faoliyati, ishtaha
•
Obyektiv ma’lumotlar
: tana harorati, qon ko‘rsatkichlari (ALT,
AST, Hb), tana og‘irligi
•
Ruhiy-psixologik holat
: xavotir, depressiya, oilaviy qo‘llab
-
quvvatlash
•
Madaniy va diniy qarashlar
: ovqatlanish odatlari, kasallikka
munosabat
4. Hamshiralik tashxislari (NANDA asosida)
•
Keskin og‘riq (oshqozon shilliq qavatining yallig‘lanishi bilan
bog‘liq)
•
Suyuqlik yo‘qotilishi xavfi (ich ketishi yoki qayt qilish natijasida)
•
Noto‘g‘ri ovqatlanish: kerakli miqdordan kam
•
Ruhiy bezovtalik (surunkali kasallik aniqlanishi sababli)
•
Infeksiyalarga chalinish xavfi (jigar kasalliklarida immunitet
pasayishi)
5. Hamshiralik amaliyoti va dalillarga asoslangan yondashuvlar
https://scientific-jl.com/luch/
Часть
-47
_ Том
-1_
июнь
-2025
375
Parvarish
chora-
tadbirlari
Ta’rifi
Ilmiy manbalar
Og‘riqni
kamaytirish Dori berish, yotoq rejimi
ACG Yo‘riqnomasi,
2022
Oziqlanishni kuzatish
Parhezga amal qilish, dietolog
bilan maslahat
ESPEN, 2021
Dorilarni tushuntirish
Dori vaqti, yon ta’siri haqida
ma’lumot berish
JSST, 2023
Ruhiy
qo‘llab
-
quvvatlash
Eshitish, psixologga yuborish
APA, 2020
Infeksiyadan himoya
Qo‘l
gigiyenasi,
antiseptik
ishlatish
CDC, 2023
6. Bemorni o‘qitishning ahamiyati
Bemorlarni sog‘lom turmush tarziga o‘rgatish ularning sog‘lig‘ini tiklash va
qayta kasallikning oldini olishda muhimdir:
•
Dorilarni to‘g‘ri qabul qilish
•
Parhezga rioya qilish
•
Chekish va spirtli ichimliklardan voz kechish
•
Tahlillar va shifokor ko‘rigiga vaqtida borish
•
Stress va xavotirni boshqarish
7. Hamshiralik parvarishida uchraydigan muammolar
•
Kadrlar yetishmovchiligi, ayniqsa, qishloq joylarda
•
Bemorlar tomonidan davolashga rioya qilinmasligi
•
Surunkali kasalliklarga chalingan bemorlar bilan ishlashdagi ruhiy
yuklama
•
Madaniy va diniy farqlar sababli tushunmovchiliklar
https://scientific-jl.com/luch/
Часть
-47
_ Том
-1_
июнь
-2025
376
Hazm tizimi kasalliklarida hamshiralik parvarishi bemorning sog‘lig‘ini
tiklashda hal qiluvchi o‘rin egallaydi. Hamshiraning bilim va amaliy ko‘nikmalari,
individual yondashuvi, ruhiy yordam ko‘rsatishi bemor hayot sifatiga ijobiy ta’sir
ko‘rsatadi. Shu bo
is, zamonaviy klinik protokollarga asoslangan parvarish
amaliyotini keng joriy etish muhimdir.
Foydalanilgan adabiyotlar
1.
Jahon sog‘liqni saqlash tashkiloti.
(2023).
Global sog‘liq
hisobotlari.
2.
ACG (American College of Gastroenterology). (2022).
Oshqozon yarasi kasalliklari bo‘yicha klinik yo‘riqnoma.
3.
ESPEN (Evropa ovqatlanish va parenteral ovqatlantirish
jamiyati). (2021).
Gastroenterologik bemorlarda ovqatlanishni baholash.
4.
JSST. (2023).
Davolanishga rioya qilish bo‘yicha tavsiyalar.
5.
NANDA International. (2021).
Hamshiralik tashxislari
ro‘yxati.
6.
APA. (2020).
Surunkali kasalliklarda ruhiy yordam ko‘rsatish
bo‘yicha qo‘llanma.
