https://scientific-jl.com/luch/
Часть-39_ Том-1_ Февраль-2025
336
KO’RISHDA NUQSONI BOR O’QUVCHILARNING FORTEPIANO
IJRO ETISH MAHORATINI O’STIRISH SHAKL VA METODLARI
Toshpulatova Zarinabegim O‘tkurbek qizi
Buxoro davlat Pedagogika Instituti II bosqich magistranti
Annotatsiya: Ushbu maqolada ko‘rishda nuqsoni bor o‘quvchilarning
fortepiano ijro etish mahoratini oshirish shakl va metodlari tahlil qilingan. Ko‘rish
imkoniyati cheklangan o‘quvchilar uchun musiqa ta’limining o‘ziga xos jihatlari,
innovatsion texnologiyalar, sensorli va audio-taktil o‘qitish usullari ko‘rib
chiqiladi. Shuningdek, individual yondashuv, guruhiy mashg‘ulotlar, raqamli
texnologiyalar, Braille notalari va maxsus pedagogik metodlar ta’lim jarayonining
samaradorligini oshirishdagi o‘rni yoritilgan. Tadqiqot natijalari fortepiano ijro
etish qobiliyatini rivojlantirishda moslashtirilgan o‘quv dasturlarini qo‘llash,
musiqiy terapiya usullaridan foydalanish va motivatsiyani oshirish kabi
omillarning muhimligini ko‘rsatadi. Ushbu maqola ko‘rish imkoniyati cheklangan
bolalar uchun musiqa ta’limini yanada samarali tashkil etish bo‘yicha tavsiyalar
beradi
.
Kalit so’zlar: Ko’rishda nuqsoni bor o’quvchilar,Fortepiano ijro etish
mahoratini
oshirish
shakl
va
metodlari,Taktil,Sensorli
idrok,Maxsus
didaktik,Braille
yozuvidagi
nota,Audio-metodik
yondashuv,Raqamli
texnologiyalar va dasturlar.
Ko‘rishda nuqsoni bor o‘quvchilar uchun musiqa ta’limi nafaqat ijodiy
rivojlanish, balki psixologik va ijtimoiy moslashuv vositasi ham hisoblanadi.
Fortepiano ijro etish jarayoni ularning musiqiy qobiliyatini rivojlantirish bilan
birga, hissiy ifoda qilish imkoniyatlarini kengaytiradi. Shuning uchun maxsus
pedagogika tamoyillari asosida shakllangan o‘qitish metodlari muhim ahamiyatga
https://scientific-jl.com/luch/
Часть-39_ Том-1_ Февраль-2025
337
ega. Ushbu maqolada ko‘rishda nuqsoni bor o‘quvchilarning fortepiano ijro etish
mahoratini oshirishga qaratilgan samarali shakl va metodlar tahlil qilinadi.
1. Ko‘rishda nuqsoni bor o‘quvchilar uchun musiqa ta’limining o‘ziga
xos jihatlari
Ko‘rish imkoniyati cheklangan o‘quvchilar uchun musiqa ta’limi quyidagi
tamoyillarga asoslanadi:
•
Sensorli idrok va eshitish qobiliyatini rivojlantirish.
•
Taktil (qo‘l bilan his qilish) va audio metodlardan foydalanish.
•
Maxsus didaktik materiallar orqali notalarni o‘qitish.
Bunday o‘quvchilarga o‘qitish jarayoni individual yondashuv asosida olib
borilishi kerak. Fortepiano ijro etishda muhim jihatlar quyidagilardir:
1.
Qo‘l va barmoqlar motorikasini rivojlantirish.
2.
Audio-taktil metodlarni qo‘llash.
3.
Yoddan ijro qilish ko‘nikmalarini shakllantirish.
4.
Braille notalaridan foydalanish.
2. Fortepiano ijro etish mahoratini oshirish shakl va metodlari
Ko‘rishda nuqsoni bor o‘quvchilar uchun fortepiano ta’limining
samaradorligini oshirish maqsadida quyidagi metodlardan foydalanish lozim:
2.1. Shakllar
•
Individual
darslar
– o‘quvchining xususiy ehtiyojlariga
moslashtirilgan o‘qitish.
•
Guruhiy mashg‘ulotlar
– ijtimoiy ko‘nikmalarni rivojlantirish uchun
muhim.
•
Onlayn ta’lim shakllari
– raqamli vositalar orqali o‘qitish.
2.2. Metodlar
1.
Taktil o‘qitish metodlari
o
Klaviatura tuzilishini qo‘l bilan his qilish orqali
o‘rganish.
https://scientific-jl.com/luch/
Часть-39_ Том-1_ Февраль-2025
338
o
Maxsus belgilar yordamida notalarni tushuntirish.
2.
Audio-metodik yondashuv
o
Musiqiy asarlarni eshitish orqali o‘rganish.
o
O‘qituvchining namoyishli ijrosini takrorlash.
3.
Braille notalaridan foydalanish
o
Maxsus braille notalari orqali o‘quvchilar mustaqil
ravishda notalarni o‘rganishi mumkin.
4.
Raqamli texnologiyalar va dasturlar
o
Maxsus mobil ilovalar va kompyuter dasturlaridan
foydalanish.
o
Raqamli pianino va sensorli ekranlardan foydalanish
orqali o‘qitish.
3. Fortepiano mashg‘ulotlarining samaradorligini oshirish omillari
Musiqa ta’limi jarayonida quyidagi omillar samaradorlikni oshirishga yordam
beradi:
•
Moslashtirilgan o‘quv dasturlarini ishlab chiqish.
•
Musiqa terapevtik yondashuvlar bilan birga olib borish.
•
Motivatsiyani oshirish uchun ijodiy yondashuvlarni qo‘llash.
Ko‘rishda nuqsoni bor o‘quvchilar uchun fortepiano ta’limi maxsus metod va
shakllarga asoslangan bo‘lishi kerak. Sensorli idrok va audio yondashuvlar bilan
integratsiya qilingan ta’lim jarayoni o‘quvchilarning ijro etish mahoratini
oshirishga xizmat qiladi. Zamonaviy texnologiyalar va innovatsion metodlarni
qo‘llash esa ushbu jarayonni yanada samarali qiladi.
ADABIYOTLAR
1. Шиянов Е.Н. Теоретические основы гуманизации педагогического
образования. М., 1991
2. Саидий С.Б.. Жаҳон мусиқа тарихи. дарслик/ Бухоро. С.Салим
Бухорий “Дурдона” нашриёти, 2021 йил.
https://scientific-jl.com/luch/
Часть-39_ Том-1_ Февраль-2025
339
3. Нуруллаев Ф.Г. Импровизаторское творчество в ХХ веке по сфере
музыке// «SCIENTIFIC PROGRESS» Scientific Journal ISSN: 2181-1601, 2021.-
pp. 582-587.
4. Nurullayev F.G.
FORMATION OF AESTHETIC EDUCATION OF
CHILDREN ON THE EXAMPLE OF BUKHARA FOLKLORE SONGS
. Euro-
Asia Conferences 1 (1), 34-36.
5. Nurullayev F.G.
METHODOLOGICAL REQUIREMENTS FOR
THE SELECTION OF BUKHARA FOLK SONGS IN MUSIC EDUCATION
Web of Scientist: International Scientific Research Journal 1 (01), 83-88.
6.
F.G.Nurullayev
O ‘QUVCHILARGA BOLALAR FOLKLOR QO
‘SHIQLARINI O ‘RGATISHNING PEDAGOGIK ASOSLARI
PEDAGOGS
INTERNATIONAL RESEARCH JOURNAL Vol. 75 No. 1
, 2025. 148-152
7. Нуруллаев Ф.Г., Нуруллаева Н.К. Музыкально-историческое
наследие центральной Азии (психологический настрой армии Темура).
Психология XXI столетия, 18-20 марта 2020 года С. 115-118.
8. Нуруллаев Ф.Г. Мусиқа таълимида Бухоро фольклор қўшиқларига
қўйиладиган методик талаблар. Pedagogik mahorat, Ilmiy-nazariy va metodik
jurnal 2020, 3-son. Buxoro. Б.175-180.
9. Нуруллаев Ф.Г., Нуруллаева Н.К. Роль фольклорных песен в
воспитании учащихся. Научно– методический журнал «Проблемы
педагогики» №3(48). Москва 2020. С.15-17.
10. Нуруллаев Ф.Г., Нуруллаева Н.К. Формирование эстетического
воспитания детей на примере Бухарских фольклорных песен. «MODERN
SCIENTIFIC CHALLENGES AND TRENDS» collection of scientific works of
the international scientific conference Issue 4(260 Warsaw, Poland 2020. P. 139-
141.
https://scientific-jl.com/luch/
Часть-39_ Том-1_ Февраль-2025
340
11. Nurullayev F.G., Madrimov B.K., Rajabov T.I. Teaching Bukhara
Children Folk Songs in Music Lessons as an Actual Problem. International Journal
of Psychosocial Renabilitation, Vol.24, Issue 04, 2020 P. 6049.
12 Нуруллаев Ф.Г., Случайный выбор качественных характеристик
материала по музыки или порядок его изложения в процессе создания музыки
или исполнения опуса//«SCIENTIFIC PROGRESS» Scientific Journal. ISSN:
2181-1601, 2021.- pp. 588-593.
13. Нуруллаев Ф.Г. Мусиқа таълимида Бухоро фольклор қўшиқларини
ўргатиш жараёнини лойиҳалаш. Бухоро мусиқа фольклорининг тарихий-
назарий ва амалий масалалари. Республика илмий-назарий анжуман
материаллари. 2020 йил, 6 ноябрь. Бухоро, 2020- Б. 107-111.
14. Нуруллаев Ф.Г. Из истории смычковых инструментов у мастеров
Амати Николо, Гварнери и Страдивари. Материалы международного научно-
творческого форума. Часть 1- Челябинск, 2016.-С.158-159
15. Нуруллаев Ф.Г. Особенности и условия развития творческих
музыкальных способностей детей. Вестник интергративной психологии.
Журнал для психологов. г. Ярославль, Выпуск №17, 2018. – С.125-128.
16. Nurullayeva N.G., Nurullaeva N.K., Nurullaev B.G. Role and significance
of folkler music in the upbringing of children of preschool age. Academicia An
International Multidisciplinary Research Journal. Vol.10, Issue 10, October 2020.
17.
Xujayev Dilmurod Bakiyevich, Nurullayev Farrux Gaybulloyevich-
MAVRIGI VA BUXORCHA KONSEPTSIYASI TAMOYILLARI BUXORODA
International journal of scientific researchers (IJSR)
INDEXING, 2024/4/30,Tom-5,1, 515-520 betlar
18. Нуруллаев Ф.Г., Музыкальный процесс в западной музыке//
«SCIENTIFIC PROGRESS» Scientific Journal ISSN:2181-1601, 2021.pp.570-
575.
https://scientific-jl.com/luch/
Часть-39_ Том-1_ Февраль-2025
341
19.Нуруллаев Ф.Г., Нуруллаева Н.К. Роль фольклорных песен в
воспитании учащихся// Научно – методический журнал «Проблемы
педагогики». №3 (48). - Москва 2020.- С.15-17.
20. Nurullayev F.G The Role and Significance of Folk Music in
Raising Children.European Journal of Innovation in Nonformal
Education(EJINE) Volume 2| Issue 5| ISSN:2795-8612
Accepted
14 May2022.
21. F.Nurullayev. “Musiqa ta'limida Buxoro folklor qơshiqlarini
ơrgatishning ilmiy-metodik xususiyatlari”-(PhD) Diss.ishi. 2021y
22.Нуруллаев Ф.Г., Норова Ш.У. Психология музыкальных
дидактических игр на интегрированных занятиях// Вестник интергративной
психологии. Журнал для психологов. Выпуск №17, 2018. – С.295-299.
23. Нуруллаев Ф.Г.
Содержание обучения бухарским народным
песням в музыкальном образовании
Academy, № 3 (66), 48-50, ООО
«Олимп».
24.
Фаррух
Гайбуллоевич
Нуруллаев.
Моделирования
педагогических с музыкальным уклоном действие объектов через
математический аппарат в педагогике// SCIENCE AND EDUCATION
SCIENTIFIC JOURNAL, ISSN 2181-0842, VOLUME 3, ISSUE 1, JANUARY
2022.589-595.
25. Фаррух Гайбуллоевич Нуруллаев. Интерактивные уроки
музыки по программы STEAM// SCIENCE AND EDUCATION SCIENTIFIC
JOURNAL, ISSN 2181-0842, VOLUME 3, ISSUE 1, JANUARY 2022.595-602.
26. Нодира Каримовна Нуруллаева. Методические аспекты
музыкального образования, особенности обучения народных песен в 5-7
классах// SCIENCE AND EDUCATION SCIENTIFIC JOURNAL, ISSN 2181-
0842, VOLUME 3, ISSUE 1, JANUARY 2022.957-963.
27.
Istatov
Muhriddin
Qaxramonovich,
Nurullayev
Farrux
Gaybulloyevich-
https://scientific-jl.com/luch/
Часть-39_ Том-1_ Февраль-2025
342
International Conference on Advance Research in Humanities,
Sciences and Education, Hosted from New York, the USA https://confrencea.org
Janruary 30th, 2024,
Confrencea 1 (1),74-78
28.
F.G.
Nurullayev,
Firdavs
To‘xtayev-
TOVUSHLARINING XUSUSIYATLARI TENDENTSIYALARI.
science-innovative research in Uzbekistan, 2024/12/1,Tom-2,12, 8-15 betlar
29.
F.G.Nurullayev, Xasanova Gulchehra Saidovna-
SPIRITUAL AND MORAL EDUCATION OF STUDENTS THROUGH THE
, International journal of artificial
intelligence, ISSN: 2692-515X
2024/11/3
30.
‘SHIQ LARI O ‘ZBEK XALQINING BOY MEROSI SIFATIDA
Confrencea, 1(1),
2024.123–130.R.
https://confrencea.org/index.php/confrenceas/article/view/1207