P
mavzusidagi Respublika ilmiy-amaliy anjuman materiallari. Namangan 2025-yil.
133
-
GIPERBOLIK TENGLAMALAR UCHUN CHEGARAVIY MASALA
1
kafedrasi o
1
tel: 99 515-08-98, ermatovjamoldin578@gmail.com
Imomnazarova Nurjaxon Toktaboyevna
2
2
tel: 99 471-49-19, imomnazarovanurjaxon@gmail.com
3
3
tel: 93 751-04-06, tzahro455@gmail.com
-
Volterraning ikkinchi tur integral tenglamasiga keltirib topilgan.
lar:
Parabolo-giperbolik tenglama, chegaraviy masala, Dalamber
formulasi, Grin funksiyasi, Dirixle formulasi, Abel tenglamasi, Volterraning ikkinchi tur
integral tenglamasi.
-
1
,
University of business and science
1
,
-08-98, ermatovjamoldin578@gmail.com
2
University of business and science
2
,
-49-19, imomnazarovanurjaxon@gmail.com
3
University of Business and Science,
3
3 751-04-06, tzahro455@gmail.com
P
mavzusidagi Respublika ilmiy-amaliy anjuman materiallari. Namangan 2025-yil.
134
-
-
BOUNDARY VALUE PROBLEM FOR PARABOLIC-HYPERBOLIC
EQUATIONS WITH PARALLEL CONNECTING LINES
1
Lecturer, Department of Innovative Technologies, University of Business and
Science
1
phone: 99 515-08-98, ermatovjamoldin578@gmail.com
Imomnazarova Nurjaxon Toktaboyevna
2
Lecturer, Department of Innovative Technologies, University of Business and
Science
2
phone: 99 471-49-19, imomnazarovanurjaxon@gmail.com
3
Student of the Mathematics, University of Business and Science
3 751-04-06, tzahro455@gmail.com
Abstract:
In this article, we study the solution of boundary value problems for a
parabolic-hyperbolic equation with parallel lines of type change. The solution of the
problem is found by reducing to the Volterra integral equation of the second kind.
Keywords:
Parabolic-hyperbolic equation, boundary value problem, d'Alembert
formula, Green's function, Dirichlet formula, Abel equations, Volterra integral equations
of the second kind.
I. KIRISH
1-
Dastlab elliptik-
-yillarda italiyalik matematik
F. Trikomi tomonidan olib borilgan va S. Gellerstedt, A. V. Bitsadze, K. I. Babenko, I. L.
Karol, F.I. Frankl, M.M.Smirnov, M.S. Salaxiddinov, T.D. Jurayev va boshqalar
tomonidan rivojlantirilgan.
Keyin aralash tipdagi tenglama tushunchasi ikki yoki uchta klassik tipdagi
tenglamalarning har
kengaytirildi. Aralash elliptik-parabolik va parabolik-giperbolik tipdagi tenglamalarni
P
mavzusidagi Respublika ilmiy-amaliy anjuman materiallari. Namangan 2025-yil.
135
jihatdan kam
Bizga quyidagicha
1
,
,
0
,
,
2,3,
xx
y
xx
yy
i
u
u
D
u
u
D
i
(1.1)
1
D
-soha,
0
0
0
,
,
AB BB
B A
va
0
A A
segmentlar mos ravishda
0,
1,
1
y
x
y
va
0
x
kvadrat
0
1,0
1
x
y
;
2
D
-soha,
0
A A
A
va
0
A
nuqtalardan chiquvchi
0
:
0,
:
1
AC
x
y
A C
y
x
1 1
,
2 2
C
3
D
-soha,
0
BB
segment
hamda
B
va
0
B
nuqtalardan chiquvchi
0
:
1,
:
2
BE
x
y
B E
x
y
chiziqlarning
3 1
,
2 2
E
1
2
,
,
D D
va
3
D
0
AA
va
0
BB
ochiq segmentlarni
D
bilan
belgilaymiz.
Masala.
Quyidagi berilgan shartlarni qanoatlantiruvchi
,
u x y
funksiyani toping:
1)
0
AA
va
0
BB
segmentdagi nuqtalardan tashqari
D
sohaning hamma joyida
,
u x y
2)
1
1
1
1
0
0
2
0
3
0
,
,
j
u x y
C D
C D
AA
BB
C D
AA
C D
BB
1, 2,3;
j
3) Shartlarni qanoatlantiradi
1
1
, 0
,
2
AC
u
y
y
(1.2)
0
2
1
,
1,
2
B E
u
y
y
(1.3)
, 0
1;
AB
u
x
x
(1.4)
(1. 4) va bular uchun ulashish shartlarini qanoatlantiradi
P
mavzusidagi Respublika ilmiy-amaliy anjuman materiallari. Namangan 2025-yil.
136
1
1
1
1
2
2
2
2
0,
0,
,
0,
0,
,
1 0,
1 0,
,
1 0,
1 0,
,
x
x
x
x
u
y
y u
y
y
u
y
y u
y
y
u
y
y u
y
y
u
y
y u
y
y
(1.5)
bu yerda
, , , , ,
1,2,
i
i
i
i
i
y
i
x
oldindan berilgan funksiyalar,
,
,
,
,
,
i
i
i
i
i
uzluksiz.
II.ADABIYOTLAR TAHLILI
Parabola-
-
-
Ushbu masalaning boshqalardan farqi ([1-5]) parabolik sohada ikkinchi chegaraviy
masala yechimidan foydalanib,
i
y
,
0,1
i
ga nisbatan
0
x
va
1
x
da
Volterraning ikkinchi tur integral tenglamalari sistemasi olinadi va uning yechimining
yagonaligi integral tenglamalar nazariyasidan kelib chiqadi.
tenglamalari sis
III.XULOSA
Differensial tenglamalar va matematik fizika inson faoliyatining deyarli barcha
sohalariga kirib boradi, bu ilmiy-
n, aralash tipdagi differensial tenglamalar hozirgi kunda xususiy
biriga aylandi.
-giperbolik tenglama
uchun c
yoritishga harakat qilindi.
-giperbolik tenglama
tur integral tenglamasiga keltirib topilgan.
Umuman olganda, olingan natijalar ushbu maqolaning tadqiqot maqsadlariga
erishish haqida gapirishimizga imkon beradi.
-giperbolik tenglama uchun
ini tushunib yetdim, yana shuningdek, bu
mavzuga jiddiy yondashish kerakligini tushundim. Matematikaning ozgina hisob-
kitobdagi xatosi hayotdagi jarayonlarni anchagina tang ahvolga olib kelishi mumkinligini
P
mavzusidagi Respublika ilmiy-amaliy anjuman materiallari. Namangan 2025-yil.
137
anglash mumkin. Men maqola mavzusiga oid bilim va
va ishonamanki, bu maqoladan matematikaning maxsus kurslarida foydalanish mumkin.
chiqishga va ularni hisoblashga imkon beradi.
IV.FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR
- 1973. -
-
-148.
-
-
- 1985. -
-
-36.
-
- 1987. -
-87.
-
-
1987. -
-82.
.-
.
, -
-
. 6-
20.
