P
mavzusidagi Respublika ilmiy-amaliy anjuman materiallari. Namangan 2025-yil.
683
HOFIZ XORAZMIY LIRIKASIDA
-
ESTETIK FUNKSIYASI VA DIDAKTIK TALQINI
Kurbanova Shukurjon Yeldashbayevna
Urganch davlat pedagogika instituti mustaqil izlanuvchisi
shukurjonyeldashbayevna@gmail.com
Annotatsiya.
Mazkur maqolada Hofiz Xorazmiy lirikasidagi ma
-
falsafiy va axloqiy-estetik nuqtayi nazardan tahlil etib, uning tarbiyaviy-didaktik
hiy ishq, axloqiy tarbiya, estetik
talqin, didaktik yondashuv.
shukurjonyeldashbayevna@gmail.com
-
-
-
Kurbanova Shukurjon Yeldashbayevna
Independent researcher at Urgench State Pedagogical Institute
shukurjonyeldashbayevna@gmail.com
Annotation.
This article analyzes the image of the beloved in the lyrics of Hafiz
Khorezm from a religious-philosophical and moral-aesthetic point of view, reveals its
educational-didactic significance, and draws attention to the importance of the image in
the modern educational process.
Keywords:
Hafiz Khorezm, image of the beloved, divine love, moral education,
aesthetic interpretation, didactic approach.
P
mavzusidagi Respublika ilmiy-amaliy anjuman materiallari. Namangan 2025-yil.
684
-estetik vosita emas,
balki chuqur falsafiy-ramziy tushunchalar sifatida shakllangan bo
kechinmalarini ifodalovchi markaziy timsollardandir. Bu obrazlar orqali inson qalbining
orzu-
badiiy talqinda gavdalanadi. Aynan mana shu yondashuv Sharqning buyuk mutafakkirlari
-falsafiy ifodasini topgan. Ularning
-nazariy asosda tadqiq etish,
integratsiya qilish borasida qator ilmiy izlanishlar amalga oshirilgan. Jumladan,
B.Xodjayev [1], M.Xayrullayev [2], S.Nishonova [3], Z.Ismailova [4], M.Irisbayeva [5],
R.Rustamova [6], D.Farsaxonova [7] kabi olimlarning tad
-pedagogik
qarashlari,
chuqur tahlil qilingan.
va haqiqat timsolini mujassamlashtirib, uni shunchaki sevgi obyekti emas, balki inson
-didaktik
an badiiy
manba sifatida belgilaydi.
merosining jahon adabiy-
Jumladan, R.Toparli [8], A.Ustuner [9], A.Karahan [10] singari xorijiy tadqiqotchilar
Hofiz Xorazmiy lirik merosidagi sevgi falsafasini, axloqiy-
Bu borada ustozimiz, taniqli adabiyotshunos olim M.Sulaymonov [11,12] tomonidan
olib borilgan ilmiy tadqiqotlarda Hofiz Xorazmiy lirikasida ifodalangan didaktik
axloq-odob masalalarining badiiy-falsafiy talqini chuqur va tizimli tarzda tahlil etilgan.
M.Sulaymonov turli obrazlar orqali ifodalangan axlo
beradi. Olimning izlanishlari Hofiz Xorazmiy ijodining nafaqat badiiy-estetik, balki
didaktik-
nba hisoblanadi.
gi konseptual
bilan toblanadi va nihoyat, ilohiy haqiqat
P
mavzusidagi Respublika ilmiy-amaliy anjuman materiallari. Namangan 2025-yil.
685
aklovchi ruhiy ideal
u turli qatlamlarda talqin etiladi.(1-jadval)
Ifodalanish
shakli
Tavsifi
Shaxs kamoloti bilan
1
Diniy-falsafiy
tushunchalar
doirasida ilohiy
tasavvufiy
timsol, ilohiy haqiqatga
yetishishning ramzi.
ruhiy
poklanish
va
mutlaq
haqiqat
sari
intilish
orqali
komillikka erishadi.
2
Ayol
xarakterining
obrazdagi badiiy-
estetik talqini
qa
nafislik
mujassamoti
sifatida beriladi.
Inson
axloqiy
yetuklik,
hissiyotlarni rivojlantirish sari
3
Oshiq nigohidagi
oshiq qalbining
ruhiy
iztiroblari,
ichki
-
sadosi.
4
Hofiz idealidagi
hayot
mazmunini
anglashga
undovchi
ruhiy-axloqiy
mukammallik timsoli.
Insonning orzu-umidlari, ijtimoiy
va shaxsiy ideallar sari harakati
1-jadval.
kamolotining aks ettiruvchi jihatlari.
Bularni quyidagicha izohlash mumkin:
1. Diniy-falsafiy tushuncha
.
haqiqatga, Allohga yetishish sari yetaklovchi ilohiy timsol sifatida qaraladi. U dunyoviy
Mazkur obraz orqali Hofiz Xorazmiy ilohiy
vositasida anglash mumkinligini poetik asosda isbotlaydi.
Haqdin safovu diyda-yi diydorbin tila
[13. B.22].
2. Ayol xarakterining obrazdagi badiiy-estetik talqini.
Hofiz Xorazmiy
sadoqat, fidoyilik, izzat-nafs va hayoli noziklik kabi fazilatlari orqali shoir uni jamiyatda
axloqiy
P
mavzusidagi Respublika ilmiy-amaliy anjuman materiallari. Namangan 2025-yil.
686
Xorazmiy
-umidlar, balki umuminsoniy
qadriyatlarni mujassamlashtiradi.
Taqi ortar oshiqning niyozi
[14. B.249].
.
akati, hatto sukuti ham oshiq qalbida ruhiy titroq, ichki
shga urinadi va eng muhimi
ichki tozalikka, kamolga intiladi. Shu
Hayoli b
Hayol-
[13. B.230].
kamolotning timsoli.
bu faqatgina in
konsept sifatida qaraladi. Mazkur obraz orqali shoir insonni oliyjanoblik, sabr, vafodorlik,
hayot mazmuni haqida tafakkur yuritishga chorlaydi. Ideal
bu shaxs kamoloti
sari bosilgan har bir qadaming ramzidir. Shu bois Hofiz Xorazmiy lirikasidagi oshiq
murakkab, falsafiy jarayonini ifodalovchi ruhiy sarguzashtdir.
Yu
Yuzi moh-i osmonimdur manim.
[15. B.48].
Xulosa
mumtoz adabiyotida shakllangan falsafiy-axloqiy konsepsiyalarning poetik ifodasidir. Bu
obraz shunchaki sevgi timsoli emas, balki murakkab ruhiy-
-falsafiy
tabiatini anglaydi, komillik sari intiladi, haqiqatga yaqinlashishga urinadi. Shoir ijodida
sadoqat, tavoze, fidoyilik, sabr va
iztirob orqali yetuklikka intilishi
yetuklikning ideal modeli shakllanishiga xizmat qiladi. Bu jihatlar Hofiz Xorazmiy
P
mavzusidagi Respublika ilmiy-amaliy anjuman materiallari. Namangan 2025-yil.
687
da
axloqiy-
imkonini beradi.
Mavzu doirasida olib borilgan nazariy tadqiqot natijasida quyidagi taklif va
tavsiyalarni ilgari surish mumkin:
Hofiz Xorazmiy lirikasidagi oshiq
adabiy-tarbiyaviy metodikalar ishlab chiqilishi maqsadga muvofiqdir.
Hofiz Xorazmiy lirikasida gavdalangan axloqiy-estetik timsollarni jahon adabiy-
aniqlash bugungi globallashuv davrida muhim ilmiy vazifalardan biridir.
Hofiz Xorazmiy lirikasining falsafa, pedagogika, psixologiya, estetika kabi fanlar
yanada samarali qilish mumkin.
Hofiz Xorazmiy kabi mutafakkirlar merosini hozirgi yosh avlod uchun tushunarli
-
kommunikatsiya vositalari orqali ommalashtirish lozim.
ugungi
esa uni nafaqat ilmiy-
-tarbiya tizimi uchun ham amaliy manba
sifatida qadrli qiladi.
.
1. Xodjayev B.X. Umumiy pedagogika nazariyasi va amaliyoti. Darslik. - .: Sano-
standart, 2017. - 416 b.
2.
. .
,
: (
).
.1. -
.:
.
, 1995. - 104 .
:
-
, 1998. - 288
4.
-
-
:
-
, 2006. - 46
-
-
-
-
6.
-
-
-
-
-
P
mavzusidagi Respublika ilmiy-amaliy anjuman materiallari. Namangan 2025-yil.
688
-
-
-
8.
- Erz
Ankara. - 1107-1116 s.
- 244-
248 s.
-
-
-
2016. - 144-148
12.
-
-
- 80-
-
-
-
-
-
-
-
-
