SUN'IY INTELLEKTNI PEDAGOGIK TA'LIMGA INTEGRATSIYA
QILISH:MUAMMO VA YECHIMLAR mavzusida xalqaro ilmiy-amaliy
anjuman materiallari. Andijon. 23-25 aprel 2025-yil
adpi.uz
universaljurnal.uz
63
SUN’IY INTELLEKTNING TA’LIM JARAYONIDAGI IMKONIYATLARI
Rakhmonova Dilnura Saidovna
“Tillar va gumanitar fanlar” kafedrasi katta
o‘qituvchisi
Doi:
https://doi.org/10.5281/zenodo.15351308
Andijon davlat texnika instituti
Annotatsiya
: Ushbu maqolada sun’iy intellektini ta’limda qo‘llashning ijobiy va salbiy
oqibatlari ko‘rib chiqamiz. Sun'iy intellektning ijobiy tomonlariga keladigan bo
ʻ
lsak, u inson
xatosini va xavfni kamaytiradi, odamlardan farqli ravishda tanaffuslar va yangilanishlarni talab
qilmaydi, takroriy ishlarni bajaradi, tezroq qaror qabul qiladi, kundalik ilovalar, xavfli vaziyatlarda
asqotadi, ta'limni shaxsiylashishiga olib keladi, moslashuvchan guruhni shakllantira oladi,
intellektual moderatsiya hamda virtual haqiqatni o‘rganadi, haqiqiy vaqtda hal qilishni baholaydi.
Kalit so‘zlar:
sun’iy intellekt, axborotlashgan jamiyat, robototexnika, ijtimoiy tarmoqlar,
shaxsiylashtirilgan ta’lim, moslashuvchan guruh.
Аннотация
:
В
этой
статье
мы
рассмотрим
положительные
и
отрицательные
последствия
применения
искусственного
интеллекта
в
образовании
.
Что
касается
положительных
аспектов
искусственного
интеллекта
,
то
он
снижает
человеческие
ошибки
и
риски
,
не
требует
перерывов
и
обновлений
,
в
отличие
от
людей
,
выполняет
повторяющуюся
работу
,
быстрее
принимает
решения
,
упрощает
повседневные
приложения
,
опасные
ситуации
,
делает
обучение
более
персонализированным
,
может
формировать
гибкую
команду
,
интеллектуальную
модерацию
,
а
также
обучение
виртуальной
реальности
,
позволяет
решать
проблемы
в
реальном
времени
.
Ключевые
слова
:
искусственный
интеллект
,
информированное
общество
,
робототехника
,
социальные
сети
,
персонализированное
обучение
,
гибкая
группа
.
Abstract:
In this article, we will look at the positive and negative consequences of using
artificial intelligence in education. As for the positive aspects of artificial intelligence, it reduces
human errors and risks, does not require interruptions and updates, unlike humans, performs
repetitive work, makes decisions faster, simplifies everyday applications, dangerous situations,
makes learning more personalized, can form a flexible team, intelligent moderation, as well as
virtual reality training. allows you to solve problems in real time.
Keywords:
artificial intelligence, informed society, robotics, social networks, personalized
learning, flexible group.
So‘nggi yillarda mamlakatimizda aniq maqsad va ko‘rsatkichlar belgilab berilgan uzoq
muddatli strategiyalar qabul qilinib, izchillik bilan hayotga tatbiq etib kelinmoqda. Davlatimiz
rahbari tomonidan tasdiqlangan “Raqamli O‘zbekiston 2030” strategiyasi hamda sun’iy intellekt
texnologiyalarini jadal joriy va ularni mamlakatimizda keng qo‘llash raqamli ma’lumotlardan
foydalanish imkoniyatini va ularning yuqori sifatini ta’minlash, ushbu sohada malakali kadrlar
tayyorlash uchun qulay shart sharoitlar yaratish belgilab berildi.
XXI asrga kelib ilm-fan shu darajada rivojlanib ketdiki, hayotimizni hech bir kunini fan
yutuqlari va texnikalarsiz tasavvur etish imkonsiz bo‘lib qoldi. Ayniqsa, axborotlashgan jamiyat
va sun’iy intellelekt kabi tushunchalar hayotimizning asosiy bo‘lagiga aylanib ulgurdi.
Janiyatimizda ko‘plab uchratayotgan sun’iy intellekt tushunchasiga to‘xtaladigan bo‘lsak, avvalo,
intellekt tushunchasini anglab olishimiz zarur. Sun'iy intellekt tez rivojlanayotgan texnologiya
sohasi bo‘lib, u inson xatti-harakatlariga taqlid qiladigan va vazifalarni insonga o‘xshash aniqlik
bilan bajaradigan aqlli mashinalarni yaratish bilan bog'liq. Sun'iy intellekt sohasi ma'lumotlardan
o‘rganish, fikr yuritish, tabiiy tilni tushunish, rasmlar va tovushlarni idrok etish va turli vositalar
orqali to‘plangan ma'lumotlar asosida qaror qabul qilish imkonini beradigan dasturiy ta'minot va
tizimlarni yaratishga qaratilgan.
Haqiqiy hayotda sun'iy intellektning dastlabki ishlari 1950-yillarda boshlangan va asosiy
e'tibor inson aqlini simulyatsiya qila oladigan algoritmlarni yaratishga qaratilgan. Dastlabki
SUN'IY INTELLEKTNI PEDAGOGIK TA'LIMGA INTEGRATSIYA
QILISH:MUAMMO VA YECHIMLAR mavzusida xalqaro ilmiy-amaliy
anjuman materiallari. Andijon. 23-25 aprel 2025-yil
adpi.uz
universaljurnal.uz
64
tadqiqotlar ramziy sun'iy intellektga qaratilgan bo‘lib, u inson tafakkurini ekspert tizimlariga
kodlash orqali qayta yaratishga harakat qilgan. Bu ramzlarni manipulyatsiya qilish uchun bir qator
qoidalarga rioya qilishi mumkin bo‘lgan kompyuter dasturlarini yaratishni o‘z ichiga oldi, ba'zan
esa real hayotda ishlash bilan bog'liq bo‘lmagan haddan tashqari soddalashtirilgan tizimlarga olib
keldi. Keyinchalik, tadqiqotchilar 1990-yillarda mashinalarni o‘rganishni ishlab chiqdilar, bu
sun’iy intellekt toifasi bo‘lib, bu mashinalarga aniq dasturlashtirilmagan holda ma'lumotlardan
noan'anaviy tarzda o‘rganish imkonini beradi.
Sun'iy
intellekt
robototexnika
bilan
shug'ullanadi
va
muntazam
ishlarni
avtomatlashtiradigan mashinalar bilan ta'minlaydi. Sog'liqni saqlash sohasida sun’iy intellekt ko‘p
miqdordagi tibbiy tasvirlarni tahlil qilish orqali turli xil o‘simtalarni aniqlashga yordam beradi.
Sun'iy intellekt kontseptsiyasi butun dunyo bo‘ylab ko‘plab sohalar uchun o‘yinni o‘zgartiruvchi
bo‘lib, bu kontseptsiya shunchaki afsonani haqiqiy dunyoda aniq harakatga aylantirdi, chunki
texnologiya biz qanchalik ilg'or ijod qilishimiz mumkinligiga shubha tug'diradi. Shuni yodda
tutish kerakki, sun'iy intellektning muvaffaqiyati va konstruktiv ishlatilishi optimallashtirish,
shuningdek, asboblar to‘plamidan noto‘g'ri foydalanishning oldini olish uchun ehtiyotkorlik bilan
boshqarish va oldindan ko‘ra bilishga bog'liq. Ilm-fan insonlar hayotini qanchalik yengillashtirgan
bo‘lsa shunchalik darajada muammolarni ham keltirib chiqardi. Shuning uchun ham bu masalaga
falsafiy yondashish sun’iy intellektning ham salbiy ham ijobiy jihatlarini birdek ko‘ra olish
imkoniyatini beradi. Sun’iy intellekt vositalari va axloqiy hissiyotlar insonlar hayotida shu qadar
chambarchas bog’lanib ketganki, zamonaviy AKT, ijtimoiy tarmoqlar hamda OAV orqali bu
jarayonlarning yaqqol namunasini ko‘rmoqdamiz.
Demak insoniyat kelajagining qanday bo‘lishi uning sun’iy intellekt vositalaridan qay tarzda
foydalana olishiga bo‘liq. Sun'iy intellektning juda ko‘p afzalliklari bor: Inson xatosini
kamaytirish: Sun'iy intellektning eng katta yutuqlaridan biri shundaki, u inson xatolarini
kamaytiradi. Odamlardan farqli o‘laroq, kompyuter mashinasi to‘g'ri dasturlashtirilgan bo‘lsa,
xatolarga yo‘l qo‘ymaydi, odamlar esa vaqti-vaqti bilan xato qiladilar. Shu sababli, sun'iy intellekt
avval saqlangan ma'lumotlarni to‘plash, xatolik ehtimolini kamaytirish va har qanday vazifaning
aniqligi va aniqligini oshirish orqali ba'zi bir algoritmlar to‘plamidan foydalanadi. Demak, sun'iy
intellekt qiyin hisob-kitoblarni talab qiladigan va hech qanday xatosiz bajarilishi mumkin bo‘lgan
murakkab muammolarni hal qilishga yordam beradi.[1] Xavfni kamaytirish:Bu, shuningdek,
sun'iy intellektning eng katta afzalliklaridan biridir. Sun'iy intellekt robotlarini ishlab chiqish
texnologiyasi odamlarning ko‘plab xavfli cheklovlarini engib o‘tishga qodir va biz uchun xavfli
ishlarni amalga oshirishi mumkin, masalan, bombani zararsizlantirish, neft va ko‘mir qazib olish,
okeanning eng chuqur qismini o‘rganish va hokazo. Shunday qilib, u har qanday yomon vaziyatda
ham yordam beradi.
Inson yoki tabiiy ofatlar ham sun'iy intellekt robotlari aralashuv xavfli bo‘lishi
mumkin bo‘lgan holatlarda qo‘llanilishi mumkin. Odamlardan farqli o‘laroq, kompyuter
tanaffuslar va yangilanishlarni talab qilmaydi. Oddiy odam 8-9 soatgacha, jumladan, tanaffuslar
va yangilanishlarni ham davom ettira oladi, kompyuter mashinasi esa odamlardan farqli o‘laroq,
24/7 tanaffuslarsiz ishlaydi va hatto zerikmaydi. Chatbotlar va ishonch telefonlari markazlari
doimiy ravishda mijozlar so‘rovlarini qabul qilish bilan shug'ullanadigan va sun'iy intellekt
tomonidan avtomatik ravishda hal qilinadigan turli veb-saytlarni 24/7 qo‘llab-quvvatlashning eng
yaxshi namunasi sifatida qaralishi mumkin. Ilmiy fantastikadan tashqarida ko‘rinadigan narsa
bo‘lsa-da, virtual odamlar allaqachon haqiqatdir. Masalan, Boston ilm-fan muzeyidagi "egizaklar"
kabi aqlli interfeyslar sun'iy intellekt uchun juda zarur bo‘lgan ijtimoiy dinamikani ta'minlaydi.
Avatarlar, raqamli yordamchilar yoki Chatbotlar kabi virtual odamlar tejamkor va hech kim
bajarmaydigan takrorlanadigan va ko‘p vaqt talab qiladigan vazifalarda haftada etti kun 24 soat
ishlashi mumkin.[2] Odamlardan farqli o‘laroq, mashina odamlarga qaraganda, tezroq qaror
qabul qilishga va harakatlarni tezroq bajarishga yordam beradi. Qaror qabul qilishda odamlar
ko‘plab omillarni tahlil qiladilar, mashina esa dasturlashtirilgan narsa ustida ishlaydi va natijalarni
tezroq ko‘rish imkoniyatini beradi.
SUN'IY INTELLEKTNI PEDAGOGIK TA'LIMGA INTEGRATSIYA
QILISH:MUAMMO VA YECHIMLAR mavzusida xalqaro ilmiy-amaliy
anjuman materiallari. Andijon. 23-25 aprel 2025-yil
adpi.uz
universaljurnal.uz
65
Endi hammamiz kundalik hayotimiz uchun mobil va internetga to‘liq bog'liqmiz. Biz
Google map, Alexa, Apple's, Window's Cortana, OK Google, selfi qilish, telefon qo‘ng'irog'i
qilish, xatga javob berish va hokazo kabi bir nechta ilovalardan foydalanamiz. Bundan tashqari,
biz bugungi va kelgusi kunlar uchun ob-havoni ham taxmin qilishimiz mumkin.[3] Xavfli
vaziyatlarda sun'iy intellekt:Inson xavfsizligi har doim mashinalar tomonidan e'tiborga olinadigan
asosiy narsadir. Qachonki, biz okeanning eng chuqur qismini o‘rganishimiz yoki fazoni
o‘rganishimiz kerak bo‘lsa, olimlar sun'iy intellektni qo‘llabquvvatlaydigan mashinalardan
odamlarning omon qolishi qiyin bo‘lgan xavfli vaziyatlarda foydalanadilar. Sun'iy intellekt
odamlar erisha olmaydigan har qanday joyga yetib borishi mumkin.
Shaxsiylashtirilgan ta'lim: Odatda o‘quvchilar o‘rganadigan narsalarga ko‘p e'tibor beriladi,
tarixiy tendensiya o‘quv rejasiga qaratiladi. Biroq talabaning qanday o‘rganishi juda muhimdir.
Sun'iy intellekt sohasidagi yutuqlar o‘qituvchilarga o‘quvchilari qanday o‘rganishlarini yaxshiroq
tushunish imkonini beradi va ularga o‘quv dasturini mos ravishda moslashtirishga imkon beradi.
ITS (Intelligent Repetitoring Systems): ITS kelajakning uzoq tasavvuri emas — ular allaqachon
amaliy jihatdan mavjud. Odatdagidan uzoq bo‘lsa-da, ular o‘qituvchining ishtirokisiz ishlashga
qodir va turli xil algoritmlardan foydalangan holda o‘quvchiga samarali qarshilik ko‘rsatishi va
qo‘llab-quvvatlashi mumkin.[2] Moslashuvchan guruhni shakllantirish: O‘quvchi ma’lumotlarini
tahlil qilish orqali sun'iy intellekt, ayniqsa, ma’lum bir vazifaga mos guruhlar yoki bir
o‘quvchining
zaif
tomonlarini
boshqa
o‘quvchining
kuchli
tomonlari
bilan
muvozanatlashtiradigan guruhlarni yaratishi mumkin.[2] Intellektual Moderatsiya: Aqlli
Moderatsiya inson repetitorlari, moderatorlari va o‘qituvchilariga mashinani o‘rganish kabi sun'iy
intellekt texnikasi yordamida katta guruhlar tomonidan ishlab chiqarilgan ma'lumotlarni tahlil
qilish imkonini beradi. O‘z navbatida, o‘qituvchilar darsda samaraliroq bo‘lishi mumkin.
Bugungi kunda sun’iy intellekt mavjud odamlarni juda ko
ʻ
p sohalarda qo
ʻ
llab-
quvvatlamoqda, shu jumladan, savdo, yuridik va shifokorlik sohalari, identifikatsiya va muammo
yechish, xizmat ko‘rsatish sohalari, yuridik xizmat va tekstil ishlab chiqarish sohasi ham shular
jumlasidandir.
Yangiliklar va qiziqarli ma’lumotlarga qarab, u yuqori effektivlik va to‘g‘ri ishlashni
ta
ʼ
minlash uchun sodda yechish, tavakkal qilish va boshqa ko‘plab qobiliyatlari bilan mahalliy
instruksiyalar jamlanmalarini ishlab chiqarishni o
ʻ
rganib chiqish amallarini ham hal eta oladi.
Bularda diskretizatsiya, matematikaviy tuzatishlar va boshqa analizlarni bildiradigan dasturlar
juda muhim ahamiyat kasb etadi. Zero, sun’iy intellekt texnologik rivojlanish va taraqqiyotlar
asosidir.
Foydalanilgan adabiyotlar:
1. https://www.javatpoint.com/advantages-and-disadvantages-of-artificial
2. Shamsiddinovich, M. R., & Obidjonovich, Z. N. (2021). Advantages and Improvements
of E-Textbook Teaching of Computer Science in General Secondary Educatin. CENTRAL
ASIAN JOURNAL OF MATHEMATICAL THEORY AND COMPUTER SCIENCES, 2(12),
71-74.
3. Begaliyevich, N. C., Obidjonovich, N. Z., & Bahodir og’li, A. O. (2022). SOLVING
MULTIDIMENSIONAL PROBLEMS WITH A WEAK APPROXIMATION METHOD. Galaxy
International Interdisciplinary Research Journal, 10(5), 949-955.
