P
mavzusidagi Respublika ilmiy-amaliy anjuman materiallari. Namangan 2025-yil.
478
AXBOROT-KOMMUNIKATSIYA TEXNOLOGIYALARIDAN FOYDALANISH
NamDPI talabasi
Annotatsiya
jarayonini samarali tashkil etishda axborot-kommunikatsiya texnologiyalarining (AKT)
rivojlantirishdagi imkoniyatlar yoritilgan. Shuningdek, pedagoglarning AKTdan
oshirishga xizmat qiladi.
-
sifati.
Abstract
:This article analyzes the role of information and communication
technologies (ICT) in the effective organization of the educational process in preschool
educational institutions. It highlights the opportunities for increasing children's interest in
learning with the help of digital tools, developing their cognitive and communicative
skills. It also considers ways to improve the skills of teachers in the use of ICT and enrich
the teaching process with modern tools. The results of the scientific article serve to
improve the quality of education based on ICT.
Keywords
: preschool education, information and communication technologies,
educational process, digital tools, interactive methods, pedagogical qualifications, quality
of education.
-
-
P
mavzusidagi Respublika ilmiy-amaliy anjuman materiallari. Namangan 2025-yil.
479
Kirish
-kommunikatsiya texnologiyalarini (AKT) joriy etish
ushbu
shaxsining intellektual, axloqiy va estetik jihatdan shakllanishiga asos solinadi. Shu bois,
olalarning bilim
gog faoliyatini optimallashtirish va
tizimli yondashuv, pedagoglarning axborot savodxonligi, texnik imkoniyatlar va metodik
foydalanishning imkoniyatlari, afzalliklari hamda mavjud muammolar tahlil qilinadi va
takliflar ilgari suriladi.
Asosiy qism
: Maktabgacha ta'lim muassasasida o'qitish va tarbiyalash jarayonida
axborot-kommunikatsiya texnologiyalaridan (AKT) foydalanish mahalliy maktabgacha
pedagogikaning eng yangi va eng dolzarb muammolaridan biridir.
AKT tushunchasi nimani o'z ichiga oladi?
Ta'limdagi axborot-kommunikatsiya texnologiyalari - bu o'quv-uslubiy materiallar,
o'quv jarayonida kompyuter texnologiyalarining texnik va instrumental vositalari, ularni
ta'lim muassasalaridagi mutaxassislar (ma'muriyat, tarbiyachilar, mutaxassislar)
faoliyatini takomillashtirish, shuningdek, bolalarni tarbiyalash (ishlab chiqish,
tashxislash, tuzatish) uchun qo'llash shakllari va usullari majmui.
Zamonaviy axborot uzatish texnologiyalari ta
yangi imkoniyatlar ochmoqda. Bolalarning bilim olamiga kirishi maktabgacha yoshdan
boshlanadi. Ular ob'ektlarni o'lchamlari bo'yicha taqqoslaydilar, miqdoriy
munosabatlarni o'rnatadilar, geometrik figuralar bilan tanishadilar, chizishni o'rganadilar
va atrofdagi dunyo haqida birinchi bilimga ega bo'ladilar ...
Shaxsiy kompyuterni maktabgacha yoshdagi bolalarni tarbiyalash jarayoniga joriy
etishning o'ziga xos xususiyati kompyuterdan bolaning ijodiy qobiliyatlarini tarbiyalash
va rivojlantirish, uning shaxsiyatini shakllantirish, maktabgacha yoshdagi bolaning
intellektual sohasini boyitish va o'qituvchining imkoniyatlarini sezilarli darajada
kengaytirish vositasi sifatida foydalanishdir. Bugungi kunda bu maxsus ta'lim dasturi
bilan tartibga solinmagan yagona faoliyat turidir. O'qituvchilar yondashuvni mustaqil
ravishda o'rganishlari va uni o'z faoliyatiga tatbiq etishlari kerak. Biroq, axborot-
P
mavzusidagi Respublika ilmiy-amaliy anjuman materiallari. Namangan 2025-yil.
480
kommunikatsiya texnologiyalaridan foydalanish katta yoshdagi maktabgacha yoshdagi
bolalarni o'qitishning istiqbolli vositalaridan biridir. AKT zamonaviy o'qituvchiga o'z
ishida qayerda yordam berishi mumkin?
O'qituvchining bolalar bilan birgalikda tashkil etilgan faoliyati va stendlar, guruhlar,
ofislar dizayni uchun tasviriy material tanlash (skanerlash, Internet; printer, taqdimot).
Qo'shimcha o'quv materialini tanlash.
Tajriba almashish, davriy nashrlar bilan tanishish va boshqa o'qituvchilarning
ishlanmalari.
Guruh hujjatlari va hisobotlarni tayyorlash.
Ota-onalar va o'qituvchilar yig'ilishlarida bolalar bilan birgalikda tashkil etilgan
tadbirlar samaradorligini va ota-onalarning pedagogik malakasini oshirish uchun Power
Point dasturida taqdimotlar yaratish.
Uslubiy va ko'rgazmali materiallarning yagona ma'lumotlar bazasini yaratish orqali
o'qituvchining bo'sh vaqti ko'proq bo'ladi.
AKTdan foydalanish bolalarga informatika va hisoblash texnikasi asoslarini
o'rgatishni nazarda tutmaydi.
Avvalo, bu: mavzuni rivojlantirish muhitini o'zgartirish,
bolalarni rivojlantirish uchun yangi vositalarni yaratish,
yangi ko'rgazmali qurollardan foydalanish.
Maktabgacha yoshdagi bolalar bilan ishlashda AKTdan foydalanishning quyidagi
qulay sohalarini aniqlash mumkin:
taqdimotlar yaratish;
Internet resurslari bilan ishlash;
tayyor o'quv dasturlaridan foydalanish;
Shuningdek, o'zimizning xususiy dasturlarimizni ishlab chiqish va ulardan
foydalanish.
Maktabgacha ta'limda axborot-kommunikatsiya texnologiyalaridan foydalanish
o'qituvchining ijodiy imkoniyatlarini kengaytirish imkonini beradi va maktabgacha
yoshdagi bolalarning aqliy rivojlanishining turli jihatlariga ijobiy ta'sir ko'rsatadi. Undan
foydalangan
holda
rivojlanish
faoliyati
ancha
yorqinroq
va
dinamikroq
bo'ladi. Kompyuter texnologiyalaridan foydalanish darsni jozibador va chinakam
zamonav
imkonini beradi. Axborot texnologiyalarini joriy etish bo'yicha olib borilgan ishlar
natijasida an'anaviy o'qitish usullariga nisbatan afzalliklarini qayd etishimiz mumkin:
1. AKT elektron ta'lim vositalaridan foydalanishni kengaytirish imkonini beradi,
chunki ular axborotni tezroq uzatadi.
Harakat, tovush va animatsiya uzoq vaqt davomida bolalarning e'tiborini tortadi va
o'rganilayotgan materialga qiziqishini oshirishga yordam beradi. Darsning yuqori
P
mavzusidagi Respublika ilmiy-amaliy anjuman materiallari. Namangan 2025-yil.
481
dinamikasi materialni samarali o'zlashtirishga, bolalarning xotirasini, tasavvurini va
ijodini rivojlantirishga yordam beradi:
2. Maktabgacha yoshdagi bolalarning vizual-majoziy fikrlashini hisobga olgan
holda, juda muhim bo'lgan materialni idrok etish va yaxshiroq yodlashga yordam
beradigan aniqlikni ta'minlaydi. Bunday holda, xotiraning uch turi faollashadi: vizual,
eshitish, vosita;
3. Slayd-
4. Shuningdek, kundalik hayotda ko'rsatish va ko'rish qiyin bo'lgan yoki qiyin bo'lgan
hayotiy vaziyatlarni modellashtirish mumkin (masalan, tabiat tovushlarini takrorlash;
transportning ishlashi va boshqalar);
5. Axborot texnologiyalaridan foydalanish bolalarni tadqiqot va qidiruv faoliyati
-onalari bilan birgalikda
Internetda izlashga undaydi;
AKTdan birgalikda tashkil etilgan faoliyatning istalgan bosqichida foydalanish
mumkin:
O'qituvchining tushuntirishiga qo'shimcha sifatida (taqdimotlar, diagrammalar,
rasmlar, videokliplar va boshqalar).
Axborot va ta'lim vositasi sifatida
Bolalarning materialni o'zlashtirishini kuzatish.
etish bilan bi
ta'lim muassasalarida AKTdan foydalanish bolalarning yoshi va sanitariya qoidalari
talablariga muvofiq sinflarning o'zini ham, butun rejimni ham ehtiyotkorlik bilan tashkil
qilishni talab qiladi. Faoliyatni rejalashtirishda o'quv jarayonida axborot-
kommunikatsiya texnologiyalaridan foydalanish shartlari va talablarini hisobga olish va
quyidagi xatolarga yo'l qo'ymaslik kerak:
sanitariya-epidemiologiya qoidalariga rioya qilmaslik;
ta'lim faoliyatida AKTning didaktik roli va o'rnini noto'g'ri belgilash;
AKTdan foydalanishning tasodifiyligi va tasodifiyligi;
ko'pincha animatsiya, slaydlar, chizmalarning to'yinganligi,
bolalar yoshiga mos kelmaydi.
cha keng. Bolalar bog'chasida
birgalikda tashkil etilgan tadbirlar uchun o'quv materialini tayyorlash va taqdim etishning
eng muvaffaqiyatli shakllaridan biri multimedia taqdimotlarini yaratishdir. Bu jonli
tasvirlar yordamida ma'lumotni idrok etish va yodlash jarayonini osonlashtiradi, chunki
P
mavzusidagi Respublika ilmiy-amaliy anjuman materiallari. Namangan 2025-yil.
482
dinamika, tovush va tasvirni, ya'ni bolaning e'tiborini eng uzoq vaqt ushlab turadigan
omillarni birlashtiradi. Ikki muhim idrok organiga (eshitish va ko'rish) bir vaqtning o'zida
ta'sir qilish juda katta ta'sirga erishishga imkon beradi. Ingliz maqolida shunday deyilgan:
"Men eshitdim va unutdim, ko'rdim va esladim".
Shunday qilib, quyidagi xulosalar chiqarish mumkin:
Maktabgacha ta'lim muassasalarida axborot-kommunikatsiya texnologiyalaridan
foydalanish rivojlanayotgan fan muhitini boyitish va o'zgartiruvchi omil hisoblanadi.
Kattaroq maktabgacha yoshdagi bolalar bilan ishlashda kompyuter va interfaol
jihozlardan fiziologik, gigiyenik, ergonomik va psixologik-pedagogik cheklovchi va
ruxsat beruvchi me'yorlar va tavsiyalarga qat'iy rioya qilgan holda foydalanish mumkin.
Bolaning aqliy va psixofiziologik imkoniyatlariga mos keladigan kompyuter
o'yinlari, rivojlanish va ta'lim dasturlarini qo'llash tavsiya etiladi.
Bularning barchasi bizga multimedia imkoniyatlari bilan kompyuter texnologiyasi
orqali taqdim etilishi mumkin. Axborot texnologiyalaridan foydalanish bolani o'qitish va
rivojlantirish jarayonini ancha samarali qiladi va nafaqat bolaning o'zi, balki o'qituvchi
uchun ham yangi ta'lim imkoniyatlarini ochadi. Biroq, axborot-kommunikatsiya
texnologiyalarining imkoniyatlari qanchalik ijobiy va ulkan bo'lmasin, ular o'qituvchi va
bola o'rtasidagi jonli muloqotni almashtira olmaydi va o'rnini bosa olmaydi.Bolalar
bog'chasi didaktikasi tizimiga zamonaviy axborot texnologiyalarini joriy etish, ya'ni
bolaning shaxsiyatini rivojlantirishning an'anaviy va kompyuter vositalarining organik
birikmasiga intilish kerak.
Xulosa
: Xulosa qilib shuni ta'kidlashni istardimki, bolalar bog'chasi sharoitida turli
xil ta'lim faoliyatida AKTdan foydalanish mumkin, zarur va maqsadga muvofiqdir.
O'qituvchining bolalar bilan birgalikda tashkil etilgan faoliyati o'ziga xos xususiyatlarga
ega; ular hissiy, jonli, katta hajmdagi illyustrativ materiallardan foydalangan holda, audio
va video yozuvlardan foydalangan holda bo'lishi kerak.
1. Axborot
2. Turdaliyeva, N. A., & Eshnazarova, M. Y. (2024). ZAMONAVIY ELEKTRON
HUVCHAN
YONDASHUVLAR.
SUSTAINABILITY OF EDUCATION, SOCIO-ECONOMIC
SCIENCE THEORY
,
2
(23), 36-38.
3.
www.mtv.uz
4. Turdalieva, N. A., & Eshnazarova, M. Y. (2024). THE USE OF MODERN
EDUCATIONAL PLATFORMS IN THE LEARNING PROCESS.
,
3
(37), 163-165.
