Ta'limning zamonaviy transformatsiyasi
19-to’plam 4-son May 2025
210
BOSHLANG’ICH SINF O’QUVCHILARINING AXLOQIY
FAZILATLARINI IJODIY FAOLIYAT ORQALI SHAKLLANTIRISH
Ibragimova Dilbar Xamroqulovna
Termiz iqtisodiyod va serviz universiteti
Ta’lim va tarbiya nazaryasi va metodikasi
(Boshlanğich ta’lim ) 1-kurs Magistiranti
Annotatsiya:Mazkur maqolada boshlang‘ich sinf o‘quvchilarida axloqiy
fazilatlarni shakllantirishda ijodiy faoliyatning ahamiyati yoritilgan. Ijodiy
topshiriqlar, rasm chizish, ertak to‘qish, sahna ko‘rinishlari kabi faoliyat turlari
orqali bolalarda burch, halollik, do‘stlik, vatanparvarlik kabi axloqiy
qadriyatlar rivojlantirilishi mumkinligi asoslab berilgan. Shuningdek,
o‘qituvchining pedagogik yondashuvi va tarbiyaviy usullarining roli ham tahlil
qilingan.
Kalit so‘zlar:axloqiy fazilatlar, ijodiy faoliyat, boshlang‘ich sinf, tarbiya,
halollik, burch, do‘stlik
Annotation:This article highlights the importance of creative activities
in developing moral values among primary school students. It is demonstrated
that various creative tasks such as drawing, storytelling, and role -playing can
nurture values like honesty, friendship, responsibility, and patriotism. The role
of the teacher's pedagogical approach and educational strategies is also
analyzed.
Keywords:moral values, creative activity, primary school, education,
honesty, responsibility, friendship
Аннотация:В данной Стате освещается значение творческой
деятельности в формировании нравственных качеств у учащихся
начальных классов. Обосновано, что через такие виды творчества, как
рисование, сочинение сказок, сценки, у детей можно развивать честность,
дружбу, чувство долга и патриотизм. Также проанализирована роль
Ta'limning zamonaviy transformatsiyasi
19-to’plam 4-son May 2025
211
педагогического подхода и воспитательных методов учителя.
Ключевые
слова:
нравственные
качества,
творческая
деятельность, начальная школа, воспитание, честность, долг, дружба
Bugungi kunda ta’lim-tarbiya jarayonida o‘quvchilarning axloqiy
fazilatlarini shakllantirish dolzarb vazifalardan biri hisoblanadi. Ayniqsa,
boshlang‘ich sinf o‘quvchilari bilan ishlashda ularning yoshiga mos, qiziqarli va
samarali metodlar orqali ijobiy xulq-atvorni rivojlantirish muhim ahamiyat kasb
etadi. Shu nuqtayi nazardan, ijodiy faoliyat — bolalarning nafaqat estetik didini
shakllantirish, balki ularni mehr-shafqatli, vatanparvar, halol va mehnatsevar
insonlar etib tarbiyalashda muhim vosita sifatida xizmat qiladi. Yurtboshimiz
Shavkat Mirziyoyev ta’kidlaganidek:
“Har bir ishning boshida tarbiya turadi. Bu borada maktabning, ayniqsa,
boshlang‘ich ta’lim bosqichining o‘rni beqiyosdir. Bolalikda berilgan tarbiya,
shakllantirilgan fazilatlar kelajakda barkamol avlodni voyaga yetkazishda
poydevor bo‘ladi.”
1
Boshlang‘ich
sinf
o‘quvchilarida
axloqiy
fazilatlarni
shakllantirishning nazariy asoslarin. Bular:
-
Axloqiy fazilatlar tushunchasi va ularning tarbiyadagi o‘rni
Boshlang‘ich sinf o‘quvchilari — shaxs rivojlanishining eng muhim
bosqichida turadi. Bu davrda axloqiy fazilatlar: halollik, mehr-shafqat, hurmat,
vatanparvarlik, adolat, sabr-toqat kabi qadriyatlar asosida bola shaxsini
shakllantirish zarur. Shu bois, axloqiy tarbiya — faqat ma’naviy bilim berish
emas, balki ongli, faol, mustaqil fikrlovchi shaxsni voyaga yetkazish vositasidir.
-
Ijodiy faoliyat va uning tarbiyaviy imkoniyatlari
Ijodiy faoliyat – bu bolalarning erkin fikrlashi, o‘z fikrini ifoda etishi,
tasavvurini boyitish imkonini beruvchi jarayondir. Rasm chizish, hikoya tuzish,
rolli o‘yinlar, qo‘g‘irchoq teatrlari va dramatik mashg‘ulotlar orqali
1
Sh. Mirziyoyev, “Yangi O‘zbekiston – maktab ostonasidan boshlanadi”, 2022-yil 26-avgustdagi nutqidan, rasmiy
nutq.
Ta'limning zamonaviy transformatsiyasi
19-to’plam 4-son May 2025
212
o‘quvchilarning ijobiy fazilatlarini singdirish osonlashadi. Bu usullar ularning
qalbiga bevosita ta’sir qiladi.
Shuningdek,Boshlang‘ich sinf o‘quvchilarining axloqiy fazilatlarini
shakllantirishda mavjud muammolar:
-
Axloqiy tarbiya va ijodiy faoliyatga yetarli e’tibor berilmayapti –
ko‘plab maktablarda dastur asosan akademik bilimlarga yo‘naltirilgan.
-
O‘qituvchilarning metodik bilim yetishmasligi – aksariyat
pedagoglar ijodiy faoliyatni faqat darsdan tashqari mashg‘ulot deb hisoblaydi.
-
Ota-onalar bilan hamkorlik yetarli emas – axloqiy tarbiyada oilaviy
muhit bilan uzviy aloqa yo‘q.
-
O‘quvchilarda ijtimoiy tarmoqlarga qaramlik va virtual axloqiy
inqiroz – bu esa real qadriyatlarga befarqlikni keltirib chiqaradi.
Yuqoridagi Muammolarning yechimlari:
Ijodiy faoliyatni dars jarayoniga integratsiya qilish – masalan, ona tili
yoki hayot xavfsizligi darslarida rolli o‘yinlar va hikoya tuzish orqali axloqiy
tushunchalarni singdirish.
-
O‘qituvchilarga malaka oshirish kurslarida ijodiy metodlarni
o‘rgatish.
-
Ijodiy klublar, dramalar, maktab ichki teatrlari tashkil qilish orqali
bolalarda ijobiy his-tuyg‘ularni rivojlantirish.
-
Ota-onalar bilan seminar-treninglar o‘tkazish va ularni bolalarning
axloqiy rivojiga faol jalb qilish.
Qo’shimcha qilib, boshlang’ich sinf o’quvchilarining axloqiy
fazilatlarini ijodiy faoliyat orqali shakllantirishda xorijiy tajribalarini misol
keltiradigan bo’lsak:
Finlandiya tajribasi
: Finlandiyada boshlang‘ich ta’limda “axloqiy
dilemmalar” orqali bolalarga turli vaziyatlarda qanday qaror qabul qilishni
o‘rgatishadi. Bu esa mustaqil fikrlash va ijobiy qadriyatlarni tanlashga o‘rgatadi.
Yaponiya tajribasi
: Yapon maktablarida har kuni alohida “axloqiy tarbiya
darsi” bo‘lib o‘tadi. Unda hikoyalar, hayotiy vaziyatlar tahlili, ijtimoiy rollar
Ta'limning zamonaviy transformatsiyasi
19-to’plam 4-son May 2025
213
orqali fazilatlar singdiriladi.
Angliya maktablari
: O‘quvchilar haftalik “Value of the Week”
(Haftaning qadriyati) mavzusi asosida rasm chizish, esse yozish, sahnalashtirish
orqali biror axloqiy tushunchani amalda o‘rganadilar.
Xulosa qilib aytganda, boshlang‘ich sinf o‘quvchilarining axloqiy
fazilatlarini shakllantirish – bu jamiyatimizning barkamol, ma’naviy yetuk,
ijtimoiy faol avlodini tarbiyalashning poydevoridir. Tadqiqot davomida
aniqlanishicha, ijodiy faoliyat bu jarayonda eng samarali usullardan biri
hisoblanadi. Ijodiy yondashuv bolalarda nafaqat tafakkur va tasavvurni, balki
ijobiy xislatlarni – mehr-shafqat, halollik, do‘stlik, sabr-toqat, vatanparvarlik
kabi axloqiy qadriyatlarni shakllantiradi. Mazkur sohada hali ham bir qator
muammolar mavjud: o‘qituvchilarning metodik savodxonlik darajasi, ota-onalar
bilan hamkorlikning sustligi, zamonaviy texnologiyalarning ijobiy- salbiy
ta’sirlarini nazorat qilish muammolari shular jumlasidandir. Bu muammolarni
bartaraf etish uchun dars jarayoniga ijodiy metodlarni tatbiq etish, xorijiy ilg‘or
tajribalarni joriy etish, ota-onalar bilan hamkorlikni kuchaytirish va
pedagoglarning malakasini oshirish zarur. Finlandiya, Yaponiya va Angliya kabi
mamlakatlar tajribasi shuni ko‘rsatadiki, axloqiy tarbiya samaradorligi ijodiy va
amaliy yondashuvlar bilan chambarchas bog‘liq. Shunday ekan, biz ham shu
yo‘ldan borib, har bir bolaning qalbida ezgulik urug‘larini qadashimiz lozim.
Foydalanilgan adabiyotlar ro‘yxati:
1. Mirziyoyev Sh.M. Yangi O‘zbekiston – maktab ostonasidan boshlanadi. 2022-
yil, 26-avgustdagi nutqi.
2. Mirziyoyev Sh.M. Ma’rifat va taraqqiyot yo‘lida, 1-jild. – Toshkent:
“O‘zbekiston”, 2020.
3. Xasanboyeva N. Boshlang‘ich ta’lim pedagogikasi. – Toshkent: “Fan”, 2021.
4. Tolipova N.Q. Axloqiy tarbiya nazariyasi va metodikasi. – Toshkent: TDPU,
2020.
Ta'limning zamonaviy transformatsiyasi
19-to’plam 4-son May 2025
214
5. UNESCO. Education for Sustainable Development: Learning Objectives. –
Paris: UNESCO, 2017.
6. Halstead J.M., Taylor M.J. Values in Education and Education in Values. –
London: Routledge, 2000.
7. Finnish National Agency for Education. National Core Curriculum for Basic
Education 2014.
8. Japanese Ministry of Education. Moral Education in Elementary Schools. –
Tokyo, 2016.
9. Ofsted (UK). Developing character and moral education in schools. – London,
2019.
