ISSN (E): 2992-9148 SJIF 2024 = 5.333
ResearchBib Impact Factor: 9.576 / 2024
VOLUME-2, ISSUE-11
88
UO’R-633/635
KBK 42.143
J-91
ORTOSIFON O‘SIMLIGINI YETISHTIRISH TEXNOLOGIYASI
TARQALISH AREALLARI VA SHIFOBAXSHLIK XUSUSIYATLARI
Mo‘sinova Muxlisa Tolibjon qizi.
Dorivor o‘simliklarni yetishtirish va qayta ishlash texnologiyasi yo‘nalishi talabasi.
Jo‘rayeva Vazira Tuychiyevna
.
Termiz davlat muhandislik va agrotexnologiyalar universiteti o‘qituvchisi
Annotatsiya:
Ortosifon o‘simligi tabobatda barglari va poyasi keng foydalaniladi.
Shu bois u farmasevtika sanoatida qimmatbaho xom ashyo sifatida juda
qadirlanadi.Maqolada aynan ushbu o’simlikning shifobaxshligi , tabobatimizda
qaysi kasalliklarda foyda bo’lishi haqida ma’lumotlar belirgan.
Abstract:
Orthosiphon plant has wide leaves and stems in medicineIt is used. That
is why it is highly valued as a valuable raw material in the pharmaceutical industry.
The article contains information about the healing properties of this plant, which
diseases are useful in our medicine.
Kalit so’zlar:
Orthosiphon aristatus, Mochegon choyi, Koshachiyus,
infuzoriya,
urolitiyoz, diuretik, stamen, podagra.
Key words:
Orthosiphon aristatus, Mochegon choyi, Koshachiy us, infuzoriya,
urolitiyoz, Diuretik, stamen, podagra.
O‘simlik ilmiy nomi Orthosiphon aristatus bo'lgan lamiaceae oilasiga
tegishli. Bu ko'p yillik o'simlik, keng tarqalgan turi Orthosiphon aristatus hisoblanib
(Mochegon choyi) yoki (Koshachiy us) deb ham nomlanadi.O‘simlik bo‘yi 80-120
sm ga yetadi. Barglari qarama-qarshi joylashgan shakli to‘g‘ri yoki elepssimon,
yong‘oq cheti ozgina to‘lqinsimon, gullari odatda ko‘k, oq yoki sariq tusda bo‘lib,
labsimon shaklda.(1-rasm). Uzun changlari o‘simlikning ‘‘Koshachiy us‘‘ ga
o‘xshash ko‘rinishini beradi.Ildiz tizimi tormoqlangan va qudratli bo‘lib, turli
sharoitlarda o‘sishiga yordam beradi. Ortosifon tropik va subtiropik iqlimni yaxshi
ko‘radi. Uning taraqqiyotiga tasir ko‘rstuvchi omillar harorat ideal harorat 20-30 C.
Yorug‘lik quyosh nurlariga boy joylarni afzal ko‘radi, biroq yarim soya sharoitida
xam o‘sishi mumkin.Ham namlik ham quruqlikga chidamli o‘simlik biroq nam va
ISSN (E): 2992-9148 SJIF 2024 = 5.333
ResearchBib Impact Factor: 9.576 / 2024
VOLUME-2, ISSUE-11
89
drinajli tuproqlarda yaxshi o‘sadi.Tuproq:Ortosifon hosildor va neytral tarkibli
tuproqlarda ham o‘sishi mumkin.(2-rasm).
1-rasm. O’simlik gullari.
Dorivor xom ashyo sifatida quritilgan barglar
va kurtaklar uchlari ishlatiladi .
Barglarning infuzioni shish, albuminuriya, azotemiya bilan kechadigan o'tkir va
surunkali buyrak kasalliklarida, shuningdek, urolitiyoz va gut uchun diuretik
sifatida
ishlatiladi .
O
rtosifon qanday kasalliklarni davolaydi?
U shish, siydik kislotasi diatezi, gut va arterial gipertenziya bilan kechadigan buyrak
kasalliklarida
qo'llaniladi.
Ortosifondan
olingan
infuziyalar
va
damlamalar xoletsistit, past kislotali gastrit va jigar kasalliklari bilan kasallangan
bemorning tanasiga foydali ta'sir ko'rsatadi.
Qachon buyrak choyini ichmaslik kerak?
Preparatga yuqori sezuvchanlik, homiladorlik, laktatsiya, 12 yoshgacha bo'lgan
bolalar
ga tavsiya etilmaydi. Preparatning ta'siri siydik kislotasi, karbamid va
xloridlarni inson tanasidan olib tashlashni kuchaytirishdan iborat. Siz
shifokor
retseptisiz
buyrak choyini arzon narxda sotib olishingiz mumkin .
Ortosifondan tayyorlangan choy
siydik chiqarishni ko'paytirishga va tanadan
ortiqcha suyuqlikni olib tashlashga yordam beradigan diuretik ta'sirga ega bo'lishi
mumkin
. Bu buyraklar faoliyatini yaxshilash, shish bilan kurashish va tanadan
toksinlarni olib tashlashda foydali bo'lishi mumkin. Kaliyni tejash qobiliyati tufayli
(bu diuretiklarni muntazam ravishda qabul qilishda juda muhim), ortosifon
barglarining infuzioni
ortiqcha suyuqlikni olib tashlashda tanaga eng yumshoq ta'sir
beradi va o'tkir nam ekzemani bartaraf etishda yordam beradi
. Dietada uning barglari
vazn yo'qotish preparatlari tarkibiga kiritilgan.
ISSN (E): 2992-9148 SJIF 2024 = 5.333
ResearchBib Impact Factor: 9.576 / 2024
VOLUME-2, ISSUE-11
90
Orthosiphon stamenius shish bilan birga o'tkir va surunkali buyrak kasalliklari uchun
ishlatiladi. Ayniqsa, ko'pincha buyrak toshlari, sistit, xoletsistit va xolelitiyoz uchun
buyuriladi.
Orthosiphon stamenius
podagra , diabet va yurak kasalliklari uchun ham
tavsiya etiladi.
Buyrak choyi
dunyoning ko'plab mamlakatlarida shish, albuminuriya, azotemiya va
buyrak toshlarining shakllanishi
, sistit va uretrit va podagra bilan birga keladigan
o'tkir va surunkali buyrak kasalliklarida qo'llaniladi.
Kattalar ovqatdan 20-30 daqiqa oldin kuniga 2marta 2-3 stakan ichishadi.
3 yoshdan oshgan bolalar, yoshiga qarab - ovqatdan 20-30 daqiqa oldin kuniga
2 marta 1 stakandan
Xoletsistit uchun ovqatdan keyin ichiladi
.
2-rasm. O’simlikning tashqi ko’rinishi.
Foydalanilgan adabiyotlar:
1. Xolmatov H.X., Ahmedov O. Farmakognoziya. - 1,2 qism.Toshkent:Fan,
2007.(398,399-betlar)
2.Xolmatov Х.Х. va boshqalar Ruscha-lotincha-o‘zbekcha dorivor o'simliklar
lug‘ati, Toshkent, 1992.(93-bet)
3.H.T.Avezov, Z.A.Sulaymonova Biofaol moddalar kimyosi fanidan laboratoriya
mashg‘ulotlari. Buxoro-2021. (15-bet)
4.Dorivor o‘simliklarni yetishtirish texnologiyasi [Matn]:darslik/O'.Axmedov [va
boshq.]. - Toshkent : Shafoat Nur Fayz, 2020. - (129,132-betlar)
5.O‘zbekiston florasidagi madaniy o‘simliklar yovvoyi ajdodlarining ozuqabop
turlari. QDU Axborotnomasi. - Qarshi, 2021.-№.3 (49). - S.45-6. O.S.Abduraimov.,
A. Narxadjaeva., A.V. Maxmudov., I.E.Mamatkulova
7.Abduraimov O.S., Mamatkulova I.E.O‘zbekiston florasidagi ayrim dorivor va
ziravor turlarning ahamiyati. «Fan, ta’lim va texnikani innovatsion rivojlantirish
ISSN (E): 2992-9148 SJIF 2024 = 5.333
ResearchBib Impact Factor: 9.576 / 2024
VOLUME-2, ISSUE-11
91
masalalari» Xalqaro ilmiy-amaliy onlayn anjuman materiallari to‘plami. 2022 yil 12
aprel, Andijon.B. 335-338.
8.Axmedov.O‘, Ergashev.A, Abzalov.A, Yo‘lchiyeva.M, Mustafakulov.D “Dorivor
o‘simliklarni yetishtirish texnologiyasi” Toshkent-2020 (129-132 betlar)
9.
https://uz.healthy-food-near-me.com/orthosiphon-stamens-kidney-tea/
