Mualliflar

  • Toshpulatova Zarinabegim O‘tkurbek qizi

Muallif biografiyasi

  • Toshpulatova Zarinabegim O‘tkurbek qizi

     Buxoro davlat Pedagogika Instituti II bosqich magistranti

DOI:

https://doi.org/10.71337/inlibrary.uz.tbir.99742

Kalit so‘zlar:

Kalit so’zlar: Ko’rishda nuqsoni bor o’quvchilar Fortepiano ijro etish mahoratini oshirish shakl va metodlari Taktil Sensorli idrok Maxsus didaktik Braille yozuvidagi nota Audio-metodik yondashuv Raqamli texnologiyalar va dasturlar.

Annotasiya

Annotatsiya: Ushbu maqolada ko‘rishda nuqsoni bor o‘quvchilarning fortepiano ijro etish mahoratini oshirish shakl va metodlari tahlil qilingan. Ko‘rish imkoniyati cheklangan o‘quvchilar uchun musiqa ta’limining o‘ziga xos jihatlari, innovatsion texnologiyalar, sensorli va audio-taktil o‘qitish usullari ko‘rib chiqiladi. Shuningdek, individual yondashuv, guruhiy mashg‘ulotlar, raqamli texnologiyalar, Braille notalari va maxsus pedagogik metodlar ta’lim jarayonining samaradorligini oshirishdagi o‘rni yoritilgan. Tadqiqot natijalari fortepiano ijro etish qobiliyatini rivojlantirishda moslashtirilgan o‘quv dasturlarini qo‘llash, musiqiy terapiya usullaridan foydalanish va motivatsiyani oshirish kabi omillarning muhimligini ko‘rsatadi. Ushbu maqola ko‘rish imkoniyati cheklangan bolalar uchun musiqa ta’limini yanada samarali tashkil etish bo‘yicha tavsiyalar beradi.


background image

https://scientific-jl.com/luch/

Часть-39_ Том-1_ Февраль-2025

336

KO’RISHDA NUQSONI BOR O’QUVCHILARNING FORTEPIANO

IJRO ETISH MAHORATINI O’STIRISH SHAKL VA METODLARI

Toshpulatova Zarinabegim O‘tkurbek qizi

Buxoro davlat Pedagogika Instituti II bosqich magistranti

Annotatsiya: Ushbu maqolada ko‘rishda nuqsoni bor o‘quvchilarning

fortepiano ijro etish mahoratini oshirish shakl va metodlari tahlil qilingan. Ko‘rish

imkoniyati cheklangan o‘quvchilar uchun musiqa ta’limining o‘ziga xos jihatlari,

innovatsion texnologiyalar, sensorli va audio-taktil o‘qitish usullari ko‘rib

chiqiladi. Shuningdek, individual yondashuv, guruhiy mashg‘ulotlar, raqamli

texnologiyalar, Braille notalari va maxsus pedagogik metodlar ta’lim jarayonining

samaradorligini oshirishdagi o‘rni yoritilgan. Tadqiqot natijalari fortepiano ijro

etish qobiliyatini rivojlantirishda moslashtirilgan o‘quv dasturlarini qo‘llash,

musiqiy terapiya usullaridan foydalanish va motivatsiyani oshirish kabi

omillarning muhimligini ko‘rsatadi. Ushbu maqola ko‘rish imkoniyati cheklangan

bolalar uchun musiqa ta’limini yanada samarali tashkil etish bo‘yicha tavsiyalar

beradi

.

Kalit so’zlar: Ko’rishda nuqsoni bor o’quvchilar,Fortepiano ijro etish

mahoratini

oshirish

shakl

va

metodlari,Taktil,Sensorli

idrok,Maxsus

didaktik,Braille

yozuvidagi

nota,Audio-metodik

yondashuv,Raqamli

texnologiyalar va dasturlar.

Ko‘rishda nuqsoni bor o‘quvchilar uchun musiqa ta’limi nafaqat ijodiy

rivojlanish, balki psixologik va ijtimoiy moslashuv vositasi ham hisoblanadi.

Fortepiano ijro etish jarayoni ularning musiqiy qobiliyatini rivojlantirish bilan

birga, hissiy ifoda qilish imkoniyatlarini kengaytiradi. Shuning uchun maxsus

pedagogika tamoyillari asosida shakllangan o‘qitish metodlari muhim ahamiyatga


background image

https://scientific-jl.com/luch/

Часть-39_ Том-1_ Февраль-2025

337

ega. Ushbu maqolada ko‘rishda nuqsoni bor o‘quvchilarning fortepiano ijro etish

mahoratini oshirishga qaratilgan samarali shakl va metodlar tahlil qilinadi.

1. Ko‘rishda nuqsoni bor o‘quvchilar uchun musiqa ta’limining o‘ziga

xos jihatlari

Ko‘rish imkoniyati cheklangan o‘quvchilar uchun musiqa ta’limi quyidagi

tamoyillarga asoslanadi:

Sensorli idrok va eshitish qobiliyatini rivojlantirish.

Taktil (qo‘l bilan his qilish) va audio metodlardan foydalanish.

Maxsus didaktik materiallar orqali notalarni o‘qitish.

Bunday o‘quvchilarga o‘qitish jarayoni individual yondashuv asosida olib

borilishi kerak. Fortepiano ijro etishda muhim jihatlar quyidagilardir:

1.

Qo‘l va barmoqlar motorikasini rivojlantirish.

2.

Audio-taktil metodlarni qo‘llash.

3.

Yoddan ijro qilish ko‘nikmalarini shakllantirish.

4.

Braille notalaridan foydalanish.

2. Fortepiano ijro etish mahoratini oshirish shakl va metodlari

Ko‘rishda nuqsoni bor o‘quvchilar uchun fortepiano ta’limining

samaradorligini oshirish maqsadida quyidagi metodlardan foydalanish lozim:

2.1. Shakllar

Individual

darslar

– o‘quvchining xususiy ehtiyojlariga

moslashtirilgan o‘qitish.

Guruhiy mashg‘ulotlar

– ijtimoiy ko‘nikmalarni rivojlantirish uchun

muhim.

Onlayn ta’lim shakllari

– raqamli vositalar orqali o‘qitish.

2.2. Metodlar

1.

Taktil o‘qitish metodlari

o

Klaviatura tuzilishini qo‘l bilan his qilish orqali

o‘rganish.


background image

https://scientific-jl.com/luch/

Часть-39_ Том-1_ Февраль-2025

338

o

Maxsus belgilar yordamida notalarni tushuntirish.

2.

Audio-metodik yondashuv

o

Musiqiy asarlarni eshitish orqali o‘rganish.

o

O‘qituvchining namoyishli ijrosini takrorlash.

3.

Braille notalaridan foydalanish

o

Maxsus braille notalari orqali o‘quvchilar mustaqil

ravishda notalarni o‘rganishi mumkin.

4.

Raqamli texnologiyalar va dasturlar

o

Maxsus mobil ilovalar va kompyuter dasturlaridan

foydalanish.

o

Raqamli pianino va sensorli ekranlardan foydalanish

orqali o‘qitish.

3. Fortepiano mashg‘ulotlarining samaradorligini oshirish omillari

Musiqa ta’limi jarayonida quyidagi omillar samaradorlikni oshirishga yordam

beradi:

Moslashtirilgan o‘quv dasturlarini ishlab chiqish.

Musiqa terapevtik yondashuvlar bilan birga olib borish.

Motivatsiyani oshirish uchun ijodiy yondashuvlarni qo‘llash.

Ko‘rishda nuqsoni bor o‘quvchilar uchun fortepiano ta’limi maxsus metod va

shakllarga asoslangan bo‘lishi kerak. Sensorli idrok va audio yondashuvlar bilan

integratsiya qilingan ta’lim jarayoni o‘quvchilarning ijro etish mahoratini

oshirishga xizmat qiladi. Zamonaviy texnologiyalar va innovatsion metodlarni

qo‘llash esa ushbu jarayonni yanada samarali qiladi.

ADABIYOTLAR

1. Шиянов Е.Н. Теоретические основы гуманизации педагогического

образования. М., 1991

2. Саидий С.Б.. Жаҳон мусиқа тарихи. дарслик/ Бухоро. С.Салим

Бухорий “Дурдона” нашриёти, 2021 йил.


background image

https://scientific-jl.com/luch/

Часть-39_ Том-1_ Февраль-2025

339

3. Нуруллаев Ф.Г. Импровизаторское творчество в ХХ веке по сфере

музыке// «SCIENTIFIC PROGRESS» Scientific Journal ISSN: 2181-1601, 2021.-

pp. 582-587.

4. Nurullayev F.G.

FORMATION OF AESTHETIC EDUCATION OF

CHILDREN ON THE EXAMPLE OF BUKHARA FOLKLORE SONGS

. Euro-

Asia Conferences 1 (1), 34-36.

5. Nurullayev F.G.

METHODOLOGICAL REQUIREMENTS FOR

THE SELECTION OF BUKHARA FOLK SONGS IN MUSIC EDUCATION

.

Web of Scientist: International Scientific Research Journal 1 (01), 83-88.

6.

F.G.Nurullayev

O ‘QUVCHILARGA BOLALAR FOLKLOR QO

‘SHIQLARINI O ‘RGATISHNING PEDAGOGIK ASOSLARI

.

PEDAGOGS

INTERNATIONAL RESEARCH JOURNAL Vol. 75 No. 1

, 2025. 148-152

7. Нуруллаев Ф.Г., Нуруллаева Н.К. Музыкально-историческое

наследие центральной Азии (психологический настрой армии Темура).

Психология XXI столетия, 18-20 марта 2020 года С. 115-118.

8. Нуруллаев Ф.Г. Мусиқа таълимида Бухоро фольклор қўшиқларига

қўйиладиган методик талаблар. Pedagogik mahorat, Ilmiy-nazariy va metodik

jurnal 2020, 3-son. Buxoro. Б.175-180.

9. Нуруллаев Ф.Г., Нуруллаева Н.К. Роль фольклорных песен в

воспитании учащихся. Научно– методический журнал «Проблемы

педагогики» №3(48). Москва 2020. С.15-17.

10. Нуруллаев Ф.Г., Нуруллаева Н.К. Формирование эстетического

воспитания детей на примере Бухарских фольклорных песен. «MODERN

SCIENTIFIC CHALLENGES AND TRENDS» collection of scientific works of

the international scientific conference Issue 4(260 Warsaw, Poland 2020. P. 139-

141.


background image

https://scientific-jl.com/luch/

Часть-39_ Том-1_ Февраль-2025

340

11. Nurullayev F.G., Madrimov B.K., Rajabov T.I. Teaching Bukhara

Children Folk Songs in Music Lessons as an Actual Problem. International Journal

of Psychosocial Renabilitation, Vol.24, Issue 04, 2020 P. 6049.

12 Нуруллаев Ф.Г., Случайный выбор качественных характеристик

материала по музыки или порядок его изложения в процессе создания музыки

или исполнения опуса//«SCIENTIFIC PROGRESS» Scientific Journal. ISSN:

2181-1601, 2021.- pp. 588-593.

13. Нуруллаев Ф.Г. Мусиқа таълимида Бухоро фольклор қўшиқларини

ўргатиш жараёнини лойиҳалаш. Бухоро мусиқа фольклорининг тарихий-

назарий ва амалий масалалари. Республика илмий-назарий анжуман

материаллари. 2020 йил, 6 ноябрь. Бухоро, 2020- Б. 107-111.

14. Нуруллаев Ф.Г. Из истории смычковых инструментов у мастеров

Амати Николо, Гварнери и Страдивари. Материалы международного научно-

творческого форума. Часть 1- Челябинск, 2016.-С.158-159

15. Нуруллаев Ф.Г. Особенности и условия развития творческих

музыкальных способностей детей. Вестник интергративной психологии.

Журнал для психологов. г. Ярославль, Выпуск №17, 2018. – С.125-128.

16. Nurullayeva N.G., Nurullaeva N.K., Nurullaev B.G. Role and significance

of folkler music in the upbringing of children of preschool age. Academicia An

International Multidisciplinary Research Journal. Vol.10, Issue 10, October 2020.

17.

Xujayev Dilmurod Bakiyevich, Nurullayev Farrux Gaybulloyevich-

MAVRIGI VA BUXORCHA KONSEPTSIYASI TAMOYILLARI BUXORODA

QAROR TOPISHI

,

International journal of scientific researchers (IJSR)

INDEXING, 2024/4/30,Tom-5,1, 515-520 betlar

18. Нуруллаев Ф.Г., Музыкальный процесс в западной музыке//

«SCIENTIFIC PROGRESS» Scientific Journal ISSN:2181-1601, 2021.pp.570-

575.


background image

https://scientific-jl.com/luch/

Часть-39_ Том-1_ Февраль-2025

341

19.Нуруллаев Ф.Г., Нуруллаева Н.К. Роль фольклорных песен в

воспитании учащихся// Научно – методический журнал «Проблемы

педагогики». №3 (48). - Москва 2020.- С.15-17.

20. Nurullayev F.G The Role and Significance of Folk Music in

Raising Children.European Journal of Innovation in Nonformal

Education(EJINE) Volume 2| Issue 5| ISSN:2795-8612

Accepted

14 May2022.

21. F.Nurullayev. “Musiqa ta'limida Buxoro folklor qơshiqlarini

ơrgatishning ilmiy-metodik xususiyatlari”-(PhD) Diss.ishi. 2021y

22.Нуруллаев Ф.Г., Норова Ш.У. Психология музыкальных

дидактических игр на интегрированных занятиях// Вестник интергративной

психологии. Журнал для психологов. Выпуск №17, 2018. – С.295-299.

23. Нуруллаев Ф.Г.

Содержание обучения бухарским народным

песням в музыкальном образовании

//

Academy, № 3 (66), 48-50, ООО

«Олимп».

24.

Фаррух

Гайбуллоевич

Нуруллаев.

Моделирования

педагогических с музыкальным уклоном действие объектов через

математический аппарат в педагогике// SCIENCE AND EDUCATION

SCIENTIFIC JOURNAL, ISSN 2181-0842, VOLUME 3, ISSUE 1, JANUARY

2022.589-595.

25. Фаррух Гайбуллоевич Нуруллаев. Интерактивные уроки

музыки по программы STEAM// SCIENCE AND EDUCATION SCIENTIFIC

JOURNAL, ISSN 2181-0842, VOLUME 3, ISSUE 1, JANUARY 2022.595-602.

26. Нодира Каримовна Нуруллаева. Методические аспекты

музыкального образования, особенности обучения народных песен в 5-7

классах// SCIENCE AND EDUCATION SCIENTIFIC JOURNAL, ISSN 2181-

0842, VOLUME 3, ISSUE 1, JANUARY 2022.957-963.

27.

Istatov

Muhriddin

Qaxramonovich,

Nurullayev

Farrux

Gaybulloyevich-

MUSIQIY

TOVUSHLARNING

PSIXOLOGIK


background image

https://scientific-jl.com/luch/

Часть-39_ Том-1_ Февраль-2025

342

XUSUSIYATLARI

VA

CHOLGU

ASBOBLARIDA

JOR

BOLISH

USLUBLARI.

International Conference on Advance Research in Humanities,

Sciences and Education, Hosted from New York, the USA https://confrencea.org

Janruary 30th, 2024,

Confrencea 1 (1),74-78

28.

F.G.

Nurullayev,

Firdavs

To‘xtayev-

MUSIQIY

TOVUSHLARINING XUSUSIYATLARI TENDENTSIYALARI.

Journal of

science-innovative research in Uzbekistan, 2024/12/1,Tom-2,12, 8-15 betlar

29.

F.G.Nurullayev, Xasanova Gulchehra Saidovna-

FORMATION OF

SPIRITUAL AND MORAL EDUCATION OF STUDENTS THROUGH THE

MEANS OF UZBEK FOLK SONGS

, International journal of artificial

intelligence, ISSN: 2692-515X

2024/11/3

30.

Egamov O.S., Nurullayev F.G.,

BUXORO VOHASI FOLKLOR QO

‘SHIQ LARI O ‘ZBEK XALQINING BOY MEROSI SIFATIDA

.

Confrencea, 1(1),

2024.123–130.R.

https://confrencea.org/index.php/confrenceas/article/view/1207